B IJ VOEGSEL Zierikzeeselieu Nieuwsbode van Dingsdag 20 April 1875. behoorende bij den Het Restitutie-stelsel. I. Binnen weinige dagen zal de Tweede Kamer der Stftten-Generaal wederom bijeenkomenen men ver moedt dat in dit tijdvak van het tegenwoordig zit tingjaar door een der leden een voorstel van wet zal worden ingediend ten einde door de kiezers de groote vraag Restitutie-stelsel of niette doen beslissen. Wie dit voorstel zal doon is nog onzekerdat het gedaan zal wordenis by kans niet twjjfolachtig. Zelfs heeft hot voorstel eenige kans van slagen. De conser vatieven niet allen, maar zy wier zetel afhankelijk is van de onderstenuing der katholieke kiezen*schy- nen geneigd in dit opzigtden anti-revolutionairen cu den ultrumoutnnen ter hulp te komen. Wanneer nu het bedoelde voorstel vóór do verkiezingen wordt ingedienden do liberalen by die verkiezingen maar eenige stemmen verliezenzal het gevreesde stelsel worden ingovoerd. Over de gevolgen dier invoering is twjjfol onbestaanbaar. Het gevolg van de invoering van dit stelsel zou niet alleen zyn dat dan de neutrale school te gronde zou worden gerigtmaar ook de sekteschool den heerschers-staf zou awaaüon. Hot is daarom, met het oog op do naderende ver kiezingen pligt om dit restitutie-stelsel Hink onder de oogen to zien. Al is over dit stolsel in de laatste dagen veelzeer veelzelfs moer nog dan over Mul- tatuli'a Vorstenschool (en dit zegt wat) geschreven toch kan niet genoeg van de dakon worden gepredikt, dat dit stelsel in alle opzigten is een gevaarlijk nood lottig verderfelijk stelseldat het de openbare school met ondergang bedreigtja zelfs den Staat aan ver nietiging ten prooi geeft. Uiteenzetting van dit stelsel mag overbodig hectcn. Ieder weetwat met dit gewrocht uit do verbeelding van Dr. Knijper wordt bedoeld. Verleidelijk biedt bet zicli aan onze oogen :um. Prachtigvoor dun schjjn Een statige manzenilla-boom, vol liefeljjke geuren maar zoo gy den boom zjjt genaderd nceiu u in acht Gif walmt u tegen uit zjjno geuren. Met dit gif wil men ons kostbaarst kleinood bezoedelenvernietigen. Do openbare school zogt men - wordt bekostigd uit do gemeentefondsen dat is uit hot geld door allo ingezetenen bjjoengebragt. Maar alle ingezetenon willen niet van de openbare school gebruik maken. Een ge deelte zendt do kinderen naar do bjjzonderc school. Deze laatsten mooton im dubbel betalen èn voor de openbare èn voor de bijzondere school. Schreeuwend*) onbillijkheid! Wanneer nu maar aan die ouders, die voor hunne kinderen van de openbare school geen ge bruik willen maken bet geld gerestitueerd wordt dat zjj in do belasting voor hot openbaar onderwjja betalen Eindelijk nog deze overweging daar velen geen dubbel schoolgeld kunnon betalen en toch van de staatsschool waarvoor zjj betalen moetengeen gebruik willen makenmoeten zjj hunne kinderen van allo onderwas verstoken laten. In óón woordhet restitutie-stel sel is de zuiverste afspiegeling van regt en billijkheid het ei van Columbus het uitnemendste middel om do schoolcpieasticdie sedert tal van jaren de gemoe deren beroertte begraven voor ccn tjjd althans, want do tegenstanders van het openbaro onderwijs rusten niet tot dat zy de bijzondere school als regel hebben verboven en de openbare school lot uitzondering hebben verlaagd. I Tntusschen is de waarheid dezo, dat wij hier met een sluwe misleiding met een onopregte taktiek te doen hebben. Waren de aanprijzers van hot restitutie- stelsel eorlyk en opregtdan zouden zij bij hun eerste plan: herziening van art. 19-1 dor grondwet, dat oono openbare school in alle gemeenten voorschrijft, hebben volhard. Men had dan van hen kunnen verschillen maar voor standvastigo overtuiging eerbied kunnen gevoelen. Men bad dan wol de dweepzucht kunnen beklagen waarmede zjj hot volksonderwijs aan staats- 'inzigten af hankeljjk hadden gemaaktmaar men bad erkend, dat dan do strijd met open vizier was gestreden. Daarvoor is men terug gedeinsd. Men zag indat do groote meerderheid dos volks dat bijzonder onderwjjs niet tot regel wildo verheffen. Men erkende dat do natie gehecht is aan de volksschool, die in do meest noodzakelyko behoeften tot geest-ontwilckeling der jeugd voorzietdie verdraagzaamheid aankweekt en ook oen gunstigon zedeljjken invloed op do kinderen uit oefent op een leeftijdwaarin het op vorming van hart en niet op overlading mot dogmatische kennis aankomt. Er moest nu een ander middel worden be proefd. Wat men langs den regten weg niet konde verkrygen zon men thans door een zijpad beproeven. Laat een staat of gemeente zoo redeneerde men aan de ouders die voor hunne kinderen van de open bare school geen gebruik maken, maar eerst het school geld restituerendan zou de concurrentie tusschen openbare en bjjzondere school wel mogelijk worden. Zóó heet hotMaar de waarheid is dat dan de open baro school tengevolge van godsdienstige drijvers, op vele plaatsen zóó schaarsch zou worden bezochtdat aan het voorschrift der Grondwet niet meer voldaan zou kunnen worden. Het restitntie-stelsel wil do open bare school niet in éénen stoot afbreken, maar van lieverlede ondermijnenverzwakken. Do openbaro school moet niet wjjken voor ecu vereenigd stormloopen. Do kratou zou misschien dan te sterk bljjken en het legioeu der schoolwetuuumcn te geducht. Maar de openbare school moet aan kwijning worden prijs ge- gegeven moet uithongeren en op die wjjzo gedwougen worden zich over te geven. Wanneer wjj do hoofdbezwaren tegen het restitutie- stolsel zamenvatten dan kunnen wy gerust stellen dat het stelsel is ongrondwettig onuitvoerbaaronregl- vaardig. Ongrondwettig. Zoo lang de Grondwet bestaat, moot zjj worden nageleefd. Men mag dit een ramp vinden maar dit ic im eenmaal zoo. Eerbied voor de bestaande wet, voor do Grondwet het allereerst, is een pligt, dien zelfs de xneeston der tegenstanders der schoolwet niet zullen willen verwaarloozen. Het voorlaatste lid van art. 19-1 der Grondwet bepaalt: »Er wordt overal in het Rjjk van overheidswege voldoend openbaar lager onderwijs gegeven." Kan er aan den zin der woorden eenigen twjjlel bestaan? Het onder wy» van staatswege gegevenmoet gegeven worden in alle gemeenten cn moet voldoende, dat is goed zjjndoeltreffend, beant woorden aan bet dooldat de wetgever zich beeft gestold. Van teruggave aan ouders, die methotopen- baav onderwjjs geen vrede bobbenvan eeno som gelijk staande met liet schoolgeld dat zjj geacht worden te betalendoch waarvan zjj geen genot bobben zwjjgt do Grondwet. Als do Grondwet zulk eeno kun stige tbcorio had gewilddan zou zjj dio hebben voorgeschreven. Zoo iets laat zich niet by gevolgtrek- Icing zelfs uit do Grondwet afleiden. Enals wij óp do bedoeling van do Grondwet letten dan kan hot antwoord niot andors luiden. Do blooi van hot open baar ondcrwys ging den Grondwetgever ter harte. Allo vrjjheid toekennende aan liet bijzonder onderwjjs, wildo de Grondwetgever echter, dat in alle gemeenten eeno volksschool ?.on bestaan en nu zal ieder dio oenigzius kennis heeft van (leze zaakmoeten toegevendat dezo bepaling verbracht en geschonden wordtals staat of gemeente gelden schenkt aan ouderston cindo ter ontlasting van hun gomoed, hunne kinderen op gesubsidieerde bjjzondere scholen te doen gaan. Doch er is meer Art. 191 al. 2 der Grondwet bepaalt: »Do inrigting van het openbaar onderwjj< wordtmet eerbiediging van ieders godsdienstige be grippen door do wet geregeld." Met eerbiediging van ieders godsdienstige begrippen! En nu is de inrigting van het openbaar onderwjjs by ons dus geregeld dat kerkcljjke dogma's van do open bare school zjjn gebannen. Onze wetgever hoeft het afgekeurd, dat kinderen van 7-15 jaren en andere dan in maatschappelijke kennis zonden worden onder wezen. De wetgever van 1857 heeft bepaald, dat het onder wijs voor allen toegankelijk zoude zijn. Ander onderwijs wordt door den Staat afgekeurd. Hoe kan nu do Staat voor hetgeen by zelf afkeurt, subsidie nan anderen govcn Of, zoo 't woord snbsidie aanstoot geefthoe kan hij aan anderen eene uitkoopsom toestaan, bjj do wetenschap, dat dio uitkoopsom moet dienen voor eene zaak, die do Staat nadeelig, govnarlijk ncht? Hot is door don beer Atacnsden onverzwakten verdediger der volksschool, dezer dagen te regt opge merkt dat de voorstander van het restitutie-stelsel niets anders zegt dan dit: »Gjj zult my laten doen wat gij zelf niet moogt doenen wanneer ik voor u doe wat gij niet moogt doenzult gjj mjj het geld geven dat ik u heb uitgespaard." De Staat kan alleen subsidien of afkoopsommen geven voor die zaken, dio bjj gedeeltelijk ook door anderen wil laten vorrigten, maar van wier noodzake lijkheid hij overtuigd is: zaken, die zijne volle sympathie wegdragen, dio aan hot staatsdoel bevor derlijk zjjn, dio naar zjjne overtuiging, het algemeooe welzijn verhoogen. Secte-onderwjjs is echter den Staat een doren in liet oog, eon bron van onverdraagzaamheid, de vrucht bare bodem van onkunde en bekrompenheid. Secte.-ondcrwijs heeft do Grondwet niet gewild. Ook onze schoolwet'van 1857 achtte dat onderwijs verder felijk. En dan zou do Staat het nu gcldcljjk gaan ondersteunen 1 Met de Grondwet verdraagt zich het restitutie-stelsel dus niet. Doch wjj hebbeu over dit stelsel nog iots meer to zeggen. Algemeen Overzicht. Vraag niet of er nieuws is. Wij zjjn ev sedert lang aan gewoon, dat er niet veel bizonders to vermelden valt en wordt de nieuwsgierigheid dnardoor maar weinig voldaan, dio zoo gaarne telkens weder wat anders hooren zóu, wy verheugen ons, dat er ten minste geene treurige tijdingen mede to doelen zjjn en willen daarvoor gaarne gebrek aan opvolgende nieuwtjes lijden. Als een der voornaamste zaken, die de aandacht, bij gebrek aan wat anders, bezig houden, noemen wjj de Duitsche nota by de Belgische regeeriug ingediend, naar aanleiding van de hatelijkheden doov de clericalo pers tegen het Duitsche rjjk en von Bismarck geschre ven. Reeds ia daarover in het Engelsche parlement gesprokenvoornameljik omdat men niet eens isin hoever Duitscbland inbreuk wil maken op de onaf hankelijkheid van eeneu anderen staat. Sommigen scharen zich aan de zydo van Bisuiarck en meenun dat bet tijd wordt, de ultramontanen een weinig te breidelen. Men moet ook erkennen dat daarvoor reden is. Immers men moet het er voor houden dat de invloed der Duitsche ontevredenen hier niet buiten het spel is en dat zy, die in hun vaderland zwijgen moeten, de gelegenheid te baat nernon, die de Belgische pers hun aanbiedt. Met recht is men verlangend te weten welke houding de Belgische regeering aannemen zalmaar intusschen is het feit in zooverre opmcrkeljjk als het getuigt voor de standvastigheid waarmede Duitschland den eenmaal ingeslagen weg volgt en dat ook elders de gemoederen in beweging gebracht worden, om zich tegen de ontembare heerschzucht van Rome's dienaren te verzotten. PruiikrijU- i» bizonder rustig, 'tis of allen het al meer gaan beseffen, dat men niet klagen moet over het volk, mnar met zichzelven beginnen. Al gelooft men ook niet dat de republiek op den duur in Prank- rjjk zal hljjven, men mag zich vleien dat er ten minste voor een kleine poos rust zal zjjn en dat deze weldadig voor het land zal werken. De circulaire aan do prefecten, waarvan wü in do vorige week melding maakten, heeft daartoo veel bjjgedragen. Ieder begrjjpt nu dat bjj het zjjno doen moet om den bestaanden toestand te besten digen. Alleen de Bonapartisten bljjven in beweging. Jammer voor hen, dat zo onderling verdeeld zjjn. Do ex-koizerin kan zich niet vereenigen met do denkbeel den van den gewezen minister ltouhcr en daardoor zjjn do vrienden in twee partyen goplitst. In is weder eene eene poging gedaan om de vrouwen to einancipecren en haar bet stemrecht to geven. Do maatregel werd door denzolfden voor vechter, die reeds meermalen do poging aanwendde voorgesteldmaar even uls vroeger oniniddeljjk door do groote meerderheid verworpen. Bljjkt daaruit dat do denkbeelden der meerderheid ouveranderd hljjven, men ziet dat de voorstanders het ook niet opgeven en daarom zal het wel voornamelijk to doen zjjn, dat de zaak levendig bljjvc. De nieuwe Engelsche kardinaal Manning beeft dezer dagen eene katholieke Universi teit in Kentington geopend en bjj die gelegenheid merkwaardige woorden gesproken. In strijd met do algemeen erlcende roeping van de dienaren der kerk, beeft Uy beweerd eeno oorlogahoodschaji te hebben daar ook bjj zich geroepen achtte den strjjd der kerk tot bet uiterste vol te houden. Hjj zeido te gelooven, dat do kerk en do H. Stool oono crisis tegemoet gaan, vreeselykcr dan men sedert, drie ecuwen beleefde. In dit laatste zal hij wol woArbcid gesproken hebben. En daarover kunnen wjj ons in zekeren zin verheugen. Want waar de aanmatigingen van Rome steeds meer worden, kan het wel niet anders of het moot tot eene ontknooping komen en zal dit ook met bovige schokken gepaard gaande tegenwoordige toestand kan niet voortduren, dan tot schade der volken en tot belem mering van den vooruitgang. In PrulHHou bljjft dezelfde quaestie aan de orde. Sedert de landdag de dotation aan de geestelijkheid ontnomen heeft, is deze laatste niet weinig in de weer. De Bisschoppen willen daartegen protesteeren bjj den Keizeralsof bet hun iets zou baton daar zjj toch zeer goed weten datmocht ook al de keizer baar meer genegen zjjnwat wel het geval niet isdeze dan toch niet in strijd met züncn eersten staatsdienaar zal handelen. En dat tusschen den vorst en dezen eeno bizondere goedo verstandhouding bljjft bestaan dat blijkt genoegzaam daaruit, dat Z. lil. nog in de laatste dagen herhaalde bezoeken aan den prins heeft gebracht, 't Is misschien wel een verzinsel om de menschen baug te makenmaar men verzekertdat er in dc katholieke Rijnprovinciën geheime genoot schappen bestaandie op de wjjze der carbonari zyn ingericht eu die natuur]jjk do eero Godsdat is het voordeel der katholieke geestelijkheidof zooals men zogtder kerkbedoelen. Het zou niet te verwon deren zijn als de machtdie steeds in het duister wroet en altjjd zich zeiven bedoeld, ook dit middel tc baat nam om hare bedoelingen te bereiken. Maar het zal baar dan niet aangenaam zijndat men het aanwezen dezer genootschappen vermoedt en zich daar tegen kan wapenen. Wjj durven daarom het bericht bctwjjfelen, waut. Rome zou zich zeiven ongelijk wor den als het niet het middel wist te vindenom hare pogingen zoolang geheim te houdentot zy zekerheid van slagen heeft. Uit Hpauje zijn de berichten schraalalthans weinig belangrijk. Het eenige dat onze aandacht ver dient is de voortdurende afval van Carlistendio tot de koninklijke party overgaan. Daardoor wordt de macht van den Pretendent steeds kleiner en zal hjj eindcljjk wel gedwongen worden zich terug te trekken. Intuascbcn kan by nog genoeg doen om don jongen koning hot regeren moeieljjkte maken ware bet alleen op finantieel gebied. Weder is aan den minister een nieuw credict geopendwaardoor zyn budget nu reeds het cjjfer van 80 millioen pesotas heeft bereikt. Als men zoo goed in het geld zit als de Spaansche regee -

Krantenbank Zeeland

Zierikzeesche Nieuwsbode | 1875 | | pagina 3