zoeken PAUL'S ONTWAKEN Spannende zwerftocht door literair Amerika In de ban van Victor Hugo GESPROKEN fijnzinnig proza van Sackville-West Matig verhaal met boeiende dialoog e boeken twoord Een respectabel heerschap': Derde Spreker Festival JAAR Veelzijdig Geheugen ^ICHUAti 19 UKTUBER 1985 W5 ich na de overval op het richtte. - FOTO'S ARCHIEF DE Sla kenplaten, geldzakjes en t spaarboekjes en effecten, 'e ton waard, maar oninte- de bende. m blijkt, dat de bende meer 10'n lichte Citroën DS) in het at op een zandpad tussen enskantoor Poppel mogelijk van buit en manschappen zijn. Bendeleden, die een htauto's bemanden, hadden aangenaam gedood in een i daar genoeglijk gekletst met 'ge Rijkspolitiemannen. de volgende dag, worden in drie Marokkanen gearres- cht van de bankroof. Een levert niets op, de drie wor- wenst vreemdeling de grens e rovers hebben niet meer el spoortje achtergelaten: een vingerafdruk in een van de Professionals dus. t voorbereide en uitgevoerde ankroof maakt duidelijk, dat Ijks beveiligde banken geen ebben op dergelijke gewa- allen. Ook het politieappa- land kan de strijd met inter- endes niet aan. Justitie wei- 'Tilburg' te geloven in een oting van de misdaad. "nekkig gekoesterde gezapig- onterecht. Ons land wordt cri- wassen, zo heet het. De Til- koverval is de eerste in ons n dergelijk formaat en schrijft 's. En maakt school. Net zoals DS als ideale snelle vluchtwa- t voetspoor van haar nog fa- rgangster de Traction Avant, egendarisch als boevenwagen. mber 1971 gaat ons land toe onderdste grote bankoverval; gen is er een; zo'n 'hold-up' is geen voorpaginanieuws meer. urg? Pas na vier jaar, het on- dan nog steeds officieel gaan- delijk dat het om een Franse g. De vermoedelijke leider Ju- 1) zucht na een mislukte over- enos Aires in een Zuidameri- vangenis. Datzelfde geldt voor ianen Jacques Zanotto (37) en mot (50) in Franse cellen. vermoedelijke bende (niemand leeft ooit zijn aandeel in 'Til- end) wordt alleen de Belgische eline B. in ons land berecht, als repen op het schuiladres van de even koele en geslaagde over- een banken in Utrecht, 8 na Tilburg. Zij zit een gevange- an een paar jaar uit. Van de Tilburg is nooit een cent terug- die al jarenlang full-time bezig rijn, weten precies wat ze moeten doen oni Laten weinig sporen na, zodat bewijs areren die en zetten 'm een jaar koud werken met militaire preciezie. Voor V Jroningse overval een nieuwe harde ispecteur Rijk: „Die bende werkt va- en soortgelijke aanpak in Hilversum- ■tegen beveiligen? Straks rijden ze er i je een bank onneembaar maakt, dan laar bijvoorbeeld geldtransporten de nachtkluis brengen." t de beveiligingen ook zijn, alles staat d, waarmee het personeel ze of lijven naar dat soort zwakke plekken erval desnoods vier, vijf jaar in porte- 181 geïnformeerd over een op handen werd die dit jaar gepleegd. Welke he ik is nog niet rond, de daders nog nie lankoverval met forse buit." Door Nell Westerlaken mar hele leven lang stond ydy Slane in de schaduw van laar man, die een aantal voor- instaande posities bekleedde in bet Engeland van begin jeje eeuw. Als deze voorma- ijge eerste minister op hoge leeftijd overlijdt, vragen drie ,jn de vijf kinderen, inmid dels dik in de zestig, zich af dat ze met moeder aanmoe- len. Lady Slane heeft immers ,[lijd de rol van perfecte echt genote gespeeld. De kinderen ipreken af dat ze haar om de leurt in huis zullen nemen. Ze hebben er echter niet op gerekend dat Lady Slane, op hoogbejaarde leeftijd, voor het eerst in haar leven haar eigen weg zal kiezen. Dertig jaar ge leden zag de vrouw een ro mantisch huis in een Londense buitenwijk, en overtuigd van het feit dat het huis nog te huur is, besluit ze daar te gaan wonen. Ze heeft genoeg van haar kinderen, van wie er en- helen in de voetsporen van hun vader zijn getreden; ze hebben macht en maatschap pelijk aanzien. Haar kleinkin deren zijn haar te druk. Met enkele excentrieke bejaarden haar, eveneens hoogbejaar de, Franse kamenier slijt ze haar laatste dagen in rust en tevredenheid. Eindelijk krijgt Lady Slane tijd om terug te aen op haar leven. De Engelse auteur Vita Sackville-West heeft, zo blijkt uit dit boek dat de titel 'Een gelaten leven' draagt, een op merkelijk oog voor het detail. In enkele zinnen weet ze de sfeer, van een huis bijvoor beeld, op haast poëtische wijze neer te zetten. Met een lichte ironie portretteert ze de kin deren van Lady Slane, in al hun kleinburgerlijkheid. We leren Lady Slane kennen als ten lieve vrouw die af en toe last heeft van een lichte de mentie. Dit element krijgt een bijzonder aspect als Lady Slane zich hierdoor -aan het einde van het boek- gaat iden tificeren met een van haar kleindochters. Hoewel Sackville-West vooral bekend is als minnares van Virginia Woolf, bewijst 'Een gelaten leven' dat ze be schikte over een groot schrijf talent. De fijnzinnige schrijf stijl, de knappe opzet en de gave afronding maken 'Een gelaten leven' tot een boek om rustig van te genieten. Vita Sackville-West: 'Een ge laten leven'. Uitg. Contact. Door Nell Westerlaken Een boek dat bestaat uit 176 bladzijden dialoog tussen de hoofdpersonen, vraagt bijzon- der veel van de lezer. Vooral als die dialoog is ontdaan van >üe zakelijke en huiselijke (lementen uit het dagelijks le- wn. Het boek "Een respectabel heerschap' van de Britse Ivy Compton-Burnett eist daarom (nige leesvaardigheid; de ge beurtenissen moeten vaak tus sen de regels van de dialoog door worden opgepikt. Maar al lezend wordt dat (en boeiende bezigheid en groeit het respect voor de lite raire kwaliteit. Compton-Bur- oett beschrijft het leven van (en familie uit de hogere krin- Ben aan het einde van de vo- bge eeuw. Het doen en laten 'an alle familieleden afzon- uerlijk lijkt vooral te draaien ®n de ontwikkeling van de karakters en persoonlijkheden 'an zichzelf en de familiele den. Alle gebeurtenissen spelen af binnen de familiekring hoewel Compton-Bumett thema sex zorgvuldig ver bidt, neigen de relaties soms jrifs naar het incestueuze. In bat milieu van die tijd lijken "kraal en hoffelijkheid echter 'ael zwaarder te wegen dan ■kenselijke emoties. Zo wordt' (an misstap van de hoofdper soon, de schrijver Hereward jSgerton, die een kind verwekt '1 de aanstaande vrouw van kin zoon, geaccepteerd in de amilie zodra de fout eenmaal ij", a'hend. Ruzies, emotionele "nbarstingen en verdriet ko- 'kan er niet aan te pas. .Omdat dat alles is verpakt k diepgravende dialogen doet at af en tQg gekunsteld aan. Irü het feit dat die dia- oogvorm blijft boeien, -het hu u81 de 'ezer alle aandacht het '"10uc'en" wordt verhaal door de herhaling de gebeurtenissen aan hét "de te voorspelbaar. Compton-Bumett: 'Een 52*1 heerschap'. Uitg. naars langs zijn huis, aan de tegenwoordige Avenue Vic tor Hugo 124, om 'père' geluk te wensen met zijn tachtigste verjaardag. De expositie 'La Gloire de Victor Hugo' is te zien in het Grand Palais, avenue Win ston Churchill in Parijs (Me tro: Champs Elysées- Cle- menceau). Tot 6 januari, da gelijks van 10 tot 20.00 uur, woensdag tot 22.00 uur; dins dags gesloten. Toegang 20 •francs. Op dinsdag 29 oktober wordt in De Balie in Amsterdam het Derde Sprekerfestival geopend. Tot en met zondag 3 november wordt daar en in De Melkweg en het Soeterijn uitgebreid aandacht besteed aan literatuuDCultuur uit de Derde Wereld. Aanleiding is het tienjarig bestaan van de Derde Sprekerserie, een boekenreeks met literatuur uit de Derde Wereld. Bij gelegenheid van dit festival verschijnt voor 10,- een jubileumbundel met 'Korte verhalen uit Afrika, Azië en Latijns- Amerika'. Het programma vermeldt onder meer lezin gen door de Algerijn Abel- hamid Benhedouga, Venka- tesh Kulkarni uit India en Lauretta Ngcobo uit Zuid Afrika. Zaterdag 2 novem ber is er een Derde Wereld Boekenbeurs. Voor verdere informatie De Balie (020- 232904/271350). DÉ DERDE SPREKERSERIE Frederik van Eeden is nog niet vergeten. Zijn Kleine Johannes is een geliefd boek gebleven, zijn Dromenboek is onlangs opnieuw uitgege ven, zijn dagboek in ver korte vorm eveneens en zijn „Van de koele meren des doods" beleefde recent her drukken en is zelfs verfilmd. Het wachten is nu nog op een bloemlezing uit zijn poëzie. Een min of meer vergeten werkje uit het veelzijdige oeuvre van Van Eeden is 'Paul's Ontwaken', dat hij schreef nadat op 21 februari 1913 zijn zoon Paul op 24-ja- rige leeftijd aan longtuber- culose was gestorven. Paul van Eeden was zijn jongste zoon uit het eerste huwelijk met Martha van Vloten en Frederik van Eeden was bij zonder aan de jongen ge hecht. Uit het boekje dat Frederik van Eeden in 1913 voor het eerst uitgaf, blijkt ook wel waarom er zoveel zieleverwantschap bestond tussen de geletterde vader en de ongeletterde, maar wijze zoon. In de relatie die gaan deweg het ziekteproces tus sen vader en zoon ontstaat, is het overigens niet de vader die wijsheid debiteert, maar de zoon. Frederik van Eeden erkent in zijn stervende zoon de meerdere is, degene die hem inspireert en kracht geeft om het verlies te dra gen. Die hem leert om blij gelukkig te zijn met deze overgang. „Hij is niet inge slapen- maar in 't Licht ont waakt". dicht hij. Frederik van Eeden was een even veelzijdig als pro blematisch man. Zijn hele leven was één groot teken van tegenspraak. Het klap stuk in een leven vol opmer kelijke initiatieven en spek takelstukken was zijn be kering tot het rooms-katho- locisme in 1922. Hij werd op 3 april 1860 in Haarlem gebo ren. Zijn vader was een zeer bekend botanicus. Toen hij 26 jaar oud was, promo veerde Van Eeden op het proefschrift 'Kunstmatige voeding bij tuberculose'. Na zijn promotie vestigde hij zich als arts in Bussum. Zijn belangstelling als arts ging vooral uit naar de psy- cho-therapie. In zijn Am sterdamse studententijd had hij al veel geschreven en ook al enig toneelwerk gepubli ceerd. In 1885 wordt hij mede-redacteur van het nieuwe litteraire tijdschrift De Nieuwe Gids, waarin ook Van Deijssel en Kloos publi ceren. In dat blad verschijnt zijn meesterwerk 'De Kleine Johannes'. Karakteristiek voor de be gaafde spotlust van Van Eeden is een grap die hij heeft uitgehaald met zijn mede-redacteuren Kloos en Van Deijssel, die zijn lite raire werk als van onvol doende kwaliteit van de hand wezen. Van Eeden stuurde prompt onder het pseudoniem Lieven Nyland bijdragen naar De Nieuwe Gids. Het werk onder die schuilnaam prees Kloos even prompt als 'literatuur van de bovenste plank'. Frederik vari Eeden was ook een politiek bezield man. Hij richtte in 1897 de kolonie Walden bij Bussum op en toen dat experiment van ge meenschappelijk grondbezit een financiëel debacle werd, vluchtte hij naar Amerika, waar, na een jaar al, ook daar de Van Eeden Colony moest worden opgegeven. Een ethisch socialist noemde de dichter zichzelf. Hij heeft onvergetelijk mooie poezie geschreven en zijn literaire studies doen in taalvaardig heid en venijn niet voor Kloos en Van Deijssel onder. Toch heeft hij zich altijd na drukkelijk van de Tachti gers gedistanciëerd. Van Duinkerken heeft eens be weerd- en Hans Warren kwam ook tot die gedachte- dat Frederik van Eeden, on der de indruk gekomen van het sterfproces van zijn zoon Paul, tot het rooms-katho- lieke geloof is gekomen. Paul van Eeden, gete kend door Marie Cremers. Het exemplaar van 'Paul's Ontwaken' dat ik bezit is in 1914 bij Versluys in Amster dam verschenen. Het boekje, dat in 1962 bij Servire nog een keer is herdrukt, heeft een romigwitte, linnen kaft en is voorzien van een teke ning, die Marie Cremers van Paul van Eeden maakte. Frederik van Eeden be schrijft in dit Monument voor zijn gestorven zoon hoeveel zorgen hij heeft ge had, toen de jongen nog ge zond en weerspannig in het leven stond. Paul was een knaap die zijn ouders al heel vroeg te verstaan gaf dat hij een eigen weg wilde gaan. Ondanks alle problemen die daar uit voortvloeide, groeide er een zielsverwante relatie tussen beiden. Als eenmaal vast staat dat Paul zal dood gaan, verdiept die verwantschap zich en in die fase is het de zoon die vader leidt. Frederik van Eeden be schrijft op heel ontroerende en ook bescheiden wijze hoe de geëerde en ook wel aan gevochten vader in het dage lijkse geestelijke contact met zijn zoon een ander, wijzer mens wordt. Er is veel in die confrontatie dat herinnert aan opvattingen die Van Eeden huldigde over spiri tisme en droomverklaring, maar de schrijver-arts toetst die overwegingen aan wat zijn zoon hem in het diepste uur nalaat. Het is een men selijk document dat, hoe ver geten ook, toch de tijd heeft doorstaan. Het is ook een li terair document, waarin Frederik van Eeden zich een aandachtig beschrijver toont. Er staan zeker ook be spiegelingen in dit boek, waaruit vooral de metaphy- sische denker, de man die ruimte en tijd 'overschrijd- bare illusies' noemde, naar voren komt. Wat ik mij bij alle bewon dering voor dit boekje wel afvraag is waar in de waar neming van het sterfproces de scheiding ligt tussen de vader en de wetenschaps man. Voor hem staat na dit gebeuren vast dat de dood, „waar ieder mens voor hui vert, een vlammend vuur is dat alle mensen zuivert". Een van de tuinlieden van Walden liep na de begrafenis met uitgestoken hand op Frederik van Eeden toe en zei „Ik fielsiteer U wel- met uw zoon". „Ik dank je" zei ik en er was volkomen ernst tussen ons en geen misver stand". „De tranen die vloei den", schrijft Van Eeden Joost van den Vondel na, waren niet ijdel, maar zalige tranen van vrede en verlos sing". Alice Walker. - fotoarchief de stem Door Henk Egbers „Misschien is het amoralisme als schrijvershouding wel de grootste doorn in het oog van de traditionele litera tuurbeschouwers in het huidige Amerika, dat wordt ge teisterd door een anti-intellectualistische restauratieve ideologie en een Moral Majority", tekent Graa Boomsma aan in zijn literaire zwerftocht door Amerika: 'Vrijheid in de steigers'. Een boeiende momentopname vanuit een haat-liefde verhouding met een land, waarin je alle kan ten op wilt en geen kant op kunt, aldus Boomsma. Het boek bevat drie afdelingen; een algemene indruk over het land, waarin hij enkele maanden rondtrok, in terviews en analyses met de schrijvers James Purdy, Ri chard Brautigan, Renata Adler, Alice Walker, Ishmael Reed, Walter Abish en Rudolph Wurlitzer, en tenslotte enkele wat meer algemene beschouwingen over Ameri kaanse literatuur, toegespitst op Gaddis, Gilbert Soren- tino en indiaanse auteurs. De interviews verschenen eerder in het tijdschrift Bzzlletin en waren me toen al opgevallen door de leven dige verteltrant en de goede informatie. Een deel van de andere stukken verscheen zo of in andere vorm in De Volkskrant, Raster en De Wolfsmond. Het is prettig dat alles hier bijeen te hebben. De meeste auteurs komen al voor in het tien jaar gele den verschenen (goede) boek 'De Amerikaanse roman' van G. Janssens (ook Boomsma refereert soms naar dit boek), maar de benadering in deze zwerftocht is veel journalistieker en daardoor levendiger. Zijn openings verhaal 'Scaffolder freedom' (a travelogue) lijkt uit de losse hand geschreven. Een verhaal over de verwarrende ervaring in een land waar het echte onecht lijkt en omge keerd. Waar de vrijheid in krakkemikkige steigers staat. Hij komt er Heller, Brautigan e.a. in tegen. Over het lite raire leven heeft hij geen hoge hoed opgekregen. Van het door de Olympische spelen geteisterde LA zegt hij onder meer: „LA is a-sociaal, want de sterksten winnen altijd." Met de zeven interviews is niet het hele literaire ge zicht van de Verenigde Staten getekend, maar het krijgt voldoende karakteristieke trekken mee. Anderzijds ver schillen deze schrijvers niet zo erg van hun collega's el ders in de wereld. Schrijvers projecteren doorgaans hun eigen frustraties, ongenoegens en verlangens in hun boe ken. Het objectieve kunstwerk is flauwekul. Vaak kun je verbijsterd zijn als je de schrijver van een boek persoon lijk ontmoet. Wordt deze man of vrouw 'losgelaten' op het publiek? Het succes bestaat van zijn/haar kant uit een technisch vermogen en bij het publiek uit identificatie. De blinde leidt de blinde. Bij de geïnterviewde auteurs worden hun boeken en uitspraken gehouden tegen het licht of de duisternis van de Amerikaanse samenleving. Maar die verschilt niet zo veel van de onze (gezien de inhoud van de gesprekken). Saillant punt is bijvoorbeeld dat Brautingan sprekend over zijn obsessie voor de dood, enkele dagen na dit inter view zich door zijn hoofd schoot. Ishmael Reed blijkt bij voorbeeld Edgar Cairo te kennen en noemt hem een uit stekend schrijver. Alice Walker weigert zich feministi sche zwarte vrouw te laten noemen, maar Reed noemt haar gevaarlijk, te Westers. Abish vertelt hoe hij met li teraire trucs voortdurend bezig is om te ontsnappen. Boomsma zegt dat het boek The Recognitions van Gad dis op dit moment van zeer grote invloed is op de heden daagse Amerikaanse literatuur. Het is een protest tegen de oppervlakkigheid van het snelle, dagelijkse Ameri kaanse leven van onvrije individuen. 'Vrijheid in de stei gers' - de titel zegt het al - is vanuit een gelijksoortige mentaliteit geschreven; met een relativerende waarde ring. Dat lijkt een prima houding om tot een juiste waar dering te komen. Graa Boomsma; 'Vrijheid in de steigers'. Uitg. In de Knipscheer - ƒ25,- iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiHiiiiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiitiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii Marja Brouwers' Feniks klopt als een legpuzzel Alleen al in Parijs bestaan een avenue, een villalaan, een plein, een metrostation, een bushalte en een parkeer garage 'Victor Hugo'. Dat is lang niet alles wat in de Franse hoofdstad aan de be roemde schrijver-journalist- politicus herinnert, want er zijn diverse Victor Hugo- scholen, -bistro's, -bazars, - boekenwinkels, -distributie- bedrijven en verder een Vic tor Hugo-kapper, -bakker en een -verzekeringsbedrijf. Als geen andere nationale held leeft 'vader Hugo' nog altijd in het bewustzijn der Fransen. Zijn niet kapot te krijgen populariteit laat zich hooguit met die van Napo leon vergelijken. In het jaar waarin Frankrijk op grootse wijze de honderdste sterfdag (22 mei 1885) van Victor Hugo 'viert', heeft het Pa- rijse museum Grand Palais tot 6 januari 1986 een ten toonstelling aan dit feno meen gewijd. Een expositie dus, niet zozeer over het le ven van Victor Hugo zelf, maar over de cultus rond zijn persoon. De onsterfelijkheid van de 'grootste Franse dichter' (André Gide) begon al voor- Door Henk Egbers Met de debuutroman Havinck schoot de uit Bergen op Zoom stam mende Marja Brouwers als een komeet omhoog aan het literaire firma ment. Dat had ze zeker niet te danken aan cli chés als deze. Wel spreekt haar intelligen te- of rationele proza veel lezers aan. In haar tweede roman heeft ze die geslepen op een fa milie-kroniek. En bin nen deze werkwijze met succes. iiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii „Sic bespeurt een leemte op het gebied van de letteren met name in Brabant", stelt de Stichting voor Letter kundige Publicaties, de Stichting Sic. Deze nieuwe stichting gaat onder meer het letterkundige tijdschrift Sic uitgeven, die vanaf maart 1986 vier maal per jaar zal verschijnen. Subsidie komt van de pro vincie Noord-Brabant en morele steun wordt gegeven door de Stichting J.H. Leo pold in Tilburg en de Coöpe ratieve Vereninging Op- wenteling uit Eindhoven. Sic meent dat debutanten in Brabant te weinig kans krij gen, omdat ze met hun pro- dukt naar Noord-Nederland of naar Vlaanderen moeten. Voor het tijdschrift Sic is gekozen voor een combinatie van bekende en onbekende auteurs. Mee werken in ieder geval: Jasper Mikkers (Tymen Trolsky), Hugo Ver daasdonk, A. Zijderveld, Karei Soudijn, Jana Bera- nova en Jaap Houdijk. Het redactieadres is: Postbus 358,5000 AJ Tilburg. De Feniks heeft zowel het karakter van een ouderwetse familieroman als iets van een actuele milieuroman, gelar deerd met thrillerachtige ele menten. Het verhaal speelt in Nijmegen en Oost-Brabant (Boxtel en Valkenswaard). Marja Brouwers heeft op nogal wat plaatsen gewoond, zodat de couleur locale tast baar is. De werkloos geworden broodbakker en ex-voetballer van NEC, die in de dertiger ja ren een friettent aan de Graafseweg in Nijmegen be gint, zie je daarom voor je. En als deze man dan ook nog Tho mas Asberg heet, dan roept dat associaties op aan een be kende fabrikantenfamilie in Brouwers' geboortestad Ber gen op Zoom. Thomas ontwikkelt zich ook van de op z'n Sonneveld's pruttelende frietbakker tot fa brikant; van glimmende bak- batterijen die nu zorgen dat 'men ten eeuwige dage door kan gaan met het eten van pa tat en smulrol, aangenomen dat men altijd zou kunnen be schikken over de nodige vee stapels en hectaren gezonde bouwgrond om alle hiermee verband houdende ingrediën ten te blijven betrekken....' Als de roman begint is Tho mas al een tijdje dood en zijn er verwikkelingen rond erfe- Marja Brouwers. nis en opvolging. Hoofdrolspe lers zijn een zus van Thomas die ergens in de Belgische Ar dennen woont en nu mogelijk haar huis uit moet door deze kwestie; haar broer, die jurist is geworden en vader is van Lukas, die een baantje heeft aan de universiteit en met de nalatenschap opgescheept wordt. Deze Lukas heeft een relatie met een muziekstu dente en zij is de vertelster in het boek. Vertelde Marja Brouwers Havinck vanuit een man, in de Feniks is het de vrouw die kijkt en zich uit spreekt. De intrige, die binnen dit traditionele gegeven, mee speelt heeft ook te maken met twee vrouwen. Het huwelijk van de ouwe Asberg met Ca tharine hield niet over. De 'hete lucht' van de aanzwel lende fabriek, geboren uit de brand veroorzakende pan netjes pruttelend vet, werkte op haar zenuwen. Thomas sterft een beetje typische en het vermoeden groeit bij de muziekstudente, dat Catha rine haar man aan zijn eind geholpen heeft. De sleutel wordt gevonden in het feit dat zij dezelfde medicijn gebruikt als Catharine indertijd; gif uit vingerhoedskruid. In het eerste hoofdstuk con stateert de vertelster dat het geheugen van Lukas slecht is; dat hij zich verzet tegen herin neringen, omdat anders droom en werkelijkheid teveel uiteen gaan. Maar „ik kon het leven ais een puzzel in elkaar pas sen, tot alles klopte en dan zag je een weliswaar grillig gebar sten maar goed zichtbaar en perfect vierkant plaatje", zo constateert zij. Daarmee is eigenlijk ook de roman zelf goed gekarakteriseerd. Een kloppend gemaakte puzzel. Rationeel in elkaar gestoken. Dat is ook de manier waarop zij - vaak virtuoos - het medium taal daarbij han teert; van een korte puntige dialoog tot meterslange perio des. Zakelijk en snorkend als „Zij die vrij wilden blijven van de blindheid van de zonde zoals deze hun lichten, aan zichtbaar licht ontstoken, de duisternissen van de nacht moesten verdrijven, opdat met zuiver geestesoog zij zouden zien wat U welgevallig is, za- - foto archief de stem gen hun laatste kaarsen door de plensende regen gedoofd"... Dat is nog eens een taaiinpas sing in de cultuur van een ker kelijk gebeuren (Lichtmis) uit het verleden! Je merkt dat Marja Brou wers zich technisch in alle de tails verdiept heeft; in wat ze beschrijft (bijvoorbeeld de mi nieme details van frituuro- vens) en in de daarbij pas sende taal. Ook de milieu-ka rakteriseringen getuigen daarvan. Rond Lukas pakt ze het universitaire milieu aan en deelt hier en daar wat pet sen uit. Het is allemaal uiterst doordacht, maar vaak ook be dacht. Een kloppende ratio nele roman, die als een puzzel in elkaar past Marja Brouwers: 'De Fe niks'. Uitg. De Bezige Bij. Victor Hugo dat hij zijn laatste adem had uitgeblazen. Zingend en zwaaiend defileerde in 1882 honderdduizenden Parijze-

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1985 | | pagina 29