Bevrijdingsoperaties in beeld De spannende dagen voor de bevrijding OR O Songs of love and war Herdenkingsactiviteiten bevrijding Walcheren Filatelistische herdenking 25+-AVOND Historische schaalmodellen Nieuwe speelzaal Oostkapelle Vrijdag 4 november Voordeel en kwaliteit WINKELCENTRUM DAUWENDAELE aan de Vrijlandstraat in Middelburg 3iU n-ü r M V Bezoekende veteranen krijgen fotoboek cadeau Scheiding "DISCO CENTER vindt u in: Gratis parkeren Gemakkelijk bereikbaar Meer dan 20 speciaalzaken onder één dak ÖE SCHELDEBODE 99e JAARGANG. VERSCHIJNT WEKELIJKS GRATIS HUIS-AAN-HUIS IN DE GEMEENTEN: VALKENISSE, VLISSINGEN, WESTKAPELLE, ARNEMUIDEN, DOMBURG, MARIEKERKE, MIDDELBURG EN VEERE TOTALE OPLAGE: 47.300 EX. DE SCHELDEBODE IS EEN UITGAVE VAN DE STEM WEEKBLADEN. KANTOOR: SCHELDESTR. 7-9 - VLISSINGEN - POSTBUS 5051 - 4380 KB VLISSINGEN. WOENSDAG 2 NOVEMBER 1994 MIDDELBURG 'We were all too busy winning the war at the time'. Zo beschreef een oor logsveteraan die periode van de bevrijding. Vijftig jaar later beleven zij het opnieuw en nu is er voor de meesten tijd ge noeg om terug te denken aan die hectische dagen en herinne ringen op te halen. Dat bracht auteur J.N. Houterman op het idee om de oorlogsveteranen die deze week Walcheren be zoeken om de bevrijding te herdenken de pas verschenen publikatie 'Walcheren bevrijd november 1944' aan te bieden. De foto-onderschriften en be geleidende teksten zijn voor de Britse en Canadese oorlogsve teranen in het Engels vertaald. Voor het fotoboek heeft Hou terman een ruime selectie ge maakt van de deels bekende fotoseries van Britse oorlogsve teranen, die bewaard worden in het Imperial War Museum, de colecites van de Documen- tatiegroep 'Walcheren 1939-1945', het Zeeuws Docu mentatiecentrum, de Werk groep Militaire Historie (Zee land), aangevuld met beelden uit films en privé-collecties. Voor de begeleidende tekst zijn deels onbekende bronnen ge bruikt. Om de Duitse verdediging te ontregelen en zo Walcheren door een amfibische aanval te kunnen bevrijden, werd Wal cheren onder water gezet. De zeeweringen bij Westkapelle, Vlissingen, Ritthem en Veere werden begin oktober 1944 ge bombardeerd en half oktober was de inundatie van Walche ren een feit. Het fotoboek toont beelden van de luchtbombar dementen en luchtfoto's van Walcheren waarop te zien is hoe het water oprukte. Aan de hand van het fotomateriaal wordt het verloop van invasie en bevrijding geschetst. Solda ten ploeterend door het water, met het geweer in de aanslag in dekking achter een muurtje, rennend over het strand. Maar ook beelden van breedlachende commando's temidden van lief tallige meisjes in Walcherese kledingdracht, een soldaat die een koe melkt en spelende kin deren op amvibievoertuigen van de geallieerden. In de vroege ochtend van 1 november ging de operatie In fatuate I van start. Vanuit Breskens landden de invasie vaartuigen met aan boord de amfibievoertuigen die bekend werden als de buffaloes. De landingen op 'Uncle Beach' werden gevolgd door hevige straatgevechten in Vlissingen Op 3 november viel het laatste Duitse bolwerk, het Grand Ho tel Britannia. De operatie Infa tuate II behelsde de landing in Westkapelle vanuit Oostende. Ook deze operatie werd ingezet in de ochtend van 1 november. Het landingsgebied was in drieën verdeeld: direct ter weerszijden van het dijkgat was White Beach, noordelijk daarvan de zeewering of Green Beach en zuidelijk de duinen of Green Beach. De organisatie op de stranden was in handen van de zogenaamde beach parties. Nadat de kustbatterij- en onschadelijk waren gemaakt volgde de bevrijding van Zou- telande, Dishoek, Domburg en Oostkapelle. Behalve Engelse en Canadese soldaten waren hier ook belgische en Noorse commando's bij betrokken. De bevrijding van Middelburg was na de inname van Vlissingen Kinderen spelen op de Britse Buffalo 'Socrates' voor het tijdelijk Nederlands Koffiehuis op de Dam in Middelburg. De foto werd gemaakt vlak na de bevrijding op 7 november 1944 foto archief j.n. houterman het volgende obstakel. Dat bleek geen eenvoudige opgave omdat de mijnen langs het ka naal rijkelijk mijnen hadden gelegd. Ook het koppige verzet van de mad major, een Duitse majoor die zich verschanst had in een bunker in de kanaaldijk, leidde ertoe dat de opmars vast liep. Vanuit Zuid-Beveland werd de Sloedam ingenomen, waarvan niet alleen foto's, maar ook artistieke impressies in het fotoboek zijn opge- noemn. Verder ruimschoots fo to's en ooggetuigeverslagen van de inname van Oostelijk Walcheren, Souburg, Ritthem, Arnemuiden, Veere, Seroosker- ke en tot slot op 8 november, de bevrijding van Vrouwenpol der. Tot slot is in het boek plaats ingeruimd voor de pe riode na de bevrijding, waarin koningin Wilhelmina en prin ses Juliana Walcheren bezoch ten, de dijkgaten werden ge dicht en een jaar later het eer ste bevrijdingsfeest kon wor den gevierd. Domburg - Deze week is het precies 50 jaar geleden dat Domburg werd bevrijd van de Duitse bezetters. Woensdag 1 november 1944 landden de geallieerde troepen bij Westkapelle om van daaruit de opmars naar Domburg en Oostkapelle te beginnen. Vooraf gaande aan de landing werd de hele kustlinie gedu rende drie dagen intensief gebombardeerd vanuit de lucht en vanaf de zee. Het is bijna 4 november voordat het weer stil wordt in Domburg. De bevrij ding kost aan 48 burgers het leven, waarvan 23 uit Domburg zelf. 25% van de huizen wordt volledig vernield, terwijl rond de helft in meer of mindere mate is beschadigd. De Domburger Piet Provoost(84) maakt de bevrijding van dichtbij mee en vertelt over de angst die velen in die spannende dagen voelden. Piet Provoost is al 84 maar nog steeds woont hij op zichzelf in een klein huisje in de Voor schotenstraat, een zijstraatje van de Badstraat. „Vroeger heette dit 't Baantje", vertelt hij, „en was het een doodlo pend straatje, eigenlijk meer een pad, het was onverhard. Na de oorlog was er zoveel wegge schoten dat ze een doorgang hebben gemaakt naar de Wijn gaardstraat." In hetzelfde huis je waar Provoost nu nog woont is hij geboren en getogen. Hij woonde er met zijn vader en moeder, twee broers en een zus. Voor de bevrijding werd Dom burg in de oorlog regelmatig gebombardeerd in een poging het Duitse kustafweergeschut en de marinekustbatterij op de golfbaan uit te schakelen. Re gelmatig schoot men onzuiver en vielen bommen en granaten op het dorp waarbij geregeld slachtoffers vielen. Provoost:"Meestal .wierpen de vliegtuigen een half uur van tevoren pamfletten uit om de bevolking te waarschuwen voor op handen zijnde beschie tingen. Dan wist je dat je van de kust weg moest. In het begin vluchtten we meestal naar boerderijen in de omgeving van Aagtekerke. Later was dat niet meer mogelijk vanwege de inundatie door de geallieerden. Je kon niet verder dan het einde van de Schuitvlotstraat of het begin van de Brouwerij- weg. In de twee dagen vooraf gaande aan de le november, de dag waarop het bevrijdingsof fensief in werd gezet, werden de kustbatterijen intensief ge bombardeerd. Vele voor de batterij op de golfbaan bestem de granaten kwamen op het dorp zelf terecht. Zodra de eer ste projectielen vielen vlucht ten velen in noordelijke rich ting, de bossen in, of schuilden in het Villapark. Wijzelf gingen lopend naar Kasteel Westhove langs de Vlissingse dreef, een pad door het bos. Onder de bomen lagen de Duitsers te schuilen met het geweer in de aanslag. Ze lieten ons gewoon lopen maar vertrouwen deden wij dat niet. Ze konden het ook op ons gemunt hebben, vooral omdat ze al aardig in het nauw gedreven waren. Dat gaf een angstig gevoel maar uiteinde lijk waren die Duitsers mis schien wel veel banger. Eerst liepen we naar de boswachters woning maar die zat vol. Toen liepen we naar de laan van Westhove, even voorbij het kasteel, maar het regende zo dat we naar het kasteel zelf gelopen zijn. Daar was nog plaats voor ons maar erg veilig was het niet. De brug voor het kasteel lag namelijk vol met tankmijnen. Een voltreffer zou levensgevaarlijk zijn geweest. Gelukkig gebeurde dat die nacht niet maar omdat het zo gevaarlijk was zijn we de vol gende dag vertrokken, eerst naar een boerderij tegenover Zonneveld, later naar een bun ker op het golfterrein van Domburg." Ü5 Vanmorgen zat ik rustig te genieten van een bakje koffie, toen de buurvrouw uit het Kwetterbos plotse ling binnen kwam, nog in de krulspelden met zo'n pastelkleurig netje daarover. „Goeiendag", zei ze, „het is toch wat in de stad. Nu hoor ik dat Sjarrel en Diene van de Engelselaan uit elkaar zijn, ze gaan scheiden." „Koffie Miep?" vroeg ik en schonk alvast ein. Sjarel en Diene, ik kende ze wel, ze woonden ergens aan de andere kant van de brede watergang. „Ja", vervolgde Miep, „dat is een hele rel, want Flip ,r-f en Betsie, de ouwelui van Sjarel, zijn daar niet erg over te spreken. Het was een hele rel op het familiebedrijf van Flip in Lagestraat 10. Het is de tweede al in dat huishouden, want Sjarrel z'n broer Dreas is er ook met een ander vandoor. En wie zijn er weer de dupe? De guus, de kinders natuurlijk. Ik weet nog goed dat Diene trouwde met Sjarrel. 't Was in juli, in de zomer van 1981, alles d'r op en d'r an. Ik dacht toen, wat mooi, net een sprookje, dat kan nooit meer stuk, maar zo zie je maar, het gebeurt toch. Sjarrel hield met zijn secretaresse en Diene had een relatie in de manege met een charmante ruiter.Miep had er een kleur van, en ik zei: „Ja, zo gaat dat vandaag de dag. Maar je ziet wel dat 'n ander niks beters of slechters overkomt dan jezelf. Ik zit namelijk ook aan een scheiding te denken." Miep d'r ogen werden gelijk zo groot als schoteltjes, ze spitste haar oren onder de krulspelden en bracht verbluft uit: „Wat zeg je me nu? Jij, jullie...", „Ja Miep, een scheiding in mijn haar!" Cameleon. 03 Cd Domburg, november 1944. Piet Provoost was timmerman van beroep. De oorlog bracht niet zoveel verandering voor hem. Werkzaamheden bleven er altijd wel. Naast onder houdswerkzaamheden voor particulieren, moest hij ook veel voor de Duitsers werken. Dat hoorde bij het pakket dwangmaatregelen dat de Duitsers aan de bevolking op legde. Naarmate de oorlog vor derde en de ontwikkeling voor de Duitsers ongunstiger ver liep, werden de eisen zwaarder. Steeds meer levensmiddelen gingen op de bon, zoals brood, boter, vlees, melk en groente. Gelukkig voor de bevolking was Zeeland een landbouwpro- vincie waar over het algemeen voldoende voedsel aanwezig was. Met de spertijd werd de bewegingsvrijheid sterk be knot. Van 10 uur 's avonds tot 4 uur 's ochtends mocht men niet buitenkomen. Mensen moesten hun radiotoestel inle veren en het lezen van bepaal de boeken en kranten was ver- WESTKAPELLE De ver schrikkingen van de Tweede Wreldoorlog maakten als kind zo'n indruk op hem, dat Corne- lis van der Burght (Vlissingen, 1931) van die periode een beeldvormig feitenrelaas maakte. Een tentoonstelling van zijn werk is te zien in de RABO-bank in Westkapelle. Van den Burght begon met het opschrijven van impressies en het maken van schetsen en te keningen. Daarna ging hij door met veldonderzoek. Hij ver richtte meetwerkzaamheden aan nog bestaande objecten zo als bunkers, tanks en militaire uitrusting, waarna hij de gege vens in technische tekeningen verwerkte. In een volgende fase maakte hij maquettes, schaal modellen en schilderijen. De tentoonstelling is tot 18 no vember te bezichtigen tijdens de openingsuren van de bank. foto zeeuws documentatiecentrum middelburg boden. Ook verenigingen wer den verboden en de bezetter legde beslag op verenigingsge bouwen, sportvelden en gym nastieklokalen. Veel Walchena- ren werden opgeroepen voor de 'Arbeidsinzet', de gedwongen tewerkstelling van arbeids krachten in Duitsland. Als je werd goedgekeurd kon je kie zen tussen gaan of onderdui ken. Een broer van Provoost werd op deze manier naar Wil- helmshafen gestuurd om er in de fabrieken te werken. Van wege mogelijke bombardemen ten door geallieerden was dat een riskante bezigheid. Een an dere broer van Provoost werd afgekeurd, terwijl Provoost zelf vanwege zijn beroep op het eiland zelf nodig was. Pro voost: „Wij moesten veel aan bunkers helpen bouwen. Voor al camoufleerwerk met groene netten. Die bunkers lagen over heel Walcheren, dus we moes ten overal heen. Dan moest je op de fiets met van die massie ve banden helemaal naar Rit them of Vlissingen. In de win ter was het spekglad. Dat was geen pretje. Gelukkig werden we ook wel eens opgehaald." In dat laatste jaar van de oor log werkte 10 tot 20% van de Walcherse bevolking voor de Duitsers, mannen en vrouwen. Met het oog op de te verwach ten invasie van Engelse en Amerikaanse troepen, geeft Hitier opdracht de Atlantische kust met de inzet van alle be schikbare middelen te verster ken. De bouw van bunkers en andere betonnen verdedigings werken blijft doorgaan, maar er wordt speciale aandacht ge geven aan de aanleg van hin dernissen die landingen vanuit zee moeten voorkomen. Ook worden er tankgrachten, schuilputjes en loopgraven uit gegraven. Ter voorkoming van luchtlandingen worden overal op het platteland boomstam men of de zogenaamde Rom- melasperges in de grond ge plaatst. Deze werkzaamheden gebeuren op last van het Duitse leger door de plaatselijke be volking. Het zorgt voor grote problemen binnen de kleine landbouwgemeenten op Wal cheren. De opmars van de geal lieerden vanuit Westkapelle naar Domburg verloopt soms moeizaam, soms makkelijk. Hardnekkig verzet of directe overgave van de Duitsers volgt. Het strijdtoneel wordt verlicht door de volle maan en het brandende Domburg. Een voor een worden dp verzetshaarden uitgeschakeld: de kustbatterij op de golfbaan, de watertoren met mitrailleursnest en omlig gende bunkers, het hotel West duin dat dicht bij de waterto ren ligt, het Badhotel dat hoofdkwartier is van de mari- nekustbatterijen op Walcheren. Pas op 4 november wordt het weer stil in Domburg en trek ken de geallieeren verder naar via de Manteling naar Oostka pelle. Piet Provoost keert na zes of zeven dagen terug naar huis. De naaste omgeving is verander in een puinhoop. De Wijngaardstraat en de Oost straat zijn bijna met de grond gelijk gemaakt. Branden zijn overgeslagen naar de Zuid straat. Wonder boven wonder loopt het huisje van de Pro- voosts slechts lichte beschadi gingen op, die ze zelf kunnen repareren. Na de bevrijding wordt het leven van alledag ernstig bemoeilijkt. Het water is nog lang niet weg. Een spoe dig herstel van dijken, gebou wen en wegen is niet te ver wachten. Maar veel tijd om na te denken heeft de bevolking niet. Er is genoeg te doen. Op luchting overheerst echter over het bereikte einde van de oor log. VLISSINGEN Deze week wordt in Westkapelle om 19.00 vinden op heel Walcheren her denkingen plaats ter gelegen heid van de 50e herdenking van de bevrijding van Walche ren. De activiteiten vinden hun apotheose tijdens een centrale herdenking in Vlissingen op zaterdag 5 november. In aanwezigheid van koningin Beatrix wordt dan om 14.00 uur in de St. Jacobskerk in Vlissingen een herdenkingsbij eenkomst gehouden. Daaraan werken mee het Scheldelood- senkoor, the Calgary Highlan ders en het Westkappels Da meskoor. Na deze bijeenkomst gaan de oudstrijders in parade via de Lange Zeik - Walstraat - Nieuwstraat - Palingstraat - Paardenstraat naar de Com- mandoweg waar bij de monu menten kransleggingen plaats vinden. In de namiddag biedt het Provinciebestuur de oud strijders een receptie aan in het Provinciehuis in Middelburg. Van 16.00 tot 18.00 staan de historische legervoertuigen van Keep them rolling opgesteld op het Abdijplein. De herdenkingsactiviteiten zijn gisteren begonnen in West kapelle, Meliskerke en Zoute- lande. Vandaag wordt een ge denksteen onthuld in Melisker ke en vindt om 19.30 uur een herdenkingsbijeenkomst plaats in de Ger. kerk in Meliskerke. Donderdag 3 november zijn de Calgary Hihlanders om 11.00 uur te gast bij het gemeentebe stuur in Arnemuiden met aan sluitend een mars van de Oude Dijk via de Postweg naar de monumenten op de Sloedam, gevolgd door een kranslegging en herdenkingsdienst. Het ge meentebestuur van Vlissingen onthult om 11.00 uur een pla quette bij de Oranjemolen op de plaats waar de landing van de geallieerde troepen plaats vond. Op vrijdag 4 november uur een herdenkingsbijeen komst gehouden in de N.H.- kerk, gevolgd door een stille tocht naar de begraafplaats bij de vuurtoren en een herden king met kranslegging bij het oorlogsmonument op de be graafplaats. Behalve de centrale herden kingsactiviteiten in Vlissingen zijn er op zaterdag 5 november herdenkingsbijeenkomsten bij de monumenten op de Sloedam (9.00 uur), op de begraafplaats in Domburg (8.40 uur) en bij het monument op de zeedijk in Westkapelle om 11.00 uur. In Domburg worden om 9.30 uur kransen gelegd bij het monu ment aan de boulevard. Na de herdenking in Westkapelle ver zorgen de. Royal Navy en de Koninklijke Marine een kranslegging op zee. In Middelburg begint om 11.00 uur een historische intocht die van de Adr. Lauwereyszstraat naar het Damplein voert. Daar wordt om 12.00 uur een pla quette onthuld aan de panden Damplein 6-8, waar de overga ve van Middelburg werd gete kend. Zondag 6 november zijn er kerkdiensten in de St. Ja cobskerk in Vlissingen om 10.00 uur, de Nieuwe Kerk in Middelburg om 15.00 uur en de N.H.-kerk in Zoutelande om 15.00 uur. Aan een bevrijdings concert in de Stadsschouwburg werken de Militaire Kapel, Vera Lynn en de Gevleugelde Vrienden mee. Kaarten voor dit concert zijn verkrijgbaar bij de schouwburg. Op 8 november is er om 9.30 uur een herdenking met ont hulling van de herplaatste ge denksteen en kranslegging bij de N.H.-kerk in Vrouwenpol der. Om 11.15 wordt een pla quette onthuld met aansluitend een kranslegging bij de N.H.- kerk in Serooskerke. luchtruim kozen. Het heeft lang geduurd voor de peuterspeelzaal een nieuw onderkomen kreeg, memoreer de burgemeester Hietkamp in zijn openingstoespraak. Hij was blij dat het er uiteindelijk toch van gekomen was. Voor zitter Theunissen van het be stuur van de peuterspeelzaal bedankte de gemeente voor de vlekkeloze samenwerking tij dens de bouwperiode. Namens de bouwer kreeg de speelzaal een bolderkar aangeboden. OOSTKAPELLE Voor die ene kikker die regelmatig door een gat in de vloer binnen kwam is het jammer, maar de peuters en leidsters van de peuterspeelzaal zijn dolblij met het nieuwe onderkomen aan de Schoolstraat dat afgelopen za terdag geopend werd. Burgemeester Hietkamp en wethouder Maljaars verricht ten de opening door met be hulp van de peutertjes een deur in Mondriaanmotieven te 'ram men', waarna 45 ballonnen het MIDDELBURG In het ont moetingscentrum Dauwendaele is op 4 en 5 november een bijzondere tentoonstelling in gericht van brieven en postze gels, die te maken hebben met de Tweede Wereldoorlog. De zegels en brieven blikken terug op verschillende opmer kelijke gebeurtenissen, zoals de uitroeiing van het Tsjechische Lidice en het verhaal van een Joegoslavisch meisje, dat on danks ettelijke martelingen weigerde haar verzetsvrienden te verraden. Ook hangen er op de tentoonstelling twee brieven van een Nederlandse soldaat die op 9 mei 1940 zijn ouders schrijft dat het met de oorlog wel niet zo'n vaart zal lopen, maar op 10 mei op deze woor den moet terug komen. Op Ne derlandse postzegels ontbreken beeltenissen van verzetsstrij ders, maar op een postzegel uit het voormalige DDR staat het portret van de Nederlandse verzetsstrijdster Hannie Schaft, terwijl een andere zegel uit de DDR aandacht schenkt aan het drama in Putten, toen alle mannen als represaille maatregel door de Duitsers werden weggevoerd. De expositie is op vrijdag 4 november geopend van 13.00 tot 21.00 uur en op zaterdag 5 november van 10.00 tot 16.00 uur. (ADVERTENTIE) OUDE VISMARKT 2 - GOES Cantabilé is een uitzonderlijke "vocal group' volgens de Engelse traditie, swingend èn vakkundig. De vier vocalisten bewegen als dansers en gebruiken hun podium als acteurs. In hun nieuwe programma viert dit internationaal vermaarde kwartet de 50e verjaardag van het einde van WÓII met bekende, vrolijke liedjes en classics uit de jarentwintig, dertig en veertig, afgewisseld met klassieke theatervoorbeelden van de manier waarop de oorlogsgedachte door de eeuwen heen gestalte werd gegeven. Donderdag 3 november in het Arsenaaltheater, aanvang 20.30 uur. Kaarten kosten f 30,(pashouders f 24,en zijn in de voorverkoop bij de VVV Vlissingen. fotojillfurmanovsky

Krantenbank Zeeland

Scheldebode | 1994 | | pagina 1