Vrijzinnig Nieuws- en Advertentieblad voor Zeeuwsch-Vlaanderen. Volfcoadcrwij;. GEMEENTERAAD. No. 2720. Woensdag 25 October 1916. 27e Jaargang. ABONNEMENTSPRIJS: Per 3 maanden 75 cent voor binnen en buiten Ter Neuzen. Voor België 95 cent bij vooruitbetaling. Abonnementen worden aangenomen bjj alle Boekbandelaren, Brievengaarders en den Uitgever. Telef. Interc. No 15. ADVERTENTIEPRIJS: Van 1 tot en met 6 regels 50 oent; elke regel meer 10 cent. Bjj abonnement aanmerkelijk ver minderd tarief. Grootere letters naar plaatsruimte. Redactie-adres: Noordstraat 10, Ter Neuzen Deze Courant verschijnt eiken Woensdag- en Zaterdagmorgen by den Uitgever M. DE JONGE, te Ter Neuzen. (Ingezonden.) Ter Neuzen, 18 October 1916. Geachte Redactie. Als afgevaardigde voor de afdeeling Ter Neuzen van de Vereeniging voor Volksonder wijs, woonde ik Zondag j. 1. de Buitengewone vergadering van die vereeniging te Amsterdam bjj. Naast het uitnemend betoog van Professor Eerdmans, in het algemeen gericht tegen de door de Regeering voorgestelde herziening van art. 192 der grondwet, en naast het zwak be- toeg van den heer Bigot, die de voorgestelde herziening >in beschermingnam, acht ik het niet ondienstig in het bjjzonder de aandacht te vestigen op de rede gehouden door den afgevaardigde voor Oostburg, de heer de Mu- ralt, waarvan ik een verslag heb opgeteekend. De beer de Muralt begon met er op te wijzen, dat hij de drie vragen door het hoofd bestuur van volksonderwijs gesteld, bevestigend moest beantwoorden. Daarmede erkende hij ten eerste, dat een voortzetting van den schoolstrijd op de wijze als tot nu gevoerd niet anders dan onvrucht baar moest zijn, ten tweede, dat aan de con- c.entiebezwaren van de voorstanders van bjj zonder onderwijs zooveel mogeljjk moest worden tegemoet gekomen, en ten derde, dat een oplossing, die de voorstanders van het openbaar onderwijs volledig bevredigde, moest worden aanvaard. Intusschen, zoo ging de heer de Muralt voort, zal ik mij bij de iinantieele gelijkstel ling van bijzonder en openbaar onderwijs neerleggen, omdat ik toch begrijp, dat het daarheen moet en dus wel niet tegen te hou den is. Er zjjn steekhoudende argumenten genoeg aan te voeren, om het goed recht van het openbaar onderwijs op meerdere bescher ming door den Staat dan het bijzonder onder wijs aan te toonen, maar spreker gaat daarop nu niet in. De heer Bigot heeft het gewaagd openlijk uit te spreken, dat het openhaar onderwijs zal gaan bloeien na de aanneming van de finantiëele gelijkstelling, maar spreker gelooft, dat het woord tdood bloeien* hier meer op zijne plaats is. Op het oogenblik is de linkerzijde bezig volkomen tegemoet te komen aan de gemoeds bezwaren van de mannen van het bijzonder onderwijs, maar hp is van meening, dat het hoog noodig is er voor te waken, dat wanneer de finantiëele gelijkstelling er is, ook de rech terzijde op gelijke wijze rekening zal houden met de gemoedsbezwaren van de mannen van het openbaar onderwijs. Gelet op de hande lingen van de rechterzjjde elders, is hij niet zeker, dat dit zal gebeuren. In het voorstel van de Regeering wordt wel is waar voorgeschreven, dat er overal gelegenheid* zal moeten zijn tot het ontvangen van openbaar onderwijs door de kinderen, wier ouders het verlangen, maar dat is een wassen neus. Wanneer kinderen van 6 jaar in den winter om zes uur 's morgens op moeten staan, om een openbare school te bezoeken op twee uur afstand (men denke aan Limburg, N.-Brabant, groote streken van Gelderland en Friesland, waar men de openbare school weg zal weten te krjjgen), begrjjpt een ieder, dat van die »mooie gelegenheidook al betaald de ge meente kar en paard, niemand gebruik zal kunnen maken. De ouders zullen gedwongen zijnter wille van de gezondheid van hun kroost, en om tal van andere redenen, hun kinderen naar de bijzondere school te zenden. Zoo zullen dus liberale ouders er toe worden gebracht hun kinderen te sturen naar de confessioneele school. En die gevallen zullen zich, zoodra de finanteele gelijkstelling daar is, zich in tientallen, en later in honderdtallen van gemeenten voordoen. Daarom acht spreker het vooral noodzake lijk het amendementVan Raalte aan te nemen, dat als voorwaarde stelt, dat overal, d. w. z. in elke gemeente, openbaar onderwijs wordt gegeven, en dat alleen in bijzondere gevallen, door de wet vast te stellen, daarvan mag worden afgeweken. Op deze wijze zal het in elk geval niet zoo gemakkelijk zijn de openbare school te nekken. Prof. Eerdmans wees er reeds op, hoe een predikant te Rijnsburg, nog voor het grond wetsartikel is aangenomen, reeds voorstelde de openbare school op te doeken, en de scho lieren elders, vermoedelijk met een omnibus, naar eene openbare school te zenden. De hoofdzaak, waar het op aan komt is het stellen van voorwaarden voor deugdelijk heid van het bijzonder onderwjjs in de grond wet zelve. Dit is te bereiken door aanneming van het amendement, door den heer Eerdmans en spreker ingediend. Daarin wordt verlangd, dat voor het bjjzonder en het openbaar onder wjjs precies dezelfde eischen worden gesteld voor deugdelijkheid en inrichting, natuurljjk met vrjjlating van de richting van bet onder was. Spreker vraagt zich af of hjj »droomt of waakt*, wanneer hjj de vroegere frontmakers voor de openbare school thans aan het woord hoort. Dat onbestemde gevoel komt niet bjj hem op, wanneer hjj >de stoere calvinist" hoort spreken, ook niet, wanneer hjj verneemt wat dr. Kuyper in zijn driestarren te vertel len heeft. Dat onbestemde gevoel komt alleen bjj hem op, als hjj vrjjzinnige woordvoerders hoort. Hjj staat er gewoon »paf« van, dat, nu links op het punt staat de schoolstrjjd over de heele linie te verliezen, zjjn politieke medestanders, met het leukste gezicht van de wereld het volk verkondigen, dat datgene, wat het nu wordt voorgezet, eigenljjk een prachtig stuk werk is. Als het Regeeringsvoorstel doorgaat, kun nen wjj zeggen van de clericalen een flink pak slag te hebbpn gekregen, zoo ziet spreker de zaak. Spreker doet aan die comedie de goeden niet te i.a gesproken niet mede en komt voor hetzelfde publiek een maatregel niet aan bevelen, die hjj vroeger bestreed. Vroeger heeft hjj op de krachtigste wjjze uiteengezet, dat meer macht aan het bjjzonder onderwjjs geljjk stond met het aanwakkeren van den Godsdienststrjjd, het verscheuren der natie, het ondermjjnen van de volksontwikke ling en wat dies meer zij Spreker herinnert zich nog zeer goed, hoe hjj in Mei 1905, op de prachtige meeting van Volksonderwjjs, gericht stegen* de onder- wjjsnovelle van dr. Kuyper onder den indruk kwam van de woorden der groote verdedigers van de openbare school, de heeren Bigot, Van Gilse en Zelvelder. De heer Bigot werd toegejuicht, toen hjj der linkerzjjde dank betuigde voor den door haar gevoerden fleren strjjd in het belang van het openbaar onderwjjs. Daverend werd hjj toegejuicht, toen hjj in het gebouw voor Kunsten en Wetenschappen in den Haag uit riepAan ons is de victorie weest daarvan overtuigd.* Stormachtig werd de heer Bigot in 1905 toegejuicht, toen bjj de motie van Volksonderwjjs voorlas, die aldus eindigde »en verklaart plechtig, dat, wordt door aanneming van bet ontwerp Kuyper aan voorstanders van het voor alle kin deren des volks toegankeljjk, van over heidswege ingericht onderwjjs, de herope ning van den noodlottigen schoolstrjjd opgedrongen, die strjjd, hoe noode ook, door hen zal worden aanvaard, in het besef van hun goed recht niet alleen, maar bovenal ter wille van de algemeene volksontwikkeling, Godsdienstvrede en nati onale eenheid In verband hiermede stelt spreker den heer Bigot pertinent de navolgende vragen Wordt de volksontwikkeling gediend, wanneer de waarborgen voor deugdeljjk onderwjjs in de grontwet ontbreken Spreker zelf antwoordt hierop beslist met »Neen Wordt de Godsdienstvrede bevorderd, wan neer er »door de finantiëele geljjkstelling* meerdere bjjzondere scholen komen Het ant woord moet luiden: »Neen!« Wordt door de uitbreiding van het subsi diestelsel de nationale eenheid bevestigd »Neen is wederom het antwoord van spreker. Het eenige, wat absoluut zeker geregeld wordt in de voorstellen van Cort v. d. Linden, is de sfinantiëele geljjkstelling.* Maar dat had eene clericale meerderheid ook wel kunnen doen. Spreker herhaalt, hjj legt zich hierbjj neer. Hjj is niet bjj machte een sneltrein tegen te houden, evenmin de finantiëele geljjkstelling, maar de nederlaag van links moet tot een minimum worden gebracht. Tactisch staan de veldheeren van de Katho lieke staatspartjj het hoogst. Die eer moet hun gegeven worden. Eerst hebben zjj de gemengde school bestreden, daarna hebben zjj geholpen om de neutrale school te verkrijgen, en toen die er was, vonden zjj juist in die neutrale school een mooie gelegenheid om te strjjden voor subsidie aan het bijzonder onderwjjs en tegen de neutrale school. De tactiek is gerechtvaardigd en goed gelukt ox staat althans te gelukken. De staatsmillioenen zullen hun in den schoot worden geworpen. De meeste voorstanders van bjjzonder on derwjjs achten zich voorloopig door de voor stellen van Cort v. d. Linden bevredigd. Heemskerk natuurljjk niet, want die zeide in 1911 in de Eerste Kamer dat het een zegen zou zjjn, indien er geen enkele openbare school meer was. Ook Kuyper en Fabius beschou wen dit alles nog maar als eene afbetaling. De strjjd wordt voortgezet op het gebied van Middelbaar, Hooger en Vakonderwijs. Lob man schjjnt het nu weer een ramp te vinden als de openbare school geheel verdwjjnt, ter- wjjl hjj vroeger anders schreef. Aan derge- Ijjke uitspraken kan intusschen door links geen waarde worden gehecht. De heer Ketelaar zeide in Maart 1906 te Rotterdam, dat de bjjzondere school geen verdraagzaamheid en onderlinge waardeering kan aanleereu. Dat was toen juist. Is dat alles plotseling anders geworden Toen de heer Bigot in 1913 onder leiding van spreker te Zierikzee een voordracut hield in verband met de verkiezing van Patjjn daarvoor althans had spreker hem ook geroepen riep Bigot »Wjj zjjn nu in de minderheid, maar wan neer wjj meerderheid worden, wordt dat on- heil voorkomen. Met tdat onheilbedoelde hjj de door Heemskerk voorgestelde herzie ning van de Grondwet, die inderdaad, voor zooverre het bjjzonder onderwjjs betreft, lang niet zoo ver ging als het voorstel van Cort v. d. Linden. Een partjjgenoot van spreker is bevreesd, dat wanneer de grondwetsherziening niet lukt, wjj in 1917 met leege handen voor de kiezers komen te staan. Spreker is het ditmaal met zjjo politieken vriend niet eens. Liever komt hjj met een leege hand dan met een valschen rjjksdaalder. Spreker meent, dat het mannen van links past om nederig met gebogen hoofd tot hun kiezers te komen en openljjk te erkennen, dat de omstandigheden hen dwongen zoo te han delen als zij deden, maar dat alles bjj elkaar een zeer bedroevende geschiedenis is. Dat zal het volk begrjjpen en misschien vergeven, maar prat gaan op de oplossing is eenvoudig belacheljjk Het staat voor spreker vast, dat met het voorstel Cort v. d. Linden wordt bereikt, dat Diet bijzonder onderwijs regel en het open baar onderwijs aanvullingwordt. Lohman erkent dat in zjjn brochure en andere mannen van rechts erkennen dat ook en zjjn er voor loopig mede tevreden. Maar als dat waar is, is er dubbel reden voor links, om de eischen voor deugdelijkheid vast te leggen in de grondwet. Wanneer het openbaar onderwjjs in de toekomst slechts hier en daar als aanvulling zal dienen, spreekt het vanzelf, dat de liberalen noode gedwongen zullen worden hun kinderen naar de bjjzon dere school te zenden. Die z. g. n. sgelegen- heid* die aan bun kinderen zal worden ge boden, om elders openbaar onderwjjs te gaan halen* heeft practisch geen waarde. Het overlaten van het stellen van de voor waarden aan den gewonen wetgever kan niet worden toegelaten. De officieuse wetsontwerpen der Commissie hebben uit dien hoofde geene waarde. Die wetgever toch kan in hoofdzaak bestaan in een sterke rechtermeerderheid, die te verwachten is na de invoering van even redige vertegenwoordiging, en die stoort zich niet aan die voorontwerpen. Wanneer dan de grondwet dien wetgever aan niets bindt, zjjn wjj alles kwjjt. Daarom moet in de grondwet worden opgenomen, dat de voorwaarden de zelfde moeten zjjn als die aan de openbare school gesteld, natuurljjk met inachtneming "van de vrije richting der bjjzondere school. Dat hiermede de openbare school gevaar zou loopen door toedoen van rechts ook minder deugdeljjk te worden, is een denkbeeldig gevaar. Dan zou de veront waardiging in het land zoo groot worden, dat J rechts dan niet zou aandurven. Spreker is bevreesd, dat als rechts de vrjje teugel krjjgt, de geest van Prof. Holwerda weer voor den dag zal komen. Deze schreef toch in 1906 »A1 kan een jongen goed lessen leeren, daarom is bet niet goed hem uit zjjn spheer te trekken en te steunen zjjn verlangen om het verder en iets hooger te brengen dan vader. Het volksonderwjjs met zjjn jagen naar veel weten is daar de oorzaak van. Daartegen moet het christelijk ondenvijs positie nemen. Vader is kleermakersknecht, waarom moet zoonlief kleermakersbaas worden Ziedaar het standpunt van een der voormannen van het bjjzonder onderwjjs. En die heeren krjjgen binnenkort 20 millioen extra om het volks onderwjjs »op hooger peil te brengen!* Eén geluk bjj alle ongeluk is nog aanwezig, zegt spreker. Al wordt de grondwetsherziening aangeno men, dan zal het nog vele jaren, 10 jaar en langer, duren, voordat de millioenen los komen Wie weet, wat er in dien tjjd nog gebeurt »De aanneming van de grondwetsherziening Heemskerk,* zoo schreef de Vaderlander in 1913, »staat geljjk met een millioenenregen op de bjjzondere school en de dood aan de openbare school. Het gaat om de meest hechte waarborgen, waarvoor de voorstanders van het openbaar onderwjjs moeten strjjden.* Welnu, dit alles^geldt ook voor het voor stel Cort v. d. Linden. Er moet uit den brand gered worden, wat er te redden is. Daarom roept spreker de mannen van Volks onderwjjs op, om pal te staan en al wordt de hoofdslag verloren, in elk geval uit den brand te redden, wat te redden is, en al het mogeljjke te doen, om de waarborgen voor de deugdelijkheid van bjjzonder onderwjjs in de grondwet vast te doen leggen, te meer, omdat ook onze kinderen, want daar gaat het heen in vele streken, die bjjzondere scholen De Burgemeester der gemeente TER NEÜZEN maakt bekend, dat Openbare Vergadering van den Gemeenteraad zal worden gehouden op Donderdag den 26 Oct. 1916, des voormiddags ten 10 ure. Ter Neuzen, den 24 Oct. 1916. De Burgemeester voornoemd, J. HÜIZINGA.

Krantenbank Zeeland

Ter Neuzensch Volksblad. Vrijzinnig nieuws- en advertentieblad voor Zeeuwsch- Vlaanderen / Zeeuwsch Nieuwsblad. Nieuws- en advertentieblad voor Zeeland | 1916 | | pagina 1