Muziek om te beroeren Bozzio's drums vormen een micro-kosmisch orkest Lenny Kuhr zingt fado's Klassiek mag gehoord én gezien worden Verdi's Requiem met Bocelli Noten uit stokjes Hoboconcerten van Lebrun 33 Archief BBC digitaal udwig August Lebrun was met recht een muzikaal wonderkind in zijn tijd. Op zijn vijftiende trad hij toe tot het Mannheimer hoforkest. Van daaruit groeide hij uit tot hét hobo-fenomeen van Europa. Hij trouwde met de sopraan Franziska Danzi, volgens kenners de Maria Callas van de achttiende eeuw. Hoe groot het muzikale oeuvre van Lebrun precies is, weet niemand. Bekend zijn in elk geval veertien hobo-concerten en een aantal werken voor hobo en sopraan. Bart Schneemann nam samen met het Radio Kamer Orkest onder leiding van Jan Willem de Vriend drie van die concerten op. Een fantasievolle, getalen teerde j ongen. Tamelijk pre tentieloos. En vooral een char meur die zijn publiek wilde behagen. Hoboïst Bart Schneemann (47) steekt zijn bewondering voor Ludwig August Lebrun (1752— 1790) niet onder stoelen of ban ken. In een archief in Parijs kwam hij hoboconcerten tegen van Lebrun. Die bleken kwali tatief zo sterk, dat Schneemann ze op cd zette. De muziek van deze 'wonderguy' uit de acht tiende eeuw is daarmee onttrok ken aan de vergetelheid. Er liggen bergen muziek in ar chieven verspreid over de we reld waar nog nooit iemand naar gekeken heeft. En daar kunnen pareltjes tussen zitten, weet Schneemann. „Vooreen hoboïst moet dat een stimulans zijn om verder te zoeken naar goed repertoire. In de barok-tijd is er veel voor het instrument ge schreven. Omdat alle grote com ponisten van die tijd onder de indruk waren van het koninklij ke instrument. Daarna is de ho bo wat in het slop geraakt." „Wat Lebrun heeft geschreven, was verbazend bijzonder voor die tijd. Hij schreef muziek waarmee hij zijn luisteraars kon behagen. Dat was hard nodig. Na die lange barok-periocle hadden mensen behoefte aan iets anders. Lebrun, een tijdge noot van Mozart, is een wegbe reider geweest voor de elegante stijl van de klassieke periode." Lebrun kwam voort uit het het hoforkest van Mannheim. Musi ci van dat orkest maakten mu ziek die als vernieuwend te boek stond. „Ze waren gewaagder dan de collega's uit andere ste den. Melodieuzer ook. Ze be dachten nieuwe akkoorden en zochten naar spektakel. In die tijd was het gebruikelijk dat musici uit ensembles zelf stuk ken componeerden. Vooral als je een gevierd solist was, deed je dat. Lebrun was in de eerste plaats een muzikant en daar naast componist." „Hij had niet genoeg repertoire, dus schreef Lebrun materiaal waarmee hij de harten van da mes en heren wilde beroeren. Daarbij stond voorop dat hij wilde scoren. Een uitvoerend musicus mocht zich in die tijd weer op zijn virtuositeit laten voorstaan. Lebrun deed dat en werd daardoor een ster. Het pu bliek had behoefte aan sterren. Operazangers werden uitge breid bejubeld. En ook iemand als Mozart stond bekend als een gevierd musicus." Nadeel „Lebrun kon op een heel oor spronkelijke manier compone ren. Hij was absoluut getalen teerd. Nadeel is dat hij niet lang doorging op een muzikaal idee tje. Met leuke passages ging hij steeds weer door naar iets nieuws. Zo kon hij indruk ma ken op zijn publiek. Feit is dat al die muzikale ingevingen van de allerhoogste kwaliteit zijn. Als hij meer moeite had genomen om een serieuze componist te willen zijn, dan hadden orkes ten vandaag cle dag ongetwij feld zijn symfonieën gespeeld. De tijdgenoten van Lebrun wa ren onder de indruk van de pres taties van de componist. „Ze vonden zijn stukken briljant. 'Zijn muziek klinkt zo zoet als druppels nectar', schreef één van zijn critici. Men vond het heerlijk in die tijd om een mooi melodietje te horen." Het liefst had Schneemann de kans gehad om met Lebrun een paar uur in een café te zitten en te praten over zijn werk. „Als je met muziek van een componist bezig bent, wil je Weten wat voor man hij is geweest. Ik heb helaas geen afbeelding van Leb run kunnen vinden. Da's jam- Het Verdi-jaar woedt voort en dat levert nu ook een nieuwe opname op van zijn Re quiem. Een interessant project. De leiding heeft Valery Gergiev, die zijn eigen Koor en orkest van de Kirov Opera meebracht. So listen zijn de als altijd grandioze sopraan Renée Fleming, de be jubelde mezzo Olga Borodina en dan nog de bas Ildebrando D'Arcangelo. De keuze voor de tenorpartij is artistiek net zo verrassend als commercieel voor de hand liggend: Andrea Bocelli. Ook klassieke muziek moet ver kopen. Maar hoe oprecht is hier de keuze voor deze tenor? De naam Gergiev maakt nieuws gierig naar dit project, al is hij geen Verdi-dirigent bij uitstek. Maar bij het luisteren blijkt de stem van Bocelli naast die van de drie andere solisten toch een raar soort ruwe diamant. Waar de anderen met gemak hun par tijen kleuren en het werk zijn tintelingen geven, doet Bocelli geforceerd aan. Bij Verdi's toch altijd wat volkse passie, is een meer gemeend dan mooi gezongen partij voor een keer niet echt erg. En Gergiev? Die laat het Requiem klinken zoals mag worden verwacht. Dus met veel passie. Hans Visser Requiem van Verdi. Gergiev en an deren- Decca 468 079-2. Tijd: 87.32. Als echte topdrummers solo gaan, reizen zij meestal de wereld rond als gewild work shopdocent, maar Terry Bozzio - de bekende Frank Zappa- drummer uit de (glorie)jaren ze ventig - gaat veel verder. De Amerikaanse slagwerker geeft solo-concerten die wel iets weg hebben van symfonieën. Melo die en ritme gaan daarbij hand in hand, want Bozzio tovert in middels al minstens acht ver schillende noten uit zijn mon sterachtig grote drumstel, een gevaarte dat onder meer bestaat uit maar liefst 62 trommels. „Het drumstel is pas zo'n hon derd jaar oud, dus de mogelijk heden zijn nog niet uitgeput, vertelt de vijftigjarige virtuoos monter in de lobby van een Am sterdams hotel. „Drums vormen voor mij een micro-kosmisch orkest. Ik bespeel ze eigenlijk als een keyboard." Bozzio's composities vormen zich niet wezenlijk anders dan bij een zanger/gitarist die met de muze in de buurt wat voor zich uit zit te murmelen. „Als ik een ritme uit Burundi onder de knie tracht te krijgen en onaf hankelijk daarvan een andere beat probeer te spelen, ontstaan er vanzelf thema 's en concepten Maar ook passages uit sound tracks en stukjes Bach of Philip Glass kunnen aanleiding vor men tot een nieuw stuk. En Stravinsky, die maakte veel ge bruik van hele simpele Russi sche volksliedjes, met complete melodieën die uit maar twee no ten bestonden. Dat is voor een compositie voor drums natuur lijk erg bruikbaar. Bozzio bulkt van de energie. Hij oogt jong - ongeveer 37 jaar - en zijn positieve uitstraling jak kert als een wervelwind door de lobby. „Maar ik voel mij elke morgen flink belazerd, hoor", pareert hij. „Ik ben een nacht mens. 's Ochtends drink ik kof fie en doe ik een uurtje spieroe- f eningen om het bloed erdoor te pompen. Daarna ga ik mijzelf een uur los drummen en pas dan kan de dag beginnen. Ik probeer wel een zo spiritueel mogelijk leven te leiden en bewust te zijn van elke beweging, net als bij een Japanse theeceremonie. Dat lukt mij niet altijd, want er ko men steeds allerlei zaken tus sendoor fietsen. Als ik drum ben ik het best in balans, want dan komt het intellectuele, fysieke, emotionele en intuïtieve aspect in mij samen. Drummen is het zelfde als meditatie. Als ik speel geraak ik vanzelf in de alpha- modus. Je moet je ego clan op kunnen geven. Ik word steeds beter in wat ik doe, omdat ik de lat steeds hoger leg en mijzelf te gelijkertijd nederig opstel. Er komen clan delen van mijzelf vrij die ik nog niet ken.' Bozzio ziet het theater als een kerk. Het publiek is scherpzin nig en toegewijd, Bozzio is ont vankelijk en baadt in het licht en het podium is het altaar. „In mijn garage beleef ik ook wel eens van die spirituele momen ten, maar met publiek is het completer. Bozzio's volgers zijn voorname lijk beoefenaars van het drum men en hier en daar wat fans van wijlen leermeester Zappa of Bozzio's oude new wave-groep Missing Persons. Hij is daar blij mee. „Drummers zijn tenminste geen idioten. Zij komen voor het drummen, niet voor één of ande re popster." Met vier solo-cd's op zijn naam begint Bozzio de smaak van het in zijn uppie werken te pakken te krijgen, hoewel hij nog steeds veel met anderen samenwerkt. Zo vulde hij onlangs een door ex-Zappa-drummer Vinnie Co- laiuta ingespeelde drumpartij aan op de nog uit te komen soundtrack van Interview With The Vampire, gecomponeerd door metalband Korn. Vijf jaar terug deed Bozzio zelfs auditie bij Smashing Pumpkins (hij werd afgewezen). Momenteel staat er een duet-cd met Chad Wackerman (ook ex-Zappa) op stapel en is hij druk in de weer met King Crimson-drummer Pat Mastelotto, die net als Boz zio in de Texaanse hoofdstad Austin woont. Als ik met Chacl speel is het als of ik aan tafel zit met een goede vriend. Wij maken grappen, voeren pittige en soms verras sende dialogen, maar vallen el kaar nooit in de rede. Het spelen in een vaste band is niet zo'n grote uitdaging meer voor mij, al sta ik overal open voor. In de hiërarchie van de muziekindu strie staan drummers nu eenmaal' onderaan de ladder. Zangers en gitaristen worden doorgaans gezien als de auteurs van liedjes. Er wordt namelijk gekeken naar de akkoorden structuur, de tekst en cle melo die. Voor cle drummers blijft er meestal weinig aan de strijkstok hangen. Door de diverse samen werkingsverbanden die ik nu aanga, verdien ik genoeg geld om mijn solo-projecten te finan cieren." Rick Treffers In 1969 was ze winnares van het Eurovisie Songfestival met 'De Troubadour'. Ze had grote hits met 'Visite' en 'Maar ja'. Zo af en toe treedt ze op in het theater met een liedjespro gramma met 'verlangen' als ro de draad. Ze zat zo boordevol muziek. Ze zong voor groot en klein pu bliek. Ze maakte blij, melan choliek. Maar we hebben toch alweer geruime tijd weinig ver nomen van Lenny Kuhr. Hoe dat komt? Ze maakt geen tour langs de theaters, vertelt ze. Zo af en toe doet ze een optreden in het theater met pianist Gerard de Graaf en bassist Joop de Man. Een programma getiteld 'Oe verloze liefde', genoemd naar haar recentste cd. Maar ze schat dat ze dit soort voorstellingen een keer of tien, vijftien per jaar doet. Verder treedt ze vooral op voor besloten gezelschappen. De klassieke componist Franz Schubert misstaat helemaal niet in een programma vol lichte muziek in cle optiek van Lenny Kuhr. Ze poogt ook niet Schu berts liederen zo muziekhisto risch verantwoord mogelijk voor het voetlicht te krijgen. „De liederen zijn getranspo neerd naar mijn toonsoort en Herman Pieter de Boer heeft ze vertaald. Ik beschouw ze als Ne derlandstalige chansons, prachtige liederen die de kant van de fado opgaan." Trouwens, ze is ook serieus met fado bezig. In het programma, maar in het najaar verschijnt een cd met traditionele Portu gese fado's, maar ook met nieu we. En in het Nederlands. „Met fado bedoel ik niet alleen cle mu zikale vorm, maar ook het ge voel dat uit de fado spreekt. Fa do staat voor een in een lied gevat algemeen gevoel van heimwee en verlangen, gepas sioneerd verlangen. Het wordt met een bepaald soort trots ge zongen. Dat ligt me wel. Zo heb ik eigenlijk altijd gezongen, ook toen ik niets van fado wist." „Vlak na het songfestival, was ik waanzinnig populair in Por tugal. Ze vonden het claar pret tig dat een lied als 'De Trouba dour' het songfestival had gewonnen. Fadista, noemden ze me, fadozangeres. Ik zong er ge woon in het Nederlands, maar het werd als fado ei-varen. Ik herinner me dat ik in Portugal concerten gaf, maar dat ik er ook moest signeren in een pla tenzaak. Het staat me nog zo voor cle geest dat we met een taxi van het hotel naar die winkel gingen en dat de taxi om moest rijden. Ik dacht dat er een onge luk was gebeurd. Het zag zwart van de mensen. Het bleek dat ze allemaal in de rij stonden voor een handtekening." „Als meisje zong ik al. En ik koos toen voor liedjes die al be stonden. Vooral die van de grote zangeressen spraken me aan: Mahalia Jackson, Mercedes So- sa, Amalia Roclriques, Edith PiafEn folk-achtige liedjes van Joan Baez. Toen in 1967 Ramses Shaffy opkwam vond ik dat een verademing." „Hij was de eerste die chansons in het Nederlands zong. Neder landstalige muziek was daar voor smartlappen of cabaret achtig. Ramses heeft me heel erg geïnspireerd. Hij bewees dat het dus ook anders kon in het Ne derlands. Ik had daarvoor altijd in het Engels of in het Frans ge zongen." Rode draad in haar huidige pro gramma is het verlangen. „Er is een universeel verlangen, waar mee je wordt geboren. Het zit in heel je wezen. Er zijn persoon lijke verlangens, ongrijpbare of vreugdevolle verlangens. En er zijn verlangens die bijna tot ver vulling komen. Ik ben niet zo dat ik zo'n thema bewust in een programma stop. Bij het samen stellen bleek het een item dat steeds terugkeert. Alle nuance verschillen van het verlangen zitten erin." Ton Ouwehand Ex-Zappa-drummer Terry Bozzio geeft solo-concerten die wel iets weg hebben van symfonieën. foto GPD mer, want dat had mijn beeld van hem completer kunnen ma ken. En clat zou helpen bij het uitvoeren van zijn stukken." „In het notenbeeld kun je onge veer tachtig procent kwijt van wat je zeggen wilt. De overige twintig procent kan een compo nist nooit opschrijven. Het ge voel dat hij er in wil hebben, moet je interpreteren. Zo weten we inmiddels dat Mozart ruim een eeuw lang verkeerd geïnter preteerd is. Zijn muziek werd lange tijd gezien als poederdo- zen-muziek waarmee hij de bourgeoisie wilde behagen. Nu weten we dat het tegendeel waar is. Mozart was een recalci trante aap." „Het helpt bij het interpreteren van muziek om dat soort feiten te weten. Vooral in die tijd gold dat muziek spreekkunst was. Pure retoriek. Noten waren een abstractie van de manier van praten. Lebrun was daarin heel bedreven. Ik denk dat ik het wel goed met hem had kunnen vin den. Ik koester nu ook de illusie dat ik een kompaan van hem ben geworden. Juist ook omdat hij zo pretentieloos bezig was. Zijn muziek staat voor wat het is: iets wat gebruikt wordt in het dagelijks leven." „Net als Mozart was Lebrun als muzikant actief. Hij gaf concer ten en wist dus precies waar het in de muziekpraktijk om ging. Hij componeerde vanuit die praktische kennis. Dat hebben veel componisten van nu niet meer. Ligeti of Stockhausen - ze bespelen zelf geen instrument. Dat maakt van die hedendaagse componisten vaak arrogante ballen." Martin Hermens Bart Schneemann: L.A. Lebrun Oboe concertos - Channel Classics CCS 16198. donderdag 12 april 2001 Hoboïst Schneemann: „Lebrun kon opeen heel oorspronkelijke maniercomponeren." foto Evert Elzinga/GPD T Voorlopig wordt met sterren als Charlot- V te Church en Andrea Bocelli op zeker gespeeld. Maar voor Nederlander Hans Pe tri, die dvd's gaat maken uit de muziekbi bliotheek van de BBC, staat het vast: de dvd is het 'ultieme format' voor klassieke mu ziek. Hoe een man, liggend op zijn rug in de Sixtijnse Kapel, een droom kreeg. Hans Petri, mede-directeur van Opus Arte Media productions, heeft het gevoel dat hij tot de eredivisie is doorgedrongen. Een zo juist afgesloten contract met BBC Worldwi de geeft hem een onafzienbare schat aan mogelijkheden om prachtige klassieke pro ducties te maken met het medium dvd (digi tal versatile disc). In zijn hoofd zitten sta pels ideeën. Sommige ervan zijn al op dvd gerealiseerd. „Als ik vijftigduizend klassieke dvd's wil maken, dan kan dat", zegt Petri, om de om vang van BBC's klassieke archief aan te ge ven. Meer realistisch is zijn stelling dat de verbinding van de labelnaam Opus Arte met die van de BBC de hele wereld tot zijn afzet gebied maakt. Dat het bezit van dvd-appa- ratuur in Nederland nog verre van alge meen is, boezemt hem dan ook volstrekt geen zorgen in. Volgens hem heeft in Ameri ka 'bijna iedereen' er al een en voorzover hij weet maakt de verkoop van dvd-geluids- en beelddragers in Nederland een spectaculai re groei door. De brancheorganisatie NVPI HF Sterren als Charlotte Church zijn blikvangers in de serie dvd's die Hans Petri samenstelt uit de muziekbibliotheek van de BBC. foto Ray Burmiston/GPD meldde in februari een groei van 266 pro cent in 2000 ten opzichte van het jaar daar voor. Opus Arte Media Productions sloot onlangs met BBC Worldwide een contract dat de Ne derlandse productiemaatschappij de be schikking geeft over de hele klassieke bi bliotheek van de BBC met het doel er dvd- producties van te maken. Ook gaat Opus Arte in samenwerking met de BBC nieuwe klassieke muziekproducties maken. Een consortium van investeerders maakte de fi nanciering mogelijk. Petri (51) is bezig een droom te verwezenlij ken. Enthousiast vertelt hij over een erva ring die hij vele jaren geleden had in de Sixtijnse Kapel. Als secretaris van de bestu renbond van rooms-katholieke scholen kwam hij diverse keren in Rome en als het even kon bracht hij een bezoek aan de Six tijnse Kapel. Liggend op de plavuizen van de kapel en de blik gericht op de gewelven met de fresco's van Michelangelo onderging hij dan de muziek die componisten als Pale- strina en Allegri exclusief voor deze kapel plachten te schrijven. .Ik voelde me in het centrum van de kosmos. Van het samenkomen van het visuele en het auditieve ging een geweldige inspiratie uit. Het was de totale synergie. Ik dacht: dit ho ren en zien als een totaalbeleving, dat moe ten meer mensen meemaken." Vol van deze ideeën veranderde Petri, nu een jaar of achttien geleden, van beroep. Hij ging zich bezig houden met de productie van televisieprogramma's. Hij maakte voor ver scheidene omroepen klassieke muziekpro gramma's. Zijn uitgangspunt was altijd dat muziek niet alleen een hoedanigheid van si- nusgolven is, maar dat er meer is en dat meer wilde hij verwezenlijken. „Het is waar dat je de concertzaal nooit zult kunnen vervangen op de tv, ook niet met wi de screen, zelfs in de bioscoop niet, maar op de televisie kun je wel dingen doen die je in de concertzaal niet kunt. De tv heeft het gro te voordeel van de close-up. Er is niets mooi ers dan te kijken naai- het menselijk gezicht. Ik heb een keer een uitvoering gezien van de Vijfde van Mahler onder leiding van Bern stein. Je zag de hele symfonie lang alleen het gezicht van Bernstein. Je zag Bernstein bij na Mahler worden." Mensen die zeggen dat het horen van mu ziek voor hen genoeg is, maken Hans Petri ongeduldig. „Waarom roept iedereen dat toch?", vraagt de producent zich af. Muziek moet volgens hem ook gezien worden, of, nog liever, ervaren, als een totaalbeleving. De digital versatile disc, met zijn superieure en constant blijvende kwaliteit van beeld en geluid, is in zijn ogen het aangewezen medi um - „het ultieme format" - voor een nieuwe vorm van klassiekemuziekproductie. Opus Ai-te en BBC Worldwide hebben pro ducties op stapel staan die uitgekiend en veelzijdig de opnamen van een muzikale ge beurtenis combineren met interviews met de artiesten en bijpassende beelden van een luisterrijke of sfeervolle omgeving. De opmerking dat we zulk soort producties toch ook al op de televisie hebben gezien, met name van de BBC, wordt door de bevlo gen producer ver van zich geworpen. Hij wijst allereerst op de surround sound kwal i- teit van dvd. „Die geeft je het gevoel dat je erbij bent. Daarnaast is het medium ook nog eens interactief. De consument kan zelf be slissen wat hij van de productie wil zien. Hij kan de interviews wegklikken en teruggaan naar de muziek. Hij kan ook de cameraop stelling kiezen." Een kerstproductie met de beroemdheden Charlotte Church, Andrea Bocelli en Bryn Terfel duidt erop dat men voorlopig op ze ker speelt. Om een idee te geven van het soort plannen die Petri binnenkort gaat rea liseren: dë opera Trouble in Tahiti van Leo nard Bernstein wordt opgenomen als een tv- drama, dus niet met toneelbeelden, maar óp levensechte lokaties. Hetzelfde gebeurt met Puccini's Madame Butterfly, die op de Fila- pijnen zal worden opgenomen. Een portret van de 70-jarige pianist Alfred Brendel zal beelden bevatten van de pianist die samen met dirigent Simon Rattle bespreekt hoe ze het Vierde Pianoconcert van Beethoven zul len gaan uitvoeren. „The sky is the limit", constateert Petri glunderend. De hedendaagse Engelse com ponist John Tavener zei na het componeren van zijn Requiem: 'Ik wil dat deze muziek in de Sint Sofia van Constantinopel wordt uit gevoerd.' Petri: „Die kerk is er niet meer, maar die heb ik virtueel nagemaakt. We kunnen dus de muziek in de Sint Sofia laten uitvoeren. De opnamen zullen worden ge maakt in een studio met een volstrekt droge akoestiek. Met dat bandje gaan we naar de kathedraal van Liverpool, waar de juiste akoestische karakteristieken zullen wordén toegevoegd. Dus je krijgt naast virtueel beeld ook nog eens virtueel geluid. De coproducties van Opus Arte en BBC Worldwide zullen worden gepubliceerd als een nieuw label: 'BBC Opus Arte'. De beide bestanddelen van deze naam zullen een cen timeter van elkaar af staan. „Zo is dat afge sproken", zegt Petri. Hij vindt het al lang prachtig. Ivo Postma

Krantenbank Zeeland

Provinciale Zeeuwse Courant | 2001 | | pagina 33