De PILOOT maakt een jandgebaar, duim naar beneden, let vliegtuigje begint een steile nik naar de landingsstrip van nba. „Sorry" roept de piloot gevaarlijk daar, schieten". Even langt je maag tussen je oren. Dan is het verlossende asfalt. Aan het :gin van de landingsbaan staan iee startklare straaljagers, lorthrop F-5. verderop verhullen ilauwe dekkleden nauweüjks de mtouren van tanks en «vechtswagens. Welkom in Juba! goede gaven van Father Yostos 'Juba Khartoum no okay iet een vliegend boemeltje langs de Nijl Avondklok Historsiche route Malle streep Burgeroorlog Desertie Tweederangs Pepsi-land Nederlandse baan eeml ia Guerrilla in Soedan gaat door tok al verzwijgt regering hem - FOTO DE STEM/JOHAN VAN GU pleem. en moeten voorkomen, dat er Panaria dieren ontsnappen, derland kan het geen kwaad In hagedis ontsnapt, want de Irten kunnen toch niet tegen ft. Maar daar zou vanwege de natologische omstandigheden jlsing kunnen ontstaan, waar- lijke soorten worden bedreigd toerde dieren. Dus moeten we vant we willen de natuur juist I helpen". kaag of hij niet bezorgd is dat om wat voor reden dan ook een, volgt een laconiek: „Er is Inige onzekerheid, maar ik ben lurkunde en daaraan is een te- kan in Nederland, dus ik kan terugkomen. Zoniet dan heb ik el vrienden in het buitenland, Becht kan". Door Paul de Schipper VIER UREN eerder zijn we ver trokken we uit Khartoem, de hoofd stad van Soedan. Klaar voor een reis van 1500 kilometer zuidwaarts. Een thermoskan thee klemvast tus sen de benen, vier stukjes cake in de stoelleuning en daar, ver bene den: de Nijl. De 'rivier' zoals de Afrikanen deze stroom met eerbied noemen. Het toestel is een Cessna, een vliegend boemeltje van het luchttaxi-bedrijf Nile Safaris. Khartoem, een oosterse stad, telt meer dan een miljoen inwoners. Toeterende taxi's, gloednieuwe limousines, ezelkar ren, geitenhoeders met hun kudde, vrou wen met manden op hun hoofd en wap perende Arabische kaftans. Ook bussen, dikwijls omgebouwde vrachtwagens met passagiers-accomodatie en ruimte voor kippen en ander vee. Een chaotisch ver keersbeeld, al voel je je wel thuis als je een bus van de BBA (Brabantse Buurt spoorwegen en Autobusdiensten) weg ziet rijden bij de kamelenmarkt van Om- durman (dubbelstad van Khartoem) Frits van de Ven 'Ideeën in Bont' Den Bosch, Breda, Eindhoven' luidt de re clame op de flanken. Vlakbij het vliegveld ligt de grote gar nizoensplaats. Daar is gisternacht nog geschoten. Het heette aanvankelijk een muiterij, maar later betitelt de regering het als een poging tot staatsgreep. Het is een excuus om een avondklok af te kon digen. Na tienen iedereen binnen. Elke avond staan er nu gewapende militairen op sleutelposities in de stad. De zuid- Soedanezen in het leger krijgen de schuld. John Garang, de commandant van de zuidelijke guerilla SPLA (Sudan People Liberation Army) zou er tussen zitten. Het gonst van de geruchten. Op het vliegveld moeten we eerst op de weegschaal. In een hangar zitten een paar mannen een vliegtuig te plamuren. Buiten staat een oude Dakota. De start baan van Khartoem is het mooiste stukje asfalt van Soedan. Buiten de stad liggen verkavelde stuk ken landbouwgrond. Mijlenver, keurig geïrrigeerde akkers aan weerszijden van de Nijl. Niet voor niets heet Soedan 'de broodmand van Afrika'. Dat het land toch met honger kampt, heeft vooral te maken met transportproblemen. De nood- voedselhulp vindt door de lucht Een Brabantse bus in Omdurman. plaats. Daarna komen de vrachtwagens, maar trucks met voedsel stranden dik wijls in de onhergbergzame woestijn. De tientallen hulporganisaties die in Soedan actief zijn, gaan al improviserend de pro blemen te üjf. Het meest betrouwbare vervoermiddel in Soedan is echter nog steeds de kameel. Langzaam verandert het landschap. Het wordt leeg en kaal, maar de Nijl blijft gids. Daar beneden trokken ooit ae slavenkaravanen. In Noord-Oost-Afrika is de Nijl de historische route bij uitstek. Via de Nijl probeerden de Engelsen van uit Egypte hun gezag in 'de Soedan' te vestigen. De legendarisch generaal Gor don trok in 1884 naar Khartoem om er het Engels bestuur op poten te zetten. Prompt sloegen de Arabieren op het be leg om de stad. Het thuisfront in Engeland raakte in een soort Falklands-stemming. Er kwam een reddings-expeditie onder kolonel Stuart. Het verhaal van Gordon is een verhaal vol ridderlijke heroïek en drama. Stuart kwam te laat. Toen hij voor Khar toem arriveerde zat het hoofd van Gor don al twee dagen op een moslim-speer gespiest. Na een uur verschijnen er bomen in de gele vlakte beneden. De bebossing wordt steeds dichter. De Nijl splitst zich in tal loze kleine riviertjes. De savanne ver dwijnt in het water. De Sudd, het meest formidabele moeras ter wereld ligt daar onder. Tientallen ontdekkingsreizigers raakten er hopeloos verdwaald of liepen met hun schepen vast in de wurgende zee van papyrusriet en rottende vegetatie. Een paradijs van krokodillen en muskie ten. Bij de Sudd begint ook het Jonglei-ka- naal, die malle 400 kilometer lange rechte streep door het hart van Soedan. Het kanaal is bedoeld om bochten in de Nijl af te snijden. Het Frans bedrijf Compagnie de Construction Internatio nal werkte er jaren aan en schakelde de grootste graafmachine ter wereld in (2200 ton). Het kanaal dreigde de Nijl verderop in het westen droog te zetten. Dat zou een ecologische ramp voor de daar wonende Dinka-stammen beteke nen. De Dinka's, ongeveer anderhalf mil joen mensen, zijn veeboeren. Ze leven van de Nijl. Bij wijze van pressie gijzelden guerril la's een paar Fransen en de firma hield het vervolgens voor gezien. De graafma chine staat nu stil. De basiskampen met elk een eigen landingsstrip zijn verlaten. Het kanaal slibt langzaam dicht. „Daar vechten ze" roept de piloot plotseling en hij wijst naar het oosten. Daar ligt Bor, de geboorteplaats van guerrilla-commdant Garang. Het rege ringsleger zit nog in Bor, maar wordt be legerd door de guerrilla. Versterkingen uit Khartoem kunnen er niet komen, want de SPLA heeft alle aanvoerroutes over de Nijl afgesneden. Het leger krijgt alleen steun via de lucht. Daarom ook stijgen elke middag de twee Northrop straaljagers op vanuit Juba. Op een lome namiddag willen ze daar beneden wel eens hun wapens testen. Een piloot van Nile Safaris is onlangs met gaten in de romp van z'n vliegtuig thuisgekomen. Daarom vliegen we met een wijde boog om Bor heen, maar on willekeurig kijk je toch naar de vleugels. Direct na de staatsgreep in april, waarbij Numeiry ten val kwam, omsin gelde de SPLA Bor. Begin september stuurde de nieuwe machthebbers 10.000 soldaten om de guerrilla te omsingelen. De 7000 SPLA-soldaten wisten echter het cordon te doorbreken. In 1959 brak in Soedan een bloedige burgeroorlog uit. Zuid en noord bestre den elkaar tot 1972. Arabieren tegen christenen. Bij de Vrede van Addis Ab- beba kregen de zuidelijken een eigen deelregering in Juba. Ook kwam er een eigen universiteit, waarbij bepaald werd dat 50 procent van de studenten van christelijke huize moest zijn. Ondanks de deelregeringen bleven er wrijvingen, vooral tussen de stammen onderling. In 1983 begon Numeiry met een experiment van drie deelstaten: Equatoria, Upper Nile en Bar El Gazel (Gazellenrivier, het gebied rond een zijri vier van de Nijl). In Juba moesten bud getten, bureaus en auto's in drieën wor den gedeeld. De Dinka's namen het top kader mee naar Upper Nile. Juba bleef met de lagere ambtenaren zitten. En Up per Nile en Bar el Gazel verzetten zich tegen het experiment. Eind '84 het Nu meiry Upper Nile kiezen. De provincie, - FOTO'S PAUL DE SCHIPPER met een meerderheid van Dinka's, koos voor eenheid in het zuiden, er vanuit- gaand opnieuw het bestuur van heel zuid-Soedan te kunnen domineren. De staatsgreep van april veranderde de zaak weer. President Swar el Dahab koos voor het compromis van drie deel regeringen met daarboven een Hoge Uit voerende Raad onder leiding van Peter Sirillo, een lid van de in Equatoria wo nende Bari-stam. De Uitvoerende Raad het vorige week, na maanden, voor het eerst z'n gezicht zien in Juba. Het leidde tot rellen, stakingen, demonstraties en plundering van winkels. De bewoners van Juba willen geen bevoogdend, vanuit Khartoem gedirigeerd, bestuurscollege. In 1981 onstond in het zuiden de nieuwe guerrilla: de Anayin (Vergif van de Slang). Het regeringsleger raakte ge demoraliseerd. De schattingen lopen uit een, maar vast staat dat zeker 30 tot 50 procent deserteerde. John Garang hep in 1983 over. Onder zijn leiding wist de toen gevormde redehjk gedisciplineerd optredende SPLA binnen drie jaar 80 procent van het platteland in het zuiden te veroveren. Een unieke prestatie in de rijke Afri kaanse oorlogsgeschiedenis. De guerrilla stelde zich fel te weer tegen Arabische in vloeden. Hakte men in Khartoem de handen van dieven af op grond van de sharia (moslim-wetgeving), de SPLA gij zelde prompt militairen en stuurde die zonder linkerhand terug naar de kazerne. De centrale regering ontkent het op- zelf ook iets tegen de honger doen". De handen over zijn buik vouwend belooft hij dat het mooi feest wordt. De vrouwen hebben taart gebakken en koekjes. Een paar jongetjes leggen een rode loper uit en zetten stoelen neer voor de genodig den. Father Yostos neemt me even terzijde. „Kijk" zegt hij op z'n hand wijzend „een trouwring. Ja, ja ik ben getrouwd. Dat mag bij ons. Ik heb twee zoons en vier dochters. Ha, ha, ik ben dubbel vader". De Koptische kerk staat onder druk in Soedan net als andere christelijke reli gies. De in april van dit jaar afgezette president Numeiry voerde de sharia. Een, in onze ogen, middeleeuws aan doende Arabische wetgeving met lijf straffen. Zweepslagen bij drankmisbruik, handen afhakken na diefstalen en steni ging na ontrouw. Numeiry gaf ruim baan aan de vanuit het oosten opdringende Arabische in vloed. Meer nog dan voorheen voelden de Soedanezen in het zuiden en westen zich tweederangs burgers. De 'verover de wereld-boodschap' van de Iraanse Iman Khomeiny inspireerde fanatieke moslims in Soedan. Ze doodden Koptische pries ters en verbrandden hun kerken. Om de lieve vrede te bewaren heeft de nieuwe machthebber generaal Sowar el Dahab de praktische toepassing van de sharia even terzijde gezet. „Politiek" vindt Father Yostos en ge baart dat hij er liever niet over praat. „In Khartoem hebben we geen problemen" -f zegt hij nog en voegt er zacht aan toe „de Arabieren zijn nu rustig, maar hun har ten zijn niet veranderd". Fikri Abugiemi is voorzitter van het Comité Koptische Kerk Khartoum. Hij legt uit dat het geld voor 'Sodan Roept' bij elkaar is gebracht door de Koptische 'middle class' van Khartoem: midden standers en handelaren. Fikri was vee boer, maar raakte zijn bezittingen kwijt en verdient nu in de stad wat met een Canon-fotokopieerapparaat. „Het Soe- danese volk heeft een democratische tra ditie. Het volk wil rust. Ook de Arabi sche handelaren in het noorden. Business is niet gebaat bij onrust". Hij wijst op de zakken voedsel die tegen de muur van de pastorie staan: „Ik kan niet te veel zeg gen, maar kijk met deze actie willen we laten zien dat we er zijn. Dat is de poli tieke boodschap". Daar is de minister Hamid. Hij is een van de jongere burgers in het nieuwe be wind en wordt gezien als veelbelovend politicus. Achter hem loopt aartsbis schop Daniel van Khartoem. Er volgen wat speeches in het Ara bisch. Het pubhek luistert, smikkelt van koekjes en drinkt cola. Dankzij de sharia is Soedan een Pepsi-land. Alcohol kun je in Khartoem alleen op de zwarte markt krijgen. In het christelijke zuiden, waar de centrale regering nauwlijks macht heeft, ligt dat weer anders. Bier in flessen van driekwart liter is er overal te koop. Maar goed, bisschop Daniel spreekt van de honger onder de broeders en zusters De aartsbisschop en z'n vrolijke vrienden. in het door droogte geteisterde West- Soedan. De minister krijgt de cheque en de mededeling dat er ook nog tweehon derd paar schoenen en tweeduizend stuks kleding zijn verzameld. Dan is het tijd voor het gezellig samenzijn. De vrou wen gaan rond met bananen, sinaasap pels en thee. Aartsbisschop Daniel en minister Hamid steken de koppen bij el kaar. De geestelijke schuift z'n zwarte tulband wat naar achter en steekt er een sigaretje bij op: Benson Hedges filter. De sfeer is ontspannen en de hoge Kop tische geestelijke wil best even poseren, het wordt een foto van een aartsbisschop en z'n vrolijke vrienden. Een zwarte Koptische non in wit habijt begint on verstoord aan haar tweede flesje Pepsi. Vader Yostos wenkt: „Kom eens naar m'n kantoor". Hij houdt twee klap deurtjes open. Het is een kleine ruimte met grijze stalen kasten een bureau en een ladenkast met ontbrekende laden. „Een nederige ruimte" zegt de priester en wijst op de wat prenten aan de muur: „Onze heiligen". Hij rommelt wat in een - FOTO PAUL DE SCHIPPER laadje en haalt een handvol zilveren kruisjes te voorschijn. „Ik ben zeer ver eerd dat u dit hebt willen bijwonen. Laat de mensen in Europa weten dat wij ook wat tegen de honger doen. Ja, ja, dat kruisje is echt zilver. Geef me je adres". Hij lacht slim: „Ik schrijf je als je mij schrijft. Hier is je kruisje. Denk aan Fa ther Yossel in Khartoem". Buiten is de straat nog even donker. Net in lichtcirkel van de kerk leunt een bedelaar tegen het hek. Gehuld in lom pen heft hij een vragende hand. Hij mist de rechtervoet. rukken van de SPLA. De militaire trans porttoestellen op het vliegveld van Khar toem vertellen een ander verhaal. Ze voe ren via een luchtbrug versterkingen aan voor het bedreigde Bor. Een oorlog nege ren kan, maar de vijftig gewonde solda ten, die veertien dagen geleden in Juba arriveerden, liegen niet. Basis van alle onrust in zuid-Soedan is het streven naar een eigen christelijke idententeit. Dat bewustzijn wordt ver sterkt door de sterke druk van de Islam vanuit noorden. De vraag is echter of de zuid-Soedanezen genoeg onderlinge een heid op kunnen brengen om die druk te weerstaan. We naderen Juba, het christelijk bol werk in het zuiden. Een stad gebouwd rond de oude residentie van de Engelse gouverneur. De man woonde boven op een heuvel en hield er een uitgebreide paardenstal op na. Juba is niet meer dan een paar stenen huizen, wat Arabische winkels en een gigantische verzamelingen lemen hutten en golfplatenbouwsels. Juba heeft twee landingsbanen. We landen op de oude strip. Toch is de nieuwe baan al geruime tijd gereed, maar daar vindt geen civiel luchtverkeer plaats. De Soedanese luchtmacht maakt er gebruik van voor haar dagelijkse ope raties tegen de SPLA. Een aardig detail: De baan is onder Nederlands toezicht, aangelegd met geld van Europese Ge meenschap. Na de landing komt een Landrover aangereden met een paar vaten vliegtuig- benzine. Met de handpomp, eerst met de mond aanzuigen, zwengelen ze de brand stof in de tanks van de Cessna. Het toe stel zal straks in kringetjes boven de stad opstijgen om buiten het schootsveld van de guerrilla te blijven. Zo doet Sudan Airways het ook. Maar ja de nationale luchtvaartmaatschappij moet zuinig zijn op haar drie Boeings. Even jaagt een felle regenbui over het stoffige vliegveld. Oktober is de regentijd in dit deel van Afrika. Na een kwartier zindert het asfalt weer. Twee negerjongens brengen ons kleine gezelschap naar International Hotel Ju ba. Het is een verveloos oud-koloniaal bouwwerk. Een grijze Soedanees gekleed in anderhalve broekspijp en een kapot overhemd wijst de kamer. Hij brengt ge koeld water in een thermoskan, springt dan stram in de houding, zegt trots: 'Ar my' steekt dan z'n duim op en voegt er aan toe: 'Juba okay, Khartoum no okay'. Arabieren in Omduran. ■'EN DONKERE straat in tortoem. Onder een boom de houet van een soldaat, verveeld JPpend op een gammele stoel, pWeer over de knieën. Achter een rÊe muur brandt wel licht. De 0rt staat half open. Het is de 0egang tot de Koptische kerk. Op le binnenplaats loopt een pvarend ogende geestelijke. verd zo geprotesteerd tegen de voorfi**1 'e als gevolg van die actie is er tegenv-^j* toekomst zal de bond zich dan ven inzetten voor een in zijn ogen ilijkwaardige verdeling. „We zijn punt betreft weer geheel bij af.' Door Paul de Schipper FATHER YOSTOS wacht op de minister van informatie, de weledele heer Mohd Beshir Hamid. Father Yostos heeft geld en goede gaven ingezameld onder zijn parochianen. Geld voor hongerende Soedanezen •n de uitgedroogde westelijke woes tijngebieden: 35.872 Soedanese Ponden. Dat is ongeveer 35.000 gul den. 'Soedan roept' heet de actie. De minister komt de cheque in ont vangst nemen, maar dat gaat niet zo maar! ,.Ja kom binnen", wenkt Father Yos- '°s „dan kun je zien dat wij in Soedan

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1985 | | pagina 27