Vereniging 1 GASUNIE B: JAPAN VERLIEST EEN ONAANRAAKBAAR HEMELS SYMBOOL den toegenomen; bij een soortgelijkeê] A Behendigheid vi DE STEM ACHTERGROND Grondwet Hoog Zee-bioloog ZATERDAG 7 JANUAR11989 Begrepen Krabbetje Dalai lama Opiniepeiling T r pffCTEM BINNENLAN ARNHEM - Gasunie is bereid ducenten te praten over de leve een tarief dat is gebaseerd op eolen. DE RTEMCOMIN Door Ivo Postma HIROHITO is dood. De keizer van Japan heeft het tijdige met het eeu wige verwisseld. Twee manieren van zeggen die wij mooi genoeg vinden, maar die in Japan niet door de beugel kunnen. Veel - hoewel steeds minder - Japanners blijken het nog steeds als grof en kwetsend te ervaren wanneer er over hun goddelijke keizer wordt gesproken alsof het over een gewoon mens gaat. 'Hirohito is dood' is voor ons niet alleen een objectieve manier om te zeggen dat een sterveling aan zijn eind is gekomen. Voor Westeuropese begrippen is het in dit speciale geval zelfs een betrekkelijk on derkoelde manier van uitdrukken. Er zijn in ons deel van de wereld im mers nog altijd veel mensen in leven die het horen van zijn naam niet zonder diepe gevoelens van haat en gekwetstheid kun nen ondergaan. Vooral onder de Indische Nederlanders, die de Japanse interne- rings- en concentratiekampen hebben meegemaakt, heerst een intense afkeer van het symbool dat keizer heet. „Iedere keer als wij voor een officier moesten buigen", zo herinnerde een van hen zich, „en dat niet diep genoeg deden, moesten wij buigen voor de keizer en werden we afgeranseld in naam van de keizer". De dagelijkse vermaning van de Japanse bewakers tot de krijgsgevange nen luidde, dat het door de goedheid van de keizer kwam dat niet alle krijgsgevan genen al meteen om het leven werden ge bracht. Indische Nederlanders hebben hun ge voelens over Hirohito uitgedrukt in be woordingen als: „Ik braak als ik zijn por tret zie". Maar in de ogen van zijn meeste onderda nen was de overleden vorst een onaan tastbare figuur, aan wie geen menselijke schuld kan kleven. In de sfeer van de Ja panse beschaving mag de naam van zijne majesteit de keizer nooit genoemd wor den, niet bij leven en ook niet nu hij dood is. Als er een eind komt aan zijn verblijf op aarde, is hij niet echt dood, daar hij goddelijk is. Goddelijk en onnoembaar. De Japanse grondwet van 1947 mag dan hebben afgerekend met de opvatting dat de keizer geldt als een goddelijke in carnatie - hij wordt daarin omschreven als 'symbool van de staat en van de een heid van het Japanse volk' - maar die grondwet was dan ook geschreven door de Amerikaanse bezettingsmacht. In werkelijkheid echter kijken veel van de meer dan honderd miljoen Japanners nog torenhoog tegen de keizerfiguur op. Het geloof in zijn goddelijke herkomst is niet uitgeroeid. Hirohito, die gedurende eenenzestig jaar de 'chrysanten troon' heeft bezet, was voor zijn onderdanen de 124ste keizer in ononderbroken lijn vanaf de zonnego- din Amaterasu. Het oorlogsverleden van de thans overleden vorst doet daar niets aan af. Anders dan in Europa lijkt in Ja pan vrijwel niemand zich druk te maken om het feit dat zijn hoofdknik volstond om honderdduizenden mensen in Azië op gruwelijke wijze te gronde te richten. Wie was keizer Hirohito voor de Japan ners? Daar hij een goddelijk symbool was, waren zijn karakter en eigenaardigheden van weinig invloed op zijn image. De kei zer was hoog en ver zoals het een godde lijke figuur betaamt. Wanneer hij een fout maakte of zich door zijn omgeving daartoe liet verleiden, riep dat een na tuurlijke weerzin op, maar geen vier kante kritiek. In de jaren voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog stond het de meeste Japanners tegen dat er afbeeldin gen verschenen waarop de keizer in mili tair uniform was te zien, hoog te paard. Dat stoorde hen kennelijk meer dan het feit dat hun land zich bezighield met een grote aanvalsoorlog tegen verre volkeren. Hoewel de keizer tevens opperbevelheb ber van de strijdkrachten was, brachten de Japanners de 'hemelse majesteit' ken nelijk niet in verband met militaire za ken, althans zeker niet met onaangename militaire zaken, zoals de vreselijke en verwoestende nederlaag, en de wreedhe den die achteraf in zijn naam bleken te zijn gepleegd. Tweemaal per jaar, op zijn verjaardag en op nieuwjaarsdag, ging het enorme chry santengordijn voor de keizerlijke ver trekken open en konden de Japanners hun keizer en zijn familieleden bewonde ren, opgesteld achter het kogelvrije glas van de veranda. Zijn uitsluitend ceremoniële taken lie ten Hirohito veel vrije tijd. Afgezien van zijn wetenschappelijke werk als bioloog is er weinig boeiends en indringends be kend over zijn leven. Samen met zijn vrouw, keizerin Nagako die thans 85 jaar is, wandelde hij graag in de prachtige stille tuinen rond het met rotsen en hoge muren afgeschermde paleis, waar hij met een jaargeld van omgerekend 2 miljoen gulden verbleef. Enkele keren per jaar bezocht keizer Hirohito lezingen en mu ziekuitvoeringen. Men vertelt dat hij graag naar sport keek op tv, waarbij zijn voorkeur uitging naar gewichtheffen en sumo worstelen. Leuke of verrassende foto's van het keizerlijke stel bestaan er bijna niet. Elke spontaneïteit in contacten van het vor stenhuis met de media is altijd zorgvuldig onmogelijk gemaakt door het bureau voor de keizerlijke huishouding. Vragen moesten van tevoren worden ingeleverd (wat overigens bij meer vorsten en hoge functionarissen voorkomt) en lastige vra gen zijn altijd geweigerd, zodat niemand ooit dat gerimpelde gezicht met blikke rende brilleglazen heeft zien nadenken over zijn verantwoordelijkheden en de gevolgen van zijn keizerlijke instemming. In wetenschappelijke kringen over de hele wereld stond Hirohito bekend als een gerenommeerd zeebioloog, in welke hoe danigheid hij zeven boeken schreef die gezaghebbend worden genoemd. Gezegd quète in 1982 had minder dan 50 proce, I i verklaard waardering te koesteren voo KTjr*- "I I M |Hi Dat het verschil in opvattingen oven) fjajS, '*f I H keizer door leeftijd bepaald wordt, wasj 1976 al duidelijk geworden, toen feeste Ij 1 g lijkheden rond het vijftigjarig ambtsjutj leurri van Hirohito werden overschaduw door een reeks bomaanslagen van linfe radicale jongeren. Daartegenover bestaai er rechtsextreme groeperingen die belj zijn het goddelijke keizerschap metl weid te verdedigen tegen eenieder 4, twijfels koestert. Kritische Japan®; éP *-'^BBft I IHsf.Sl) hebben gekonstateerd dat de media zei censuur plegen in hun berichtgeving ovg het keizerlijk huis. Bedreigingen vanii fe HH '1 ultrarechtse hoek zouden daar -*m 5 -1 vreemd aan zijn. De Japanse historicus Akira Fujiwaï; heeft het fanatisme van de gelovigen aai ^en ^ve ondervonden. Hij kreeg welga teld honderd dreigbrieven, nadat hij hi Jlr f had bestaan de rol van de keizer kritise: K F te beoordelen in een artikel over* oorlogsmisdaden in Azië. gr f- Zich baserend op dagboeken van^J I ringsadviseurs uit de oorlogsjaren publi Ti-' IBI I ceerde Fujiwara uitvoerig be wijsmak riaal, dat aangaf dat de keizer wel dega lijk betrokken was bij het plannen van4; >Njt- AËj&m iï oorlog. „De keizer zat er helemaal niet stilletje H9A. IIS bij", zo citeerde Fujiwara een van de al viseurs over een bijeenkomst van de oor tm |ËËj|§t&ra9j logsraad. „Hij stelde steeds vragen. 'Wee. BP f ~jgj|||aS u zeker dat we kunnen winnen?' vroeg h; Kr IS* bij een bijeenkomst waarin gesproke; werd over de voorbereiding van de aar I si val op Pearl Harbour. Het antwoord va; ■T I de admiraal luidde: Ija, zeker kan ikfe JyaWBMfcfo JW niet zeggen, maar we hebben een kans: Br IrgsTOMhJl 'O, dan heb ik het begrepen'. Vervolgers 5 f miMMÊKÊBSJjÊm gaf hij toestemming tot de aanval". JRrUÊBÊÊÊM "Na de capitulatie", zo schrijft FujivJ Wr - 'jfJj ra, „besloot de Amerikaanse bezettings macht Hirohito's schuld te verdoezelen j omdat hij vanwege zijn autoriteit Hrf 1 s" - c'«~" Ji veel te belangrijke rol kon spelen inl H onder bedwang houden van de Japans 2. t .tPFtm bevolking". Een begrijpelijke politieks g|j f handelwijze die evenwel ruim veertij ■ft 1 - Ijaar later in een merkwaardig licht staat Vooral voor oude Japanners was de keizer een goddelijk symbool. Zij konden zijn stervensproces moeilijk verwerken. - fotoap Hirohito kort na medisch ingrijpen in spetember 1987. werd dat hij drie dagen per week in zijn laboratorium vertoefde. Op een dag in 1977 vond Hirohito tussen de schelpjes op het strand bij het keizer lijk landhuis een opmerkelijk krabbetje. Het bleek een tot dan toe onbekend exem plaar en staat thans bekend als het 'Hiro- hito-krabbetje', althans onder de niet-Ja- panse wetenschappers, want, zoals ge zegd, Japanners worden geacht niet de aardse naam van de god-keizer in de mond te nemen. Na de overgave van de Japanse strijd krachten in augustus 1945 heeft Hirohito, op 1 januari 1946, persoonlijk via de radio een verklaring afgelegd, waarin hij zei dat hij geen goddelijke incarnatie was. Hoewel de Japanners enkele verschrik kelijke schokken te verwerken hadden gekregen, moet die verklaring hen zeer ongeloofwaardig zijn overgekomen uit de mond van hem die een goddelijke dynas tie van zesentwintig eeuwen vertegen woordigde. De verklaring heeft dan ook niet ge werkt, noch de vastlegging ervan in de grondwet van 1947. Om twee verschijnse len te noemen waaruit dat duidelijk blijkt: op Japanse bankbiljetten, munten of postzegels is nog nooit het portret van keizer Hirohito verschenen. In 1978 heeft de Japanse regering zelfs officieel weer toestemming gegeven om jaarlijks de goddelijke herkomst van de keizer te vie ren. Het geloof in Hirohito's godheid en het vermogen om blind te zijn voor de ellende die namens hem werd aangericht neemt soms vormen aan die wij Westeuropea- HIROHITO een god ging dood nen alleen maar grotesk kunnen noemen. Toen er vorig jaar sprake van was dat prinses Margriet een bezoek aan de Ja panse keizer zou brengen, schreef een le zer een vermanende brief aan een Neder landse krant naar aanleiding van de kop 'Prinses Margriet naar keizer Hirohito'. „De grove beledigingen in de media aan het adres van het hoog-beschaafde Ja panse volk worden steeds frekwenter", zo luidde de brief, waar een Aziatische, maar niet-Japanse naam onder stond. „Aan hem (zijne majesteit) refereert men als 'zijne hemelse en keizerlijke maje steit'. De naam Hirohito zal men nooit over de lippen van een Japanner horen gaan, laat staan in druk zien neerge schreven. Als de media het toch regelma tig hebben over 'zijne heiligheid de dalai lama', waarom niet zijne majesteit de keizer zijn rechtmatige eer bewijzen?" De vergelijking met de dalai lama deed vermoeden dat de lezer in kwestie niet werd gehinderd door een besef van de gruwelen die tijdens de Tweede Oorlog op grote schaal werden bedreven in naam van de hemelse majesteit. De Tibetaanse god-koning heeft immers nooit een mo dem vernietigingsleger op zijn buurlan den af gestuurd en ook geen mensen te gronde doen richten in concentratiekam pen of als dwangarbeiders bij het aanleg gen van spoorwegen. De briefschrijver liet zijn strenge ver maning aan de kranteredactie vergezeld gaan van een advies wat te doen bij een eventueel staatsbezoek van Hirohito. „Bij een staatsbezoek van Zijne Majesteit aan ons land zal er onder meer streng op moe ten worden gelet dat Zijn foto's nooit la ger worden opgesteld dan die van konin gin Beatrix (liefst hoger natuurlijk)". De hooghartige en vanzelfsprekende tooit van van dit'soort uitlngén roept de vraag op hoe groot het aantal Japanners is dat nog op deze wijze over de 'god-kei zer' denkt. Eerder bleek al, dat voor de Japanners nooit echt een eind is gekomen aan de godsdienstige betekenis van de keizer. De resultaten van achtereenvol gende opiniepeilingen laten echter zien, dat er de laatste jaren hoe langer hoe meer nadruk wordt gelegd op dat aspect van het Japanse keizerschap. De miljoenenkrant Asahi Shimbun legde in 1986 de volgende vraag voor aan zijn lezers: Voelt u genegenheid voor het kei zerlijk huis? De krant meldde dat 51 procent van de antwoorden positief was. Er bleek echter een groot verschil in waardering te be staan tussen jong en oud. Van de jongeren beantwoordde 22 procent de vraag met ja'. Van de ouderen 76 procent. Maar in Na de oorlog heeft de Japanse regeriij plechtig gezworen nooit meer een aan- valsstrijdmacht op de been te zulle; brengen en nooit meer een oorlog te zul len voeren. Het ministerie van 0 werd vervangen door een bescheiden di rectoraat van defensie. Tegenwoordij echter is het de Verenigde Staten steeds sterker druk uitoefent op de Ja panse regering om haar militaire kracht te versterken. Ook hebben de twee mo gendheden al gezamenlijke vlootoefenii- gen gehouden. Het is niet de keizer die te gen deze ontwikkelingen waarschuwt; protesten komen ook hier van de van linkse studenten en radicale j( ren. Het is moeilijk aan te nemen dat ontwikkelingen gaan in de richting van een nieuw krijgshaftig Japan, dat de we reld wil zien sidderen voor zijn macht. Ia Japan is na de verschrikkingen van Hi roshima en Nagasaki een sterke en wijd verbreide pacifistische cultuur ontstaan Maar de thans overleden keizer nooit de indruk weten te vestigen, dat hi zich actief bij deze beweging betrokken voelt. Zijn mystieke rol leek alles te zege nen, ook het feit dat het pacifistische Ja pan waarvan tot ver in de jaren zeventii sprake is geweest, thans het image heef van een land dat steeds meer als een re gionale macht begint te handelen, Een van de weinige keren dat Hirohito een poging tot schuldbekentenis heeft ge daan, was tijdens zijn bezoek aan Zuidk» rea in 1984. In een rede zei hij toen: „Heti uiterst betreurenswaardig dat er tussen ons een ongelukkige periode in het verle den is geweest en ik ben ervan overtuig! dat die niet herhaald wordt". De Korea- nen moesten maar begrijpen dat hier ge doeld werd op het uiterst wrede koloniale juk, waar Korea van 1910 tot 1945 c zuchtte. I 4*3 WÊm De keizerlijke familie in 1986. Tussen de keizer en zijn vrouw troonopvolger Akihito. AMERSFOORT (ANP) - De Ver eniging Eigen Huis trekt uit een pigfn onderzoek onder 376 hui zenkopers de conclusie dat de no taris veel fouten maakt. Rovendien beschuldigt zij het nota riaat er van jaarlijks minstens 2,5 milioen gulden rente in eigen zak te «teken terwijl dat geld aan de kopers van een woning zou moeten worden doorgegeven. Aardj Volgens een woordvoerder is dat t de Samenwerkende Elektriciteit: (SEP) kort nadat deze organisatie gascontract had gesloten met de Statoil. De Gasunie zegt dat naar aan leiding daarvan een eerste ge sprek heeft plaatsgehad met de SEP. Een woordvoerder van deze organisatie in Arnhem ontkent dat hierover contacten zijn geweest. SEP-voorzitter Ketting kon digde in augustus van het vorig jaar aan dat hij vanaf 1995 jaarlijks twee miljard kubieke meter aardgas gaat betrekken van Statoil. Deze Noorse olie maatschappij was bereid het tarief te baseren op de prijs van steenkool. Gasunie, tot dit moment de enige gasleveran cier van de Nederlandse ener- (ADVERTENTIE) Bij Van Heijst weet ie met wi ie praat; het is met een gezicht. Dat gezicht ziet u in deze advertentie. Daar kunt u op vertrouwen Overtuig uzelt. giecen aan ei van di Voor het N trekki het or de tc ontsta van c demp deel wordi vansl Gat de SE de cc maar wilier dener zijn a Op bouw stook' weg stuit die ni delijk eisen, dat di reden maar De aa trkenu Rolluiken uneio volgens Beveiiigings richtlijnen maarniet» flOMAZO DE POLITIEKE LENIGHEID van ministi is fenomenaal. Wanneer de premier ei dreven - hetgeen niet al te vaak voorkc dit kabinet onomstreden is - dan is b om te zien hoe soepel hij de opgewori De discussie over de Troonrede was 'Lubberiaanse' behendigheid. Een fort mer had zich gestoord aan een passat de koningin moest zeggen dat het bete name de kwaliteit van lucht en watei strekking van het verhaal. De commotie die hierover ontstond Duidelijker dan ooit is het afgelopen ja: net met de kwaliteit van ons milieu alle grondwater wordt vergiftigd en de bo: aanjagend tempo. Het zijn feiten waa neen kan. Via een uiterst handige vei taaifoefjes over het begrip 'met name zijn politieke opponenten te ontdoen, l roonrede volledig te corrigeren. Waarschijnlijk tot grote verrassing vai in een later stadium door de koningin stoespraak stonden de zorg voor de matiek in de wereld centraal. De konin- ontbossing, woestijnvorming en de aa rormeel mag het niet zo heten, maar in van de koningin niet anders worden ui; zing aan het adres van het kabinet Lut ten tamelijk uniek voorval dat veel au en vooral de onheilspellende rapportei aan de ander - die de afgelopen maai opvolgden, moeten Lubbers tot de O aat de aandacht voor het milieu is uitj p Politieke onderwerp voor de toekoi ten dergelijke ontwikkeling voelt het -?°s aan- Na eerst met een stalen gezi k"r°nrede en kersttoespraak van de k< onaigde hij vervolgens in één adem 7i?r?°u^e. van de bescherming van Milieu gaat boven inkomen', zo °rekeer in z'jn denken. riorh«ks de achterliggende politieke tiov iaar z'in er tenslotte verkiezin- dinn 2aak dat de leidsman van de reg 7 '=enzijn zorg voor het milieu u ^wekkende teksten van Lubbers n Onu i 9ebeurt tot nu toe in onvoldoc van 2a ,het kabinet zijn visie hard m znm individuen en belangenorg, e„9 voor het milieu een schone zaak creto?mie een no9 hogere prioriteit ge Idat ul!s"9eneraal van Economische Zei lveK/aS?r?,mi'ieukosten een gevaar vc arHa T Dat is correct. Maar de kei j °t een iets mindere groei van d qphhI1 voordeel van het milieu u miijJSpnemtie aan meer welvaart w; "ieu totaal en onomkeerbaar is. |dan

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1989 | | pagina 2