Voor China is socialisme iets anders dan armoede ÜN Qyi \n N Dagboek van een parlementair bezoek aan de Volksrepubliek Onder leiding van Duikboten Broer van keizer Dallas Chewing gum IATERDAG 19 OKTOBER 1985 d. 1M kamervoorzitter dr. Dick Dolman tracht een parlementaire delegatie an 4 tot 13 oktober een officieel jeoek aan de Volksrepubliek China. Deelnemers waren de Eerste kamerleden Kaland (CDA) en ïermeer (PvdA) en de Tweede kamerleden Van den Bergh PvdA), Dees (WD), Van der Linden (CDA) en Wessel-Tuinstra D'66). Dick Dees hield op verzoek an Dagblad De Stem een dagboek I Door Dick Dees ZATERDAG 5 oktober: Hong Kong 14.15 uur. Na 18 uur vliegen met de KLM worden we op het vliegveld begroet door consul-gene raal jhr. mr. Michiels van Kesse- nich. Met onorthodoxe bespiegelin gen over cultuur en volksaard van de Chinezen weet hij ons over de onvermijdelijke stoornissen in de biologische klok heen te helpen. Een nuttige aanvulling op de briefings die we in Nederland hadden gekregen van ondernemers, departementen en China-kenners. Westerse recepten voor politiek bedrijven en zaken doen zijn in China onbruikbaar. De sociale structuur van de Chinese maatschappij vraagt een andere benaderingswijze. Beleefdheid in de omgangsvormen staat centraal en niets is erger voor een Chinees dan ge zichtsverlies. wie als westerling daaraan voorbijgaat kan het wel voor gezien hou den. De oeroude eetcultuur speelt, zoals ons later vele malen zal blijken, in het so ciaal verkeer een belangrijke rol. 's- Avonds bij de Kantonese maaltijd legt de delegatie een eerste voorproef af. Het eten met stokjes lukt sommigen al aar- dig. Zondag: Het straatbeeld van Beijing (Pe king). Brede boulevards, prachtige bloemperken, massieve regeringsgebou wen, grijze woonflats. En een benau wende overvloed aan mensen en fietsen. De delegatie wordt ondergebracht in het Staatsgastenverblijf. Wat volgens de kansberekening in een land van ruim 1 miljard inwoners onwaarschijnlijk is ge beurt toch. We halen een frissen neus in het park en komen er prompt de heer Luns tegen. In de Grote Hal van het Volk, de zetel van het Nationale Volkscongres aan het Plein van de Hemelse Vrede, ontvangt voorzitter Peng Zhen (83) de delegatie. Ruim 60 jaar geleden behoorde hij tot de eerste leden van de comunistische partij, tijdens de Culturele Revolutie (1966- 1976) werd hij door de massa's aan de schandpaal genageld, nu behoort hij tot de top tien van de machthebbers. Peng Zhen ontvouwt ons de krachtlij nen van de huidige Chinese buitenlandse politiek. Ten eerste: China verwerpt he gemonie van Rusland en de Verenigde Staten en zoekt daarom toenadering tot Europa. Ten tweede: om China op te sto ten naar de rij van welvarende landen wordt economisch gezien sinds 1978 een open-deur-politiek gevoerd. Investerin gen uit en handel met het kapitalistisch Westen zijn hartelijk welkom. Ook Taiwan komt ter sprake. De duik bootleveranties lijken vergeten en verge ven. Nedreland behoorde tot de eersten die de Volksrepubliek erkenden. En voor het overige streeft China een hereniging met de 'provincie' Taiwan na volgens het model één land - twee politieke syste men. Het welkomstbanket telt 10 gangen, tot de specialiteiten behoren reepjes kwal, duizendjarig ei, zeldzame padde stoelen en bij ons onbekende vissen en schelpdieren. De witte wijn is van het merk Dynastie: kapitaal en technologie uit Frankrijk is gebruikt om uit druiven van Chinese grond wijn met Duitse ken merken te fabriceren. Het is symbolisch voor de nieuwe economische politiek. Met mijn disgenoot Xing Yiming, lid van de wetgevende commissie van het Volkscongres, wissel ik van gedachte over de rol van wetgeving. Tijdens de Culturele Revolutie is de wetgeving vol strekt verwaarloosd. Het rode boekje van Mao en het oordeel van de massa s wa ren bepalend voor de verkeersregels in de samenleving. Onder het nieuwe bewind rijn maar liefst 80 wetten tot stand ge bracht, vooral om buitenlandse inves teerders rechtszekerheden te geven. Met een klein clubje praten we na over de assistentie van de ambassade aan het Nederlands bedrijfsleven. Vijf diploma ten onder leiding van ambassadeur Smit sendonk behartigen onze belangen in dit immense werelddeel. Alleen al de han delsafdeling van menig andere ambas sade is sterker bezet. We nemen ons voor dit punt na terugkeer bij de regering aan te kaarten. De Chinse grondwet op het nachtkastje houdt me uit de slaap. Er is democratie, maar dan wel onder supre matie van de 'communistische partij. En de staat bevordert geboorteregeling op dat de bevolkingsgroei wordt aangepast aan de sociaal-economische ontwikke ling. De ontvangst door de president van China Li Xiannian. Voorste rij v.l.n.r: Van der Linden, Rong Yizen (ondervoorzitter Volkscongres), Dolman, president Li, ambassadeur Smitsendonk, Volkscongres-lid Zhang Zhen, Vermeer en Kaland. Achterste rij v.l.n.r.: Wessel-Tuinstra, Dees, Van den Bergh, griffier Teunissen en een Chinese ambtenaar. Maandag: Een volle praatdag. In een hartelijke en ontspannen sfeer wisselen we uitvoerig van gedachten met een dele- fatie van het Nationaal Volkscongres - et parlement dat maar liefst 2978 leden kent. De in communistische landen zo gebruikelijke lange monologen blijven verrassend achterwege. We kunnen di rect met vragen van wal steken. Over de Ïjolitieke structuur, het economisch be- eid, de wetgeving, de handelsbetrekkin gen met Europa en Nederland. Ideologische vragen worden ontwe ken. Er wordt meer over economie en welvaart gesproken dan over het marxis me. Privatisering, het marktmechanisme en loon naar prestatie hebben vruchten afgeworpen. Economische groei, een ho gere levensstandaard en geen tekorten meer aan graan en katoen illustreren het succes. Het Russisch economisch model is in China afgezworen. Armoede is geen so cialisme. Het gaat om socialisme met een eigen Chinees gezicht. De vraag of meer economische vrijheden en de grotere wel vaart niet onvermijdelijk zullen leiden tot vrijheidswensen op cultureel en politiek gebied wordt slechts beantwoord met een tirade tegen zedeloosheid en porno grafie. 's-Avonds tijdens een voorstelling van het Centraal Chinees Ballet worden we geconfronteerd met de boodschap van het patriottisch socialisme: de heroïsche strijd van de communisten tegen de kapi talistische overheersers. Dit stuk werd sinds de Culturele Revolutie (1966-1976) weer voor het eerst opgevoerd. Het kreeg evenveel applaus als het Zwanenballet van Tsjaikowski. China rekent duidelijk af met het ver leden van de Culturele Revolutie toen velen letterlijk en figuurlijk door de hel zijn gegaan. Met enige trots wordt ver teld dat een aantal leiders uit rijke, indu striële families stamt. En de voormalige keizerlijke paleizen in de Verboden Stad - nu één groot openluchtmuseum - wor den welhaast uitbundig getoond. De museumdirecteur (78) vertelt opge togen dat hij vanochtend nog met de broer van de laatste keizer (87) heeft ge sproken. Die woont in de buurt en komt af en toe langs om te vertellen over het feodale leven van vroeger. Met de Chine zen wordt veel gelachen. Tijdens het nut tigen van de fameuze Pekingeend vraagt CDA-collega Van der Linden of dit ge fokte dan wel wilde eend is. Nee, is het antwoord. Dit is gebraden Pekingeend. Of er in China nog olifanten leven De een zegt nee, de ander ja. Wellicht aan de grens met Vietnam, maar zeker is het niet. Het illustreert in feite het bestuurs- probleem van dit gigantische land. Dinsdag: Een bezoek aan de Grote Muur mag in geen enkele China-reis ontbre ken. Een dozijn veiligheidsagenten baant ons de weg door de mensenmenigte. We beklauteren een klein stuk van de 5000- kilometer-lange Muur. Het enige bouw werk uit mensenhanden dat vanuit de ruimte op aarde zichtbaar is. We voelden ons 5 jaar jonger na de be klimming, meldt Dick Dolman 's mid dags bij het bezoek aan vice-premier Tian Jiyun. Want elk gesprek begint met het uitwisselen van beleefdheden. De vi ce-premier - een representant van de nieuwe generatie moderne managers- vertelt diep onder de indruk te zijn van het recente bezoek aan Nederland. Vlek keloos somt hij de sterke punten van Ne derland op: de Deltawerken, Philips, Fokker, de landbouw en Neelie Smit- Kroes. Na terugkeer hebben de ministe ries de opdracht gekregen de handelsbe trekkingen met Nederland te versterken. De handel is in een paar jaar al verdub beld maar er moet nog meer. Waar dat toe leidt zien we 's avonds in het China-hotel te Guangzhou. Het hotel is een stad in de stad. Een buitenlandse investering van 120 miljoen dollar, 3200 goedkope Chinese arbeidskrachten, 1200 kamers plus appartementen en kantoren, een jaarlijkse omzet van 27 miljoen dol lar. Een bezettingsgraad van 92 procent. In een paar jaar tijd is de investering voor 25 procent afbetaald. Er is een disco - tijdens de Culturele Revolutie het toonbeeld van Westerse decadentie. De toegangsprijs van 15 gulden verhindert dat de Chinese jeugd er komt. Maar hoe lang zal dat nog duren Donderdag: Bezoek aan een moderne drukkerij, een school, een nieuwe woon wijk en een ontbonden landbouwcom- mune. Stuk voor stuk paradepaardjes van de nieuwe economische orde. Het schoolbezoek brengt vertedering. De 48 kinderen per klas uit de één-kind-gezin nen scanderen 'dag oom, dag oom' in één van de 40 talen die China rijk is. Het kost onze gastheren heel wat moeite ons uit de school weg te leiden. De resultaten van de hervormingspoli tiek zijn het sterkst zichtbaar in de ont bonden landbouwcommune. Het Sovjet- Russisch model werd 7 jaar geleden ver laten. De boeren moeten via pachtcon- tracten een minimumproduktie afleveren aan de staat. Maar wie door inzet en in ventiviteit meer produceert mag zelf de winst opstrijken. De resultaten zijn zichtbaar: een ver dubbeling van de produktie en fikse stij gingen van het inkomen. Veel boeren hebben 'kleine paleizen' als woning uit gerust met TV, koelkast, wasmachine en enkele lege flessen cognac als statussym bool. De spaarrekening bij de bank toont elk jaar een hoger saldo en is bedoeld voor nieuwe investeringen en de oplei ding van de kinderen. De inkomensver schillen zijn met een factor 6 toegeno men. Tijdens het avondbanket praat ik met mijn buurman vrijmoedig over de ge boorteregeling. Vragen die in het wat stugge Peking niet werden beantwoord worden in het temperamentvolle Kanton wel beantwoord. Wie méér dan één kind heeft wordt gestraft. Uitstel van promo tie, geen vergoeding van kosten voor ge zondheidszorg, sterke sociale controle, geen goede staatsburger, minder voedsel bonnen. als de economie weer aantrekt mogen er misschien wel twee kinderen per gezin geboren worden. Vrijdag: Shenzhen is de kapitalistisch proeftuin van China. Hier verdwijnen de lyriek en romantiek van het patriottisch socialisme. Hier gelden de harde econo mische wetten van de vooruitgang. Shenzhen was 5 jaar geleden een onbete kende stad van 30.000 inwoners. Nu is het een groeistad volgens Westers model. Het inwonerstal is gestegen tot 300.000 en er zijn contracten afgesloten met bui tenlandse investeerders ter waarde van 3 miljard gulden. De stad lijkt meer op Dallas dan op Peking. China biedt er lage loonkosten en goedkope grond. Het Westen inves teert er zeer rendabel kapitaal. Uit Ne derland doet Philips mee. Trekpleister zijn de kapitaalintensieve en kennisinten sieve industrie. We bezoeken een ten toonstelling van de producten: electroni- ca, textiel, speelgoed, geneesmiddelen. Hoe zal China reageren op de bijzondere status van deze groeistaa volgens Wes ters model We staan op het punt om China te ver laten. Onze vaste begeleider, Zhang Zheng, die jarenlang de wapenindustrie heeft geleid, karakteriseert ons als de meest plezierige delegatie die hij ooit heeft ontvangen. Dick Dolman nodigt het Chinees parlement uit volgend jaar Nederland te bezoeken. We zullen dan heel wat moeten doen om de genoten gastvrijheid te evenaren. Zaterdag en zondag: De terugreis per trein naar Hong Kong gaat door een prachtig landschap. Afscheid van China. De delegatie zal een openbaar verslag van het bezoek produceren dat wellicht met de regering zal worden besproken. De banden met China verdienen verster king - politiek, cultureel en economisch. Marly is erg vroeg opgestaan om me zon dagochtend om half zeven op Schiphol af te halen. Een poging om de slaapachter- stand in te halen mislukt. De telefoon rinkelt voortdurend. Over euthanasie, een onderwerp dat ik voor de WD be handel. Wij zijn weer terug in Nederland. De parlementaire delegatie op de Chi nese muur. Dick Dees. Rookt uw koningin nog steeds siga ren Met die vraag start de Chinese Pre sident Li Xiannian (79) het gesprek. De grijze eminentie - deelnemer aan de Grote Mars, twintig jaar minister van fi nanciën, vice-premier en nu staats hoofd - is even in de war met de konin gin van Denemarken. Op zijn beurt brengt hij ons enigzins in de war met de vraag of Nederland een socialistisch dan wel een kapitalistisch land is. En met prachtige beeldspraken ver volgt hij zijn betoog. Noch socialisme, noch kapitalisme is voor honderd pro cent zuiver. Zelfs goud is geen puur goud. Toen we alleen maar staatsbedrij ven kenden kreeg de Chinese consument slechte groenten tegen een te hoge prijs. Want er was geen prikkel van concurren tie. Nu de boeren vrij op de markt mo gen handelen is er verse gronte tegen la gere prijzen. Zo vult het marktmecha nisme het socialisme aan. Dat het gesprek bijna een uur duurt streelt onze ijdelheid. Het illustreert ook het belang dat de Chinezen aan het be zoek toekennen. Kranten en televisie ma ken er ruimschoots melding van. Woensdag: Om zes uur gaat de wekker, want er wacht een lange dag. Eerst 1000 kilometer naar Sian, de oude keizersstad en eens eindpunt van de vermaarde zijde-route, dan 1500 kilometer naar Guangzhou (Kanton). Het eigen vlieg tuig maakt de reis erg comfortabel. De cultuurschatten zijn indrukwekkend en van een onvergetelijke schoonheid. China twee- tot drieduizend jaar gele den. Nog maar tien jaar geleden is het terracotta-leger van soldaten en paarden die het graf van de keizer bewaken, uit gegraven. Het werk is nog volop aan de gang. Tot nu toe zijn maar liefst 6000 beelden op ware mensenhoogte geteld. Archeologisch en kunsthistorisch gezien zijn de vondsten minstens even spectacu lair als de pyramiden en koningsgraven van het oude Egypte. Sian koestert zijn verleden. Aan de eigen universiteit worden archeologen bij voorrang opgeleid. Toerisme wordt be vorderd. De Amerikanen zijn zichtbaar aanwezig. Paarse broeken, witte schoe nen, kunststoffen jurken, chewing gum en video-apparatuur. China is uit zijn schulp gekropen, het bamboegordijn is opgetrokken, westerse en oosterse cultu ren ontmoeten elkaar. t

Krantenbank Zeeland

de Stem | 1985 | | pagina 25