Franse Citroën- bende maakt met verbluffend gemak 9 ton buit Professionele jongens blijven naar zwakke plekken zoekeri M, Dl PANTSERGLAS MACHTELOOS TEGEN BULLDOZERS Fijnzinnig proza van Sackville-West 'Een respectabel heerschap': Matig verhaal met boeiende dialoog Jp? ComPton-Burnett: ZATERDAG 19 OKTOBER 1985 Verbijsterd Spoorloos Geen antwoord Buizenpost Verschuiving FTrT Kapotte ruiten als stille getuigen van de overval. sffpi 4*1 -4','U Tl T:tJ Personeel van de Amsterdam Rotterdam Bank weet zich niet goed raad metal de plotselinge aandacht, die zich na de overval op het richtte. - foto's archief oesij Tilburg 1965 schiet Nederlandse banken wakker .ET EEN paar salvo's uit een machinegeweer werdook Nederland opgestuwd in de vaart der beschaafde volkeren, op de kop af 20 jaar geleden. De Tilburgse bankroof schrikte ons met een serie schoten letterlijk wakker uit een toestand van tevreden gezapigheid. Alhoewel, wakker: vooralsnog bleef de reactie in 1965 beperkt tot vette krantekoppen. Nederlandse banken werden en bleven jarenlang een gemakkelijke en grage buit voor misdadigers uit binnen- en buitenland. Woensdag gehaktdag, vrijdag overvaldag, was de leus. Tilburg oktober 1965 luidde een nieuwe tijd in, was de eerste van een oneindige reeks grote bankovervallen in ons land. Een terugblik. Door Rinze Brandsma DE KRANTEKOPPEN haalden de wrede wereld onze huiskamers bin nen. 'Roversbende grijpt 900 mille', 'Witte auto's schieten met buit over grens', 'Gangsters', 'Vurende ben de', 'Doldrieste overval bij klaar lichte dag'. Vergelijkingen met Chi cago werden getrokken: zwaar ge wapende gangsterbendes die, per fect voorbereid, in filmstijl een bank op brute wijze een gigantisch kapi taal afhandig maken, zoiets kenden wij alleen van de film en van het boze buitenland. Vrijdag 15 oktober 1965, kwart over drie 's middags bij de Amsterdam-Rot terdam Bank, het hoofdkantoor aan de Heuvelring in hartje Tilburg. De bank is voor publiek gesloten, maar de voordeur niet op slot. Binnen maken de kassiers de kas op. Er is veel geld in huis, zoals altijd op vrijdag. Winkeliers hebben hun kas geld afgeleverd. De telefoniste is aan het bellen met een collega van een ander Til- burgs bankfiliaal. Buiten komen twee spierwitte Citroëns DS (model strijkijzer) aanglijden en par keren voor de bank. Zes mannen zijn daar even eerder uitgestapt en lopen snel de bank binnen. „We worden overval- Parijse rechercheurs in de straten van Tilburg. Sporen na de overval wezen in de richting van Frankrijk, vandaar dat de Franse politie in het onderzoek werd be trokken. Resultaat leverde dat overigens niet op. len", roept de telefoniste in de hoorn, als ze de zes met pistolen en een stengun, donkere plastic regenjassen met opgesla gen kraag, alpinopetjes op, zwarte lap voor het gezicht, ziet binnenkomen. Een waarschuwingsschot in het plafond, nog een. Het personeel wordt achteruit ge dwongen, voor zover het al niet geïntimi deerd onder de bureau's gedoken is. De boef met de sten springt op een hoek van de balie, de rest wipt moeiteloos over de open balie heen en werpt zich op de bu reau's van kassiers Hogendoorn en Dan- kers, waar het geld in handzame stapels voor het grijpen ligt. Snel worden ook waardepapieren als spaarbankboekjes en effecten meegegrist. Voorbijgangers, gealarmeerd door de schoten en een dwars door de ruit naar buiten geworpen asbak, zien verbijsterd hoe de zes overvallers met zakken en ar men vol geld schietend naar buiten ko men zetten en in de auto's (de nacht te voren gestolen in Rotterdam) springen. Binnen een paar minuten is de overval achter de rug, zijn de vluchtauto's door een rood stoplicht heen en via een ge wiekste route Tilburg uit, richting Belgi sche grens, die slechts 12 km ver is. Er is geen gewonde gevallen. Bankpersoneel en redacteuren van de plaatselijke krant, schuin tegenover de bank, denken nog aan een grap. Til burgse studenten pleegden twee weken eerder, als onderdeel van de ontgroening, met goedkeuring van de politie een 'roof overval' op een andere plaatselijke bank. Bankmensen in Tilburg geloven niet in een echte bankoverval: „Zoiets zou hier nooit kunnen gebeuren". Een kwartiertje later remmen twee witte DS'en bij grenspost Goirle-Poppel af. Een douaneman (ongewapend, bin nen in het kantoortje ligt één pistool) kuiert er op af om de papieren te contro leren. De slagboom staat open. Voor hij bij de voorste auto is, trekken de Ci troëns met donker ogende mannen vol gas op en stuiven België binnen. De douaniers slaan alarm bij de Rijkswacht in Poppel, denken nog aan een stel smokkelaars. Op dat moment komt een telefoontje uit Tilburg binnen op de grenspost, via een tijdrovende, ambts halve voorgeschreven omweg van de na bije Rijkspolitiepost: sluit de grensbo- men, er zouden wel eens een stel bank rovers jullie kant op kunnen komen. Een telex voor snelle alarmering is er niet. Intussen heeft het ook in Tilburg lang geduurd, voor de politie lucht krijgt van de spectaculaire bankoverval. De bank is niet voorzien van een alarminstallatie, kent geen stil alarm naar de politie. De collega, die de noodkreet van de Amro- telefoniste opvangt, lukt het pas na 6 mi nuten (precies de duur van de roofover val) in contact te komen met het politie bureau. Daar zijn juist reparaties gaande aan de telefooncentrale, een PTT-mon- teur neemt het telefoontje aan. Een dienstdoende agent denkt ook aan een studentengrap en fietst op z'n gemak naar de bank om eens te kijken. Bank personeel dat vanuit de Amrobank zelf de politie wil bellen slaagt daar niet in: de enige lijn naar buiten is geblokkeerd. Als alarm geslagen wordt, de uitvals wegen van Tilburg afgezet, omliggende gemeenten en grensposten, bruggen rich ting noorden gecontroleerd, zijn de rovers al comfortabel ver weg, België in spoorloos. De 'Citroën-bende' heeft moeiteloos ƒ900.000 buitgemaakt in Nederlandse en vreemde valuta; geen enkel nummer van de bankbiljetten is bekend. Onder- wereldfiguren uit Brussel of Parijs, ver moedt de overrompelde politie. Mannen met haakneuzen en een donker uiterlijk, voor zover daar iets van te zien was, Ma rokkanen misschien of Algerijnen, oud- OAS'ers, gaan de eerste woeste geruch ten. Een van de twee witte Citroëns wordt teruggevonden in de Belgische Kempen bij Turnhout, beschadigd na een botsing met een vrachtauto. Elders is een scoot errijder van de sokken gereden en ge wond. De andere blijkt later ergens in Brussel te staan, met in de kofferbak Tilburg liep te hoop voor de Amsterdam Rotterdam Bank nadat op brutale wijze die bank negen ton lichter was gemaakt. valse kentekenplaten, geldzakjes en trommels met spaarboekjes en effecten, bij elkaar drie ton waard, maar oninte ressant voor de bende. m Nog later büjkt, dat de bende meer auto's (nóg zo'n lichte Citroën DS) in het spel had, dat op een zandpad tussen Goirle en grenskantoor Poppel mogelijk al een deel van buit en manschappen overgeladen zijn. Bendeleden, die een van die vluchtauto's bemanden, hadden de wachttijd aangenaam gedood in een grenscafè en daar genoeglijk gekletst met twee aanwezige Rijkspolitiemannen. Zaterdag, de volgende dag, worden in Roosendaal drie Marokkanen gearres teerd, verdacht van de bankroof. Een confrontatie levert niets op, de drie wor den als ongewenst vreemdeling de grens overgezet. De rovers hebben niet meer dan één enkel spoortje achtergelaten: een deel van een vingerafdruk in een van de vluchtauto's. Professionals dus. De perfect voorbereide en uitgevoerde Tilburgse bankroof maakt duidelijk, dat de nauwelijks beveiligde banken geen antwoord hebben op dergelijke gewa pende overvallen. Ook het politieappa raat in ons land kan de strijd met inter nationale bendes niet aan. Justitie wei gert ook na 'Tilburg' te geloven in een schaalvergroting van de misdaad. Die hardnekkig gekoesterde gezapig heid blijkt onterecht. Ons land wordt cri mineel volwassen, zo heet het. De Til burgse bankoverval is de eerste in ons land van een dergelijk formaat en schrijft geschiedenis. En maakt school. Net zoals de Citroën DS als ideale snelle vluchtwa gen, in het voetspoor van haar nog fa meuzer voorgangster de Traction Avant, nog altijd legendarisch als boevenwagen. In november 1971 gaat ons land toe naar de honderdste grote bankoverval; elke drie dagen is er een; zo'n 'hold-up' is dan allang geen voorpaginanieuws meer. En Tilburg? Pas na vier jaar, het on derzoek is dan nog steeds officieel gaan de, is duidelijk dat het om een Franse bende ging. De vermoedelijke leider Ju les Sarti (31) zucht na een mislukte over val in Buenos Aires in een Zuidameri- kaanse gevangenis. Datzelfde geldt voor zijn kompanen Jacques Zanotto (37) en Eugène Arnot (50) in Franse cellen. Van de vermoedelijke bende (niemand van hen heeft ooit zijn aandeel in 'Til burg' bekend) wordt alleen de Belgische vrouw Eveline B. in ons land berecht, als enige gegrepen op het schuiladres van de bende na even koele en geslaagde over vallen op een banken in Utrecht, 8 maanden na Tilburg. Zij zit een gevange nisstraf van een paar jaar uit. Van de buit van Tilburg is nooit een cent terug gevonden. TWINTIG JAAR na TUburg is meer nodig om een bank te overvallen dan een goede voorbereiding, een vuistvol wapens en een brutale sprong over een balie. De beveili ging van de banken is aanzienlijk verbeterd. Dat mocht ook wel, want anno 1965 stelde die nog niet meer voor dan een drukknop en een sirene op het dak, en dan nog bij een enkele grote bank. Snel veranderde dat niet, ook niet met de schrik van Tilburg in de benen van de heren bankdirecteuren. Juist in 1965 was bij de meeste banken het ouderwetse traliewerk weggehaald en kwamen overal uitnodigende open loketten. Serviceverlening en contact met cliënten stond voorop, de kassiers wensten geen kogelvrije glazen wand. Het werd bankrovers wel erg gemakkelijk gemaakt. Het aanbrengen van staalglas bij alle bankfilialen was niet te be talen, zeiden de banken. Ook stil alarm werd maar mondjesmaat ingevoerd. Pas aan het eind van de jaren '60, na een golf van nieuwe bank overvallen, werd de buit kleiner door betere beveiliging en strenge beperking van de in de banken aanwezige geldvoorraad. In 1571 was bijna geen dag zonder bankroof. Pas eind 1973 kenden'.alle bankfilialen stil alarm, pantserglas, geldtransporten via pantserwagens. Wil je nu een bank kraken, dan moet je het hebben van grof ge weld. Zoals het met auto's rammen van glazen gevelwanden. 'Tilburg-nieuwe-stijl', een methode waarvan gezegd is dat ze ook school zal maken: mei van dit jaar in Groningen. Een vracht wagen ramde de hekken, een bulldozer dreunde dwars door de kogelvrije gevel van de kasafdeling van het hoofdpostkantoor. In een paar minuten verdwenen de rovers in gereedstaande vluchtau to's met 3,1 miljoen. Hun voorbereiding moet minutieus zijn ge weest. Hoe kwam het, dat het een jaar of tien duurde, voor de meeste banken redelijk beveiligd waren tegen overvallen? M. Rijk van de Centrale Recherche Informatiedienst, de CRI in Den Haag, in specteur Groepscriminaliteit- en Overvallencentrale: „Dat was geen onwil van de banken. Maar beveiliging gaat niet van de ene op de andere dag. En het moet economisch verantwoordelijk zijn. Gezien het grote aantal banktransacties zijn vier overvallen per jaar niet om wakker van te liggen. Dat werd anders, toen het 6, 7 keer per week werd." Nu betalen de banken per jaar meer aan beveiliging, dan dat de totale buit bedraagt, in '84 was die buit van bankovervallen 23 miljoen. Al dat pantserglas zegt overigens ook niet alles. Inspecteur Rijk: „Als overvallers daardoor moeilijk bij het geld kunnen, gaan ze over tot andere methodes. Zoals het bedreigen van klanten of personeel buiten het beschermde gebied. Dan is het: geld of ik knal." Belangrijk is vooral, dat met beveiliging zoveel mogelijk vertraging wordt ingebouwd. Want een overval moet snel gaan, een kwestie van minuten. Duurt het te lang, dan geven de meeste overvallers de moed op. Banken komen alweer terug van al die kogelvrije glazen muren. Open balies komen terug, maar dan met andere beveiligingen als buizenpost: „Kom je helemaal niet bij het geld; op een bank met buizenpost balie-kassier hebben we nog nooit een overval gehad". Gelduitgifte-automaten zullen de hoeveelheid baliehandelingen en de benodigde geldhoeveelheid bij de banken ook terugbrengen. In 1970 maakte ons land 85 overvallen mee, in 1971 187 (totale buit 2,7 miljoen), het percentage opgeloste overvallen was in dat jaar bijna 45. Nog wat cijfers: 1972 247 overvallen, buit 4,5 min, 49% opgelost; 1973 269 overvallen, buit 5,5 min, 43%. Aantal overvallen en buit zijn nu tamelijk stabiel. In 1984 waren 273 overvallen op geldinstituten, maar het percentage opgeloste zaken zit de laatste jaren tussen de 25 en 30%. De gemiddelde buit ligt nu op een kleine 50.000, al noemt justitie dat cijfer liever niet. CRI-man Rijk: „Het politieapparaat heeft lang niet meer zo veel tijd beschikbaar, onderzoeken moeten vaak 5 na een week, 1 'A week afgekapt worden. Aan de andere kant zitten beroepsma tige jongens met veel overval-ervaring. Een harde kern van profes sionals. Een aantal bendes die al jarenlang full-time bezig zij», veel geld buit te maken. Die weten precies wat ze moeten doen oo niet tegen de lamp te lopen. Laten weinig sporen na, zodat bewijs niet te leveren valt. „Die stelen een auto, prepareren die en zetten 'm een jaar koud om hem dan te gebruiken. Ze werken met militaire preciezie. Vooi hen loont de misdaad wel, ja." Luidt de krachtdadige Groningse overval een nieuwe hard' tendens in overvallen in? Inspecteur Rijk: „Die bende werktva' ker zo,"eerder mislukte ze een soortgelijke aanpak in Hilversum Maar kan je een bank daartegen beveiligen? Straks rijden ze met een tank binnen. En als je een bank onneembaar maakt, verschuiven de overvallen naar bijvoorbeeld geldtransporten winkeliers die hun geld naar de nachtkluis brengen." En, hoe perfect uitgedacht de beveiligingen ook zijn, alles staa of valt met de nauwgezetheid, waarmee het personeel ze opvolg1' Procedures süjten uit. „Professionele jongens blijven naar dat soort zwakke plekke" zoeken. Die houden een overval desnoods vier, vijfjaar in por16' feuille. Zo werden wij in 1981 geïnformeerd over een op hand® zijnde overval. Uiteindelijk werd die dit jaar gepleegd. Welke W is kan ik niet zeggen, de zaak is nog niet rond, de daders nog n" gepakt. Het was een flinke bankoverval met forse buit." I CHUAU ia UK I Door Nell Westerlaken «AAK hele leven lang st kadj Slane in de schaduw haar man, die een aantal v< aanstaande posities beklee jn bet Engeland van b< deze eeuw. Als deze voori lige eerste minister op leeftijd overlijdt, vragen van de vijf kinderen, inn dels dik in de zestig, ziel wat ze met moeder aanir ten. Lady Slane heeft imn altijd de rol van perfecte e genote gespeeld. De kind» spreken af dat ze haar on heurt in huis zullen nemen Ze hebben er echter nie gerekend dat Lady Slane hoogbejaarde leeftijd, vooi eerst in haar leven haar e: weg zal kiezen. Dertig jaar leden zag de vrouw een mantisch huis in een Lond» buitenwijk, en overtuigd het feit dat het huis no; huur is, besluit ze daar te g wonen. Ze heeft genoeg haar kinderen, van wie er kelen in de voetsporen hun vader zijn getreden hebben macht en maatscl pelijk aanzien. Haar klein deren zijn haar te druk. enkele excentrieke bejaai en haar, eveneens hoogbej: de, Franse kamenier slij haar laatste dagen in rus tevredenheid. Eindelijk ki Lady Slane tijd om teru zien op haar leven. De Engelse auteur Sackville-West heeft, zo b uit dit boek dat de titel gelaten leven' draagt, een merkelijk oog voor het de In enkele zinnen weet z» sfeer, van een huis bijv beeld, op haast poëtische w neer te zetten. Met een li ironie portretteert ze de deren van Lady Slane, ii hun kleinburgerlijkheid, leren Lady Slane kennen een lieve vrouw die af er last heeft van een lichte mentie. Dit element krijgt bijzonder aspect als Slane zich hierdoor -aan einde van het boek- gaat i» tificeren met een van kleindochters. Hoewel Sackville-1 vooral bekend is als minn van Virginia Woolf, bev 'Een gelaten leven' dat ze schikte over een groot sch talent. De fijnzinnige sch stijl, de knappe opzet er gave afronding maken gelaten leven' tot een boek rustig van te genieten. Vita Sackville-West: 'Een laten leven'. Uitg. Contact. Door Nell Westerlaken Een boek dat bestaat ui bladzijden dialoog tussei hoofdpersonen, vraagt bij der veel van de lezer. V» als die dialoog is ontdaan alle zakelijke en huise elementen uit het dagelijk ven. Het boek 'Een respeci heerschap' van de Britse Compton-Burnett eist das enige leesvaardigheid; d» beurtenissen moeten vaak sen de regels van de di» door worden opgepikt. Maar al lezend wordt een boeiende bezigh groeit het respect voor u. raire kwaliteit. Compton nett beschrijft het een familie uit de heg gen aan het einde van rige eeuw. Het doen e van alle familieleden derlijk lijkt vooral te om de ontwikkeling karakters en persoo van zichzelf en de den. Alle gebeurtenissen ach af binnen de familiel on hoewel Compton- net thema sex zc mijdt, neigen de Jelfs naar het irice; het milieu van die uju moraal en hoffelijkheid veel zwaarder te menselijke emoties, een misstap van de soon, de schrijver n Egerton, die een kind oi] de aanstaande «Jn zoon, geacceptee amilie zodra de fout 'f erkend. Ruzies uitbarstingen en men er niet aan te t tJmdat dat alles jn diepgravende rf af en toe gen vndanks het feit 'oogvorm blijft do» u^'ngt de lezer alle J het boek te houden- v verhaal door de h» J"\de gebeurtenissen nae te voorspelbaar. Com£ctabel heerschap bezigheic r de ion- leven hogere 1 dc en a: dr< 0 va persoonlij kh famil s] el Bu zorgvuldig de relaties incestueuz tijd 1 :heid wegen Zo hoof» Here' l ver vrouw geaccepteerd J "ïut een emoti» verdrie spas. is ve_ dialogen gekunsteld 't dat boeien die en, aan» ;n- herh aa

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1985 | | pagina 28