DESTEM PRODUKTCENTRUM ONTWERPT VOOR BEDRIJVEN AFBROKKEL] 'en 'zelfscanner' waarmee de huis vrouw op elk gewenst moment de inhoud van haar winkelwagentje in geld ziet omgerekend; een op lengte instelbare stofzuigerbuis; geavanceerde kerst boomverlichting, badkameraccessoires, vlamdovende prullenbakken, schrikdraadbeveiliging met op dier soort afstelbare stroomstoot, maar ook losse trekha ken. Een willekeurige greep uit de 'bedenk-winkel' van het Produktcentrum TNO. Als Nederlandse of buiten landse bedrijven er zelf niet meer uitkomen of be hoefte hebben aan produktverandering, worden de 'industriële vernieuwers' uit Delft ingeschakeld. Het (elektronisch gestuurde) neusje van de zalm staat in Kaatsheuvel. In samenwerking met het Britse team van Spitting Image ontwikkelde TNO voor de Efteling een heuse Trollenkoning. Een pretpark-attractie als spin-off. Driedimensionaal Milieu Partner Markt Scanner Kunstarm Voorzichtig Crimineel Messiaen niet naar Brabant Antiquarische beurs in Breda ZATERDAGI 7 JANUAR119891 E Door Hans Bos De Trollenkoning is even 'in revisie'. Dé Efteling heeft het vorig jaar door de korte voorbereidingstijd genoegen moe ten nemen met het prototype. Hele hor den zijn naar dit vreemde wezen in zijn holle boomstam komen kijken. Gemid deld meer dan tweehonderd keer per dag moest het ondergrondse schepsel zijn universeel begrijpelijke klanken uitstoten en de 26 elektromotoren in zijn lichaam in werking stellen. Of het nu gaat om ogen, wenkbrauwen kaken, rug, vingers of armen, de Trollenkoning wekt de in druk echt te leven. Het lijkt zelfs of hij ademt. Toegepast natuurwetenschappe lijk onderzoek in optima forma. De slijtage aan de koninklijke trekken is op het Produktcentrum in Delft echter duidelijk waarneembaar en nauwkeurige bestudering van de robot is daarom noodzakelijk. De koning wordt 'geface- lift' voordat over enkele maanden het nieuwe seizoen in de Efteling van start gaat. Het nieuwste stukje techniek moet in het oudste deel van de Efteling dag en nacht zonder storingen zijn werk blijven doen. Natuurlijk is het Produktcentrum TNO trots op de Trollenkoning. Uitein delijk gaat het hier om een staaltje com putergestuurd vernuft. Alle registers zijn opengetrokken en het resultaat is boven verwachting. Speelgoed? Jawel, maar met een speciale achtergrond en met een mogelijk nog fraaiere toekomst. Anton Scheepmaker (dr. ir. 51, technisch natuurkundige en astronoom) zit nu vijf jaar als directeur bij Produktcentrum TNO, het vroegere 'Instrumentum'. De instelling was bij zijn komst, net als grote delen van onze vaderlandse indu strie, dringend aan vernieuwing toe. Een lustrum later spreekt het Produktcen trum weer veel bedrijven aan, zit het in een nieuw gebouw en ontwikkelt het mo derne produkten met behulp van gea vanceerde software en dito micro-elek- tronica. Het centrum heeft de beschikking over goed uitgeruste werkplaatsen en een af deling waar met behulp van computers ontworpen kan worden. Waar elders slechts vliegtuigindustrieën en autofabri kanten het zich kunnen permitteren met behulp van computers driedimensionaal (3-D) te ontwerpen, is ook het TNO deze ingewikkelde techniek aan het toepassen. Van een lichtelijk verwilderd natuurge bied werd het produktcentrum een inno vatieve proeftuin, waar medewerkers als Henk Lucas (industrieel ontwerper, 46) zich kunnen uitleven. „Al in een vroegtijdig stadium trach ten we 3-D te denken. Vormgeving is uiterst belangrijk. We willen zo vroeg mogelijk rekening houden met de pro- duktiemogelijkheden. Het produkt moet assemblage-vriendelijk zijn. We automa tiseren liever niet als dat niet nodig is. Je krijgt dan doorgaans een beter ontwerp dat ook nog goedkoper is. In Nederland zijn bedrijven al heel lang bezig met het ontwikkelen van nieuwe produkten waarvoor dan weer produktierobots be dacht moeten worden. Dat hebben de Japanners al eerder laten zien hoe het moet. Wij bedenken oplossingen voor constructie-problemen, rekening hou dend met geautomatiseerde produktie", zo stelt Lucas. De dagelijkse praktijk voor het Produkt centrum TNO is gericht op het ontwer pen van produkten tot een zodanige fase dat zowel kleinschaüge als grootschalige produktie mogelijk is. Grote bedrijven met eigen ontwerpafdelingen hebben soms last van blikvernauwing als het om nieuwe produkten gaat; kleinere bedrij ven hebben vaak niet de potentie om nieuwe zaken te ontwikkelen. Een enkele jaren door bureau McKinsey uitgevoerd onderzoek bracht boven water dat de Een geavanceerde, door TNO ontwikkelde robot-arm. FOTO ANP Anton Scheepmaker (links) en Henk Lucas van het Produktcentrum TNO naast de trollenkonlng-ln-revisle. - FOTODVE De bedenk-winkel van TNO meeste Nederlandse produkten tegen het eind van hun levenscyclus zitten. Het zijn 'uitontwikkelde' of zelfs verouderde produkten die goedkoper in lage Ionen- landen gemaakt kunnen worden. Met het magische jaar 1992 in het achter hoofd moet het vaderlandse bedrijfsle ven oppassen dat vreemde kapers onze kusten niet overnemen. In Nederland zijn op ontwerpgebied een aantal bureaus actief. Maar als het gaat om een integrale aanpak tot en met een eventuele nul-serie is de spoeling nog veel dunner. Produktcentrum TNO neemt wat dat betreft een unieke positie in. Te Delft kan alles worden vervaar digd en wordt rekening gehouden met de meest uiteenlopende factoren. En als het Produktcentrum er-niet uit zou komen, worden andere TNO-afdeüngen inge schakeld of kan een beroep worden ge daan op de technische universiteiten van Delft, Eindhoven of Twente. „Bij het ontwerpen wordt bijvoorbeeld steeds eerder en intensiever naar het milieu ge keken. We hebben van dat milieu met zijn allen een zootje gemaakt. Zelfs bij het ontwerpen van een wasmachine of een koffiezetapparaat moet je er reke ning mee houden", zo stellen Scheepma ker en Lucas. Dat geldt eveneens voor zaken als geluidsarm construeren. Al in de ontwerpfase moet op de geluidsbelas ting van het produkt worden gelet door keuze van materialen of vormgeving. Het voor de hand liggende verwijt dat TNO 'overheid' is en dus in feite concur rentievervalsend werkt, verwerpen zij. 80 procent van de jaarlijkse 11 miljoen om zet (ruim 100 man personeel) is afkom stig van opdrachten uit binnen- en bui tenland, terwijl slechts twintig procent bestaat uit onderzoeksbijdragen van de overheid. Slechts twee produkten wor den op kleine schaal seriematig vervaar digd, beide bestemd voor de grafische en papierindustrie. Het zijn apparaten die zoveel specifieke techniek bevatten dat er geen bedrijf te vinden is die de pro duktie aan wil (en ook kan). Jaarlijks worden een paar honderd 'echte' ontwikkelingen in gang gezet, ter wijl daarnaast een kleine zeshonderd kleinere klusjes worden verricht. De TNO-organisatie in zijn geheel is natio naal de belangrijkste partner voor mid delgrote en kleine bedrijven als het gaat om onderzoek en ontwikkeling (jaarlijks 100 mio). En dan gaat het niet alleen om het testen van paspoorten, kinderzitjes en veiligheidsgordels, maar ook om het uitdenken van nieuwe snufjes door het Produktcentrum ook wel het het Insti tuut voor Produktontwikkeling ge noemd.. Het gaat goed met de Nederlandse indu strie. Deze heeft momenteel veel geld be schikbaar om te investeren in de ontwik keling van nieuwe produkten. Bijgevolg heeft het Produktcentrum het op dit mo ment razend druk. Scheepmaker (en thousiast); „Wij stellen de vraag wat mo gelijk is. Wat is er op de markt? Wat leeft op de wereld? Wij willen trends op pakken. Wij zijn geen Willie Wortels; geen uitvinders. Met die mensen moet je ongelooflijk voorzichtig zijn. Er gaat vaak heel veel tijd zitten in het werkbaar maken van hun ideeën. TNO zorgt voor creatieve toevoegingen, maar die moeten wèl uitgevoerd kunnen worden, Wij ko men pas in actie als een bedrijf weet wat het wil. Maar we willen het bedrijf ook helpen met het vaststellen wat het wil". Het draait in Delft om 'lage muurtjes' tussen de afdelingen waar alle medewer kers overheen kunnen kijken om elkaar 'te bevruchten'. De kennis die een be paald onderzoek oplevert, is eigendom van de opdrachtgever. TNO verplicht zich tevens om gedurende een bepaalde tijd geen concurrende opdrachten aan te nemen. Als opvallende recente opdrachten noe men Scheepmaker en Lucas het uitden ken van een nieuwe bollensorteerma- chine die de bollen niet meer zo hard handig behandelt, waardoor de bollen grotere bloemen geven; het onderzoeken van de maaswijdte bij visnetten voor Ur- ker vissers en het in samenwerking met de Erasmus universiteit ontwikkelen van een katheter om in bloedvaten in te brengen. Als de dierproeven positief ver lopen worden in de toekomst veel open hartoperaties voorkomen. De zelfscan ner voor de toekomstige winkels van Al- bert Heijn is een paradepaardje. Tijdens het winkelen haalt de klant de produkten langs een scanner waardoor bij de kassa de artikelen in het winkelwa gentje kan blijven. Dit bespaart klant en winkel werk en ergernis. Het ei van Co lumbus vormt de stofzuigerbuis die kan worden ingesteld op de lengte van huis vrouw c.q. huisman. Voor een geringe meerprijs bij de produktie krijgt de con sument een door Philips internationaal gepatenteerd stukje creativiteit op het bord. Dat gaat ook op voor de kerst boomverlichting, uitgevoerd als een soort ketting. Een kind kan de was doen en het aantal kwetsbare onderdelen is tot een minimum teruggebracht. Komt ver moedelijk volgend jaar in de handel. Uit de TNO 'bedenk-winkel' stamt ook de bekende ronde ASSA-safe die in boot, caravan of auto in de vloer wordt vastge zet. In het TNO-brandpunt staat de Trollen koning. Het Produktcentrum was al enige tijd bezig met het ontwikkelen van een 'manipulator', een soort kunstarm, voor zwaar gehandicapten. Dit op ver zoek van het Instituut voor Revalidatie- vraagstukken in Hoensbroek. Probleem met een dergelijk project is dat de doel groep klein is en de ontwikkelingskosten per arm bijgevolg hoog. De Trollenko ning is in wezen een spin-off van deze manipulator. De Efteling zat namelijk met het probleem dat het met behulp van bestaande techniek niet echt moge lijk was levensechte bewegingen na te bootsen. De poppen in de Efteling bewe gen te houterig en te bruusk. Bovendien neemt het huidige aandrijfsysteem veel ruimte in. De kelders van de Efteling tel len vele rijen met uitgezaagde houten rollen, die via kabels voor de juiste bewe gingen bovengronds moeten zorgen. In enkele maanden tijd ontwikkelde en vervaardigde het Delftse Produktcen trum een robot die elektronisch gestuurd wordt en gemakkelijk programmeerbaar is. De bewegingen van een voorbeeld- pop wordengedigitaliseerd, omgezet in een programma en klaar is Kees. De Ef teling heeft sinds vorig jaar deze geavan ceerde techniek ter beschikking om in de toekomst ook andere poppen in het pret park een levensechte 'performance' mee te geven. „We hebben er dag en nacht aan gewerkt en het resultaat is er dan ook naar. We hebben nu pas door hoe ingewikkeld een mens in elkaar zit. Be weeg maar eens een pols, dan zie je dat ook de onderarm beweegt. Bij de trollen koning zijn alle bewegingen aan elkaar gekoppeld zoals dat ook bij een mens het geval is", aldus Lucas. De trollenkoning telt 26 motoren, waar van alleen al negen in het hoofd van het manneke. Het is vermoedelijk de enige robot ter wereld met 28 zogeheten vrij heidsgraden (bewegingsmogelijkheden). Doorgaans vormen een stuk of acht vrij heidsgraden al het maximum. Het mas ker is vervaardigd door het team van Spitting Image. „Met deze trollenkoning heeft de Efteling een commercieel pro dukt in handen. Daarbij kan zelfs wor den gedacht aan export van de know how naar buitenlandse parken", zo steil directeur Scheepmaker. Hij is voorstander van een grotere sa menwerking met het bedrijfsleven, dal vaak nog te huiverig is voor het uitlek ken van eventuele bedrijfsgegevens. „Wij zijn er voor de industrie; voor het om wikkelen van betere produkten. Wat dal betreft is onze bekendheid te gering. Een bedrijf kijkt pas naar oplossingen als het in de problemen zit. Dan pakt de direc teur de eerste de beste oplossing die ach aandient. Het is de vraag of hij daardooi het beste uit is. Dat neemt niet weg dat we voorzichtig moeten zijn en vertrouwen moeten kwe ken bij de bedrijven We zijn als de dood dat het midden- en kleinbedrijf door de bomen het bos niet meer ziel, kopschuw wordt en zegt: daar heb je ei weer een. We willen ook niet concurre ren met instellingen als innovatiecentra. Het Produktcentrum TNO is aanvul lend. Wij hoeven niet te verwijzen, wij kunnen zelf maken wat we voorstellen, In feite kunnen we voor elk bedrijf wat doen, uit binnen- en buitenland. Hel doet wel eens pijn als veelbelovende ont wikkelingen in ons eigen land niet wor den uitgevoerd en in het buitenland veel succes opleveren. We hameren in dat ka der ook op 1992. Nederland is een rela tief kleine thuismarkt. Europa is na 1992 de grootste thuismarkt ter wereld. Dat betekent vermoedelijk dat de bedrijven op een grotere schaal gaan denken en produceren. Wij kunnen daarbij helpen. We zijn niet alleen een laboratorium. Wij lossen de problemen van de klant op. Een onderneming kan hier desge wenst een kant en klaar prototype afha len. Wij werken van plan tot produkt, en alles wat daar tussen in zit". „Zelf hebben ze nog nooit visie gepresteerd, maar een grote mond en veten ter Wllllbrord Fréquli poor Dirk VeUenga Een harde, doortastende Labour-premier in gevecht met de politieke maffia in Engeland, daarover gaat de drie-delige tv-serie 'A Very British Coup', die de VPRO vanaf zondag gaat uitzen den. Scenarioschrijver Alan plater spreekt van een 'po litieke thriller', die bedoeld is om te amuseren, maar ook een beetje om te morre len aan de publieke opinie in Engeland. De hoofdrol wordt gespeeld door Ray McAnally, die grote indruk maakte als de vader van spion Magnus Pym in de serie 'A Perfect Spy' naar het boek van John Le Caré. Daarin was McAnally een zeer bemin- Praa Van onze correspondent Jo Wijnen WASHINGTON - Op de Amerik visie zijn sinds kort minstens vijf tieshows' of praatprogramma's i' geheel volgens het beproefde re schandaalpers werken. De kijker confronteerd met gruwelijke en gestieve beelden die meestal nii staande situaties zijn ontleend, door acteurs en actrices worden i en vervolgens als 'echt' de huiskamer worden ingeslingerd. De onderwerpenkeuze is naven shows houden zich bezig met zulk& duiveluitdrijving, grafschending, vef pornografie, satans-rituelen, huu vele andere dat de aardse gruwé verschrikkingen te bieden heeft. De presentatoren zijn uiterst ag den die het publiek dat ze naar de ken, toeschreeuwen en beledigen geweld 'live' in de uitzending, is ook meegenomen. De aartsvader van het genre is zoi| Geraldo Rivera die in Nederland en achtige bekendheid geniet als de kluis van Al Capone opende in de h<| verborgen schatten van de meester vinden Het feit dat Rivera niet me) lege fles tevoorschijn haalde, heeft tie in de VS nauwelijks aangetast r het onlangs moeten meemaken dat 1 programma over haatgroepen in neusbeen in gruzelementen werd ge de hele en halve criminelen die hij f had uitgenodigd. Sindsdien is zijn show 'Geraldo' gunst van het kijkend publiek gesteg- heeft zich intussen al uitvoerig bezi met de satanische, duivelse en sadist' ten van het bestaan, dat alles ve uiterst sensationeel beeldmateriaal werd gepresenteerd, maar dat overig door actrices en acteurs in de studio maakt. Dan is er 'A Current Affair' ('Een lopl van Maury Povich, die eveneens middel schuwt om de meest verborf van de kijker los te woelen Povich- actuele zaken, meestal in de crimine bracht onder meer een programma Van onze kunstredactie DEN BOSCH- Olivier Mes siaen zal om gezondheidsre denen niet aanwezig zijn bij het muziekfeest dat Het Brabants Orkest eind ja nuari bij zijn tachtigste verjaardag organiseert. Het muziekfeest gaat gewoon door. Ook Messiaens echtgeno- de pianiste Yvonne T nrnid De zelfscanner voor de toekomstige winkels van Albert Heijn is een paradepaardje. Tijdens het winkelen haalt de klant de produkten langs een scanner waardoor bij de kassa de artikelen In het winkelwagentje kan blijven. Dit bespaart klant en wit kei werk en ergernis. - fotoai" me zou optreden in de Turangi- la-symf onie, komt niet. Van de kunstredactie BRED A-Op zaterdag 21 ja nuari wordt voor het eerst het Turfschip in Breda antiquarische boeken- neurs georganiseerd. Da- aan nemen twintig anti- ?andd£r heel NedCr' wordt georgani- rS? ï°r de ln juli 1988 opge- ourt^^ad van Handelaren in dek !^lken' waarbÜ hunid- aamrJ?^lg antiquaren zijn or»m^ De beurs is ge- mSliïï? 1000-18-00 uur; de bedraagt drie gulden.

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1989 | | pagina 28