Stemloze patiënt kan weer van zich laten horen met 'Spraakdoos' M UREN h NAAR Kaapse Bij Vaticaan porno Jacob Zwaan belicht doodgezwegen geschiedenis: jonge! 'TJ ZATERDAG 19 OKTOBER 1985 EXTRA JTW. MET DE expositie en het boek wordt een stukje geschiedenis van Nederlands Indië belicht, dat door de overheid veertig j aar is verzwegen. NIEUWE VINDING ONTWIKKELD DOOR IPO EEN VERLEIDING MINDER VOOR DE PELGRIMS! Wiske Appie Happie e ,<sssv w i i 'Veel Indiëgangers zitten met een 'Vietnam-complex' Door Theo Vliegenberg Aarzelend begint nu in ons land een stroom in formatie op gang te komen, waaruit blijkt welk leed Nederlanders en Indische Nederlanders in de tweede wereldoorlog in de Pacific hebben geleden en welke vernederingen zij na die oorlog hebben moeten doorstaan. De werkkamer van Jacob Zwaan is ruim, hoog en kaal. Aan de wand rekken met boek- en naslagwerken. Zwaan heeft plaatsgenomen achter zijn bureau, klaar voor een lang verhaal, waarin hij tracht duidelijk heid te scheppen in de uiterst verwarde periode na de capitulatie van Japan. Langzaam begint het tot ons door te dringen hoezeer deze mensen de dupe zijn geworden van een politiek beleid, dat tot menige zwar te bladzijde in de vaderland se geschiedenisboeken zou hebben geleid, als de zaak niet was verzwegen. Een van de mensen die dit beleid aan de kaak stellen, is de auteur van het boek 'Ne derlands Indië', de archiva ris van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie Jacob Zwaan. Toen Jacob Zwaan bij de opening van de tentoonstel ling 'Oorlog en Bezetting in Nederlands Indië' een rede hield, oogstte hij daarmee instemming en applaus. Zijn opmerkingen dat de manier waarop wij de capitulatie van Japan herdachten bij de slachtoffers van weleer in het verkeerde keelgat is ge schoten, bleken een schot in de roos. „Met Hiroshima en Naga saki als voorbeeld zijn de Japanners afgeschilderd als slachtoffers en raakte Ame rika in de beklaagdenbank", zo gaf hij lucht aan zijn ver ontwaardiging. Hij gaf een trieste opsomming van de wreedheden door de Japan ners begaan en concludeer de, dat Nederland met dit soort herdenkingen de slachtoffers van de Japan ners geen bitterder pil had kunnen geven. Enige weken later wil Ja cob Zwaan in zijn werkka mer van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) in Amsterdam wel wat dieper ingaan op het geen hij in Overloon heeft aangestipt. Steunen „Ik heb de mensen die zo verschrikkelijk hebben ge leden onder de gruwelijkhe den van de Japanners en zo veel vernederingen na de capitulatie hebben door staan willen steunen", licht hij het venijnige in zijn toe spraak toe. „Ik vond dat het maar eens gezegd moest worden. Het staat vast dat de oorlog door de atoombom zeker een jaar, sommigen spreken van twee of drie jaar, is bekort. Het gemid deld aantal slachtoffers in de Pacific was twee miljoen per jaar. Nu doet men het voorkomen of de atoombom het ergste is geweest uit die periode. Dat is niet waar. Ook met conventionele wa pens is ontstellend veel leed aangericht. En dan praat ik nog niet eens over het grote aantal martelingen, intimi daties en vernederingen door de Japanners". „Onze groep stond klaar om naar het Verre Oosten te gaan om tegen de Japanners te vechten toen de atoom bommen vielen. Wij zagen erg tegen het vertrek op. Die Japanners waren zo fana tiek. Die hielden pas op met vechten als ze dood waren. Toen het bericht van de atoombommen kwam, heb ben wij gejuicht. Gelukkig, we hoefden niet weg". Geschokt Niet alleen in zijn toe spraak in Overloon, ook in zijn boeken over Nederlands Indië maakt Zwaan uitge breid melding van de wreedheden van de Japan ners. Bovendien legt hij een stukje geschiedenis bloot, waarover de Nederlandse overheid steeds heeft gezwe gen. „Ik ben zelf drie jaar in Nederlands Indië geweest. Als militair van de Neder landse Eerste Divisie '7 de cember', die op 30 november 1946 de wacht overnam van de Engelsen. Wat ik in het land aantrof heeft me erg aangegrepen. En dat, terwijl ik toch wel wat gewend was als oud-verzetsman en lid van een knokploeg". „Je kunt spreken van een bijna schaamteloze manier waarop de regering de men sen onjuist voorlichtte. In een grootscheepse ransel partij werd vrijwilligers een heel andere situatie in Indië voorgespiegeld dan die in werkelijkheid was. Ook toen we daar waren kregen we nog valse voorlichting. Alsof een handjevol collabora teurs rebellie pleegde tegen het Nederlandse bewind. In werkelijkheid bleek er een nationalistische beweging te zijn, waar overigens niet de hele bevolking achter stond. Er was sprake van een per manente guerilla-oorlog, terwijl de Nederlandse rege ring deed alsof alles betrek kelijk rustig was". „De Nederlandse regering heeft dit nooit willen toege ven. Wij voerden dan ook geen oorlog, maar onderna men politionele acties. Die waren overigens een handi cap, want je kon geen krijgsgevangenen maken. Als je een opstandeling in de kraag greep, moest je hem overdragen aan de politie. Een paar dagen laten kwam je hem weer tegen". „Daar komt bij dat de Ne derlanders en de Indische Nederlanders na de capitu- Van een onzer verslaggevers EINDHOVEN - Met een appa raat, dat eruit ziet als een wat zwaar uitgevallen elektro nisch reken-apparaat kunnen mensen, die moeilijkheden hebben met spreken of door welke oorzaak ook helemaal niet over hun stem kunnen be schikken, zich toch verstaan baar maken. Na een druk op een toets met symbool en vervolgens op een spraakknop spreekt het apparaat voor hen naar keuze een van de twintig vaste bood schappen, die 'onder de knop pen' zitten opgeslagen. Van deze nieuwe vinding ten be hoeve van mensen met spreekproblemen heeft het In stituut voor Perceptie (waar neming -red.) Onderzoek (IPO) in Eindhoven een zeer voorlopig prototype ontwik keld, dat recent al door een viertal patiënten in Limburg se verpleegklinieken is uitge probeerd. De 'Compacte Spraakhulp', zoals het elektronische hulp middel is gedoopt, is ontwik keld door ing. Ronald Water ham van het IPO te Eindhoven in samenwerking met de vak groep Medische Elektrotech niek van de Eindhovense Technische Hogeschool en het Instituut voor Revalidatie- vraagstukken in Hoensbroek. Van het nieuwe apparaat bestaat nu nog maar een ex emplaar bestaat en het zal nog wel enkele jaren aanlopen, voordat het op de markt is. Het belangrijkste onderdeel van de 'hulp' is de spraakchip, gefabriceerd bij Philips-Elco- ma. Deze uiterst kleine scha keling kan in computersigna len vastgelegde taal hoorbaar maken. De stem wordt niet 'gemaakt' met behulp van een bandje maar zuiver aan de hand van computertechniek. Verder bevat de 'spreekdoos' een tweeregelig schermpje, waarop de te spreken bood schap eerst te lezen is, voordat de ingebouwde luidspreker haar ook laat horen. Zo zit onder een knop met een maantje erop de bood schap 'Ik wil nu even gaan rusten' en onder een knop met een stekker de vraag 'Kunt u de televisie even uitzetten?' Met het doosje, dat een zeer laag stroomverbruik heeft en op batterijen werkt, zodat het overal mee naar toe kan, kun nen spraakgestoorden ook 'Ik voel me niet lekker' en 'Waar is de toilet?' laten horen. En er zijn ook twee knoppen 'Ja' en 'Nee' en zelfs bevat het pre- prototype de vraag 'Mag ik hier roken?'. Het is de bedoe ling, dat op korte termijn de 'Compacte Spraakhulp' voor enige tijd ter beschikking komt van patiënten in de Kerkraadse Hamboskliniek, omdat de onderzoekers zoveel mogelijk te weten willen ko men over hoe spraakgestoor den met een dergelijk hulp middel omgaan en wat er nog aan verbeterd kan worden. Bij de eerste proeven in Limburg werd de spraakdoos door de gebruikers voor het merendeel als zeer prettig ervaren. Honderdduizend Ing. Ronald Waterham, die ongeveer een jaar op de con crete uitwerking van het nieu we spreekhulpje heeft gestu deerd maakt duidelijk, dat af gezien van de spraakchip het apparaatje uit vrij eenvoudige en goedkope elektronische ele menten is opgebouwd. „Ik schat dat er in Nederland on geveer honderdduizend men sen zijn met een of andere spraakstoornis. Dat kan aan geboren zijn of ontstaan zijn na een verkeersongeval met hersenletsel, als gevolg van bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson of een beroerte. Andere mensen, die baat bij de spraakhulp kunnen hebben, zijn patiënten, die een strotte- hoofd- of stembandoperatie hebben ondergaan en voor enige tijd hun stem niet mogen gebruiken. Het is overigens niet zo, dat de ontwikkeling IN HET Nationaal Oorlogs- en Verzetsmuseum in Overloon loopt tot en met 17 februari de tentoonstelling 'Oorlog en Be zetting in Nederlands Indië'. De expositie besteedt onder meer ruime aandacht aan de lotgevallen van Nederlanders en Indische Nederlanders in de krijgsgevangenen- en bur gerinterneringskampen. Tegelijk met de tentoonstelling is het derde deel van het boek 'Nederlands Indië, 1940-1945' van de auteur Jacob Zwaan ten doop gehouden. In dit deel, 'Geallieerd intermez zo' geheten, wordt vooral aandacht besteed aan de zogeheten Bersiap-periode. Deze bloedige periode volgde op de capitu latie van Japan. Engelse troepen moesten herhaaldelijk op treden tegen bloeddorstige republikeinen, waarbij duizen den doden vielen. latie van Japan opnieuw het slachtoffer werden van ver volgingen. Degenen die voor een republiek Indonesië wa ren, hadden al dan niet met openlijke steun van de Ja panners, een harde, goed be wapende kern gevormd. De Engelsen namen de macht officieel over, maar brach ten eerst hun eigen mensen in veiligheid. Van die maan den maakten de republikei nen en de Japanners ge bruik. De Japanners droe gen veel wapens over aan de republiek. Toen de Engelsen aan hun taak begonnen, was de kern van een nieuw Indo nesisch leger klaar, bewa pend via de achterdeur. In tussen moesten de Neder landers en de Indische Ne derlanders in de interne ringskampen blijven, waar ze bewaakt werden door- .Japanners. Maanden lang, tot in 1946, bleven die mensen als tweederangs burgers geïnterneerd, ter wijl ze in 1945 bevrijd heet ten te zijn. Buiten de kam pen was een bloedige strijd uitgebroken tussen Engelsen en Indonesische rebellen." „Al die dingen bij elkaar hebben mij nogal ernstig ge schokt. De minachting van de regering voor wat de mensen in Indië hebben meegemaakt, ook die buiten de kampen, stak me heel erg. Ook de periode waarin ik als militair in het land was heeft diepe indruk op me ge maakt. Ik wilde over die pe riode wel eens schrijven. Bo vendien was er nooit iets op een rij gezet van wat er zich allemaal in Indië had afge speeld". „Toen wij in november '46 in Indië aankwamen om de zaak van de Engelsen over Met de 'Compacte Spraakhulp' kan een spraakgestoorde toch een lunch in de bedrijfskantine bestellen. - fotoipo van dit apparaat uit de lucht is komen vallen. Bij het Instituut voor Perceptie Onderzoek, een stichting waarin Philips Ne derland en de TH Eindhoven samenwerken sinds 1957, wordt al jaren onderzoek ge daan naar hulpmiddelen voor gehandicapten. Met de toene mende mogelijkheden van computerschakelingen en de fabricage van de spraakchip, kwam de "Compacte Spraak hulp" binnen bereik." Verder gaand Naast een apparaat voor vaste, gesproken boodschap pen heeft ir. R. Deliege van het IPO een nog verder gaande spraakhulp ontwikkeld. Men sen kunnen ook niet voorge programmeerde, maar zelf be dachte verklaringen door de computer laten uitspreken, mits zij die boodschappen eerst via een letter-toetsen- bord op een beeldscherm in tikken. Dat moet dan wel in enigzins aangepaste taal ge beuren. Woorden als 'journaal' TT te nemen, troffen we er een onvoorstelbare chaos aan. Engelse en Japanse militai ren stonden op wacht, overal liepen Indonesische militai ren en iedereen was met iedereen aan het bakkeleien. Er werden mensen ver moord, konvooien overval len, huizen in brand gesto ken. Als je als Europeaan in het donker alleen op straat liep, kon je er donder op zeg gen dat je door Indonesiërs overhoop werd gestoken. Er was sprake van een bloedige strijd, waarin overigens ook de Engelsen en de Nederlan ders ontzettend hard optra den". Van die periode, zoals van de hele oorlogsgeschiedenis in Nederlands Indië, is in ons land betrekkelijk weinig bekend bij het publiek. De Nederlanders en de Indische Nederlanders die er toen aan allerlei verschrikkingen waren blootgesteld, zijn lan ge tijd een vergeten groep geweest. In Nederland wilde men niet eens de doden her denken. Jacob Zwaan kan daar wel enkele redenen voor aandragen. Schaamte „Op de eerste plaats schaamde men zich voor die periode. Over de verhouding tot Nederlands Indië was tweespalt ontstaan. Degenen die onder bepaalde voor waarden wilden praten met Indonesische leiders werden aangevallen door de mensen die terug wilden naar het koloniale tijdperk van wel eer. Uiteindelijk leidden de tweeslachtige houding plus een reeks blunders die wer den weggestopt, tot de poli tieke nederlaag van Neder land. Een militaire neder laag hebben we nooit gele den. Militair hadden we de zaken daar best kunnen kla ren. Niet dat Indonesië dan niet onafhankelijk zou zijn geworden. Na de oorlog kwam een dekolonisatie- golf op gang, die begon met Nederlands Indië. Maar met een beetje soepelheid in de politiek hadden we meer kunnen bereiken en zou al les er wellicht wat vriende lijker aan toe zijn gegaan". Een andere reden waarom de geschiedenis in Neder land werd verzwegen was volgens Zwaan het feit, dat men wilde voorkomen dat men de naam kreeg niet rechtvaardig te zijn. „Wij staan al snel met het vin gertje omhoog als een ander het niet goed doet in onze ogen. Nou, wat in Neder lands Indië is gebeurd was zoiets om de vinger te hef fen. Het Nederlandse leger heeft zich schandalig gedra gen. Den Haag wist daarvan en keurde het oogluikend goed. Achteraf kregen ech ter de militairen de schuld van de excessen die er nogal Een Jappenkamp, een van de tekeningen op de tentoonstelling in het mu seum van Overloon. eens waren. En dat, terwijl die in feite alleen maar op drachten van de regering uitvoerden". Vietnam De neiging van Zwaan om een boek te schrijven over de oorlog, in de Pacific (het werden er uiteindelijk drie en wellicht komt er nog een vierde op de markt over de periode 1946-1949) werd al leen maar groter nadat hij aan den lijve had ondervon den hoe uit Indië terugge keerde militairen in ons land werden ontvangen. „De 180.000 militairen die in In dië hadden gevochten, kre gen bij hun thuiskomst de schuld van alles. In Neder land had men nog altijd het idee van het oude Indië en meende men, dat de militai ren zich beestachtig hadden gedragen tegen een kleine groep rebellen". Iedereen boycotte je. Je kon nauwe lijks een baan vinden. 'Daar komt weer zo'n bandiet', werd geredeneerd. Nu nog hebben oud-Indiëgangers daar complexen van. Je zou het kunnen vergelijken met de frustraties die de Ameri kaanse militairen in hun land opliepen toen ze uit Vietnam terugkeerden". ...Ik hoorde een klein stemi in de diepte van een land. Ik keek om me heen om te Het was een klein jongetje Het zat te snikken aan het vader, die doodgeschoten i ...Met knuppels toerden ze j en striemen van een zweep Hoe hulpeloos ze daar lagei en geen soldaat die het beg En dan mijn arme moeder, meet je wat er met haar is e Ze is doodgeschoten en daa Dit gedicht is gemaakt dc Shirien, 13 jaar, uit Arnhe Ik hoorde op de radio e gesprek met haar ov vluchtelingen en toen las haar gedicht ook voor. De week is het namelijk vluc telingenweek. Dat beteke een beetje extra geld en aa dacht voor vluchtelingen. Zes jaar geleden vluchtt t Jongeren uit Senegal, Ban ladesh, Bolivia en Gha hebben twee weken la: door Nederland gereisd, waren uitgenodigd in f kader van het Jongerenja om Nederlandse jonger over de Derde Wereld-pr blemen te vertellen. Ze he ben hier hun ogen uitgek ken en moesten vooral e wennen aan geld en bez daar hebben ze bij hen thi praktisch niets van. Roga is gewend dat ze in Senega uur moet lopen om water halen en dan weer teri Hier heeft iedereen e kraan of meer, die ze alle maar open hoeven draaien en dan komt er w ter uit. Dat was voor Roga iets onbegrijpelijks, ze k er uren naar kijken. De jo gen uit Ghana was stomve Postzegelverzamelaars he ben geen mascottes of p bliek nodig. Ze schreeuw niet en ze hebben eerder e vergrootglas in hun hand dan een spandoek. Er zi ongeveer 1 miljoen verz meiaars in Nederland. 1 jeugdafdeling van de pos zegelvereniging Breda b staat al 50 jaar en heeft d vorig weekeinde gevie met een tentoonstelling De Vlieren. Daar liggen o verzamelingen van Cari Z wijnenburg (13 jr.) Geert Jaspers (17 jr.). Wat er nou zo leuk aan postzeg< verzamelen? Geert: „Het is gewo leuk om naar mooie zegels Uelke ixtwatermatroun reren naar rail en 'demonstratie' moeten in getikt worden als 'zjoernaal' en 'deemonstraatsie' anders spreekt de computerstem ze verkeerd uit. Van dat laatste spreekhulp je bestaat alleen maar een la boratorium-model, waaraan nog veel 'gedaan' moet wor den, omdat je bijvoorbeeld niet met beeldscherm en toet senbord de straat kunt op gaan. Ing. Waterham: "Er zou iets te bedenken zijn om de vaste boodschappen in het draagbare apparaat telkens te verwisselen of te veranderen. Via het beeldscherm en het toetsenbord zou een spraakge stoorde persoon vooraf mede delingen en vragen kunnen samenstellen, die hij door het insteken van een computerop- slagschijfje in het meeneem- toestelletje kan opslaan. Op de plaats van bestemming kan hij of zij dan laten horen wat er aan de hand is. Welke din gen er gekocht moeten worden of welke inlichtingen gewenst zijn." Door onze correspondent in Rome, Cees Mankers ROME - Een van Rome's drukst bezochte sex-bioscopen, Mercury op de drempel van het Vaticaan, heeft het veld moeten ruimen voor een filmzaal voor pelgrims en toeristen. Mercury bevond zich aan de Via di Porta Castello, de hoofdstraat van de 'Borgo', de 'karakteristieke' wijk bij het Vaticaan. Een porno-bioscoop zo vlak bij paus en St Pieter is de kerkelijke autoriteiten altijd een forse doorn in het oog geweest. Maar veel was er niet tegen te doen. Bussen vol Vaticaanse pelgrims parkeer den vaak voor de Mercury, waar op dat mo ment films als 'Erotiek in alle bochten', 'Liefde op z'n frans' of 'Sex in de diepte' draaiden. In dezelfde straat bevinden zich een klooster en ook een hotel voor paters die 'voor zaken' in Rome zijn. Of het aan de gunstige locatie van de sex-bios lag of niet, Mercury 'draaide' geweldig goed, veel beter dan de andere twintig porno-zalen van Ro me. De paus is in zijn bisdom (Rome) de laat ste tijd fel tekeer gegaan tegen films die vol gens hem de 'goddelijke boodschap' geweld aandoen, 'Je vous salue, Marie', bijvoorbeeld, van Jean Luc Godard. Maar ook de porno films worden (zij het iets minder luidruch tig) voortdurend door de kerk 'gekraakt'. Volgens de kerkelijke leer doet porno af breuk aan de waardigheid van de mens. Mede door de 'kruistochten' van de kerk en enkele behoudende groepen tegen de sex film is de Italiaanse justitie ertoe overge gaan strenger te controleren. Zozeer dat het foefje van het aanbieden van de gekuiste uitgave van een sex-film aan de keuring en het even later vertonen van de ongekuiste versie in de zaal, niet meer op gaat. Hiermee is de klad gekomen in het porno-filmbe drijf en vooral in het noorden van het land zijn enkele zalen overgegaan tot sluiting. Mercury is in Rome de eerste die het loodje legt. Voor Mercury is een nieuwe exploitant en een nieuwe naam ('Sala Castello') gevonden. De 'Castello'gaat zich helemaal toeleggen op het vertonen van films voor pelgrims en toe risten. De eerste film, die gaat draaien in september, heet Roma Aeterna, het eeuwige Rome, en neemt de kijkers mee op een histo rische reis door Rome vanaf Petrus tot he den. Taalproblemen hoeven er niet te zijn want de pelgrim uit Nederland, uit Polen uit Brazilië etc hoort de uitleg in zijn moe dertaal. Het product mag dan bijna sacraal zijn, de toegangsprijs is normaal en das commercieel (6.000 lire, f 11,-). Of de paus de hand heeft gehad in de 'uit- roeing' van de pornofilm in de Via di Porta Castello, is niet met zekerheid vast te stellen Waarschijnlijk is dat wel, gezien de fysieke nabijheid van het Vaticaan. Ook is de onge bruikelijke snelheid waarmee de exploitant van de pelgrimbioscoop bij de gemeentelij- j ke burocratie zijn vergunningen heeft kun nen loskrijgen een aanwijzing van de in vloed van boven, c.q. van de paus. In elk ge val verleent het Vaticaan zijn medewerking aan de 'realisatie' van de te vertonen films' 1 door archiefmateriaal ter beschikking 'e stellen. Het Vaticaan kan over de gang van zaken dubbel tevreden zijn: de romeinse filmwe reld is met de opening van de Castello eet I 'christelijke' bioscoop rijker èn de pelgrims hebben een verleiding minder. m flensjes m- ken en mververk poetsen en Dan heb ik een (ekmpt werkje mr 57ZP/ON tl MAAR ZONDES? N/£T 0 ^orrov/vsr

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1985 | | pagina 30