Verkiezingen van de wanhoop PZC Beelden in Overloon symbool voor oorlogsdwangarbeiders Te duur Proefonderzoek kleine fouten in ziekenhuizen Inleveren wapens blijft heikel punt in Noord-Iers vredesproces Bondsbons boos over hypocriete Timmer en eenzijdige Wijers van onze correspondent in Londen Hans Geleijnse Over een gebrek aan keuze kunnen de Noord-Ieren moeilijk klagen als ze vandaag naar de stembus gaan. Vieren twintig politieke partijen met 890 kandidaten strijden om de gunst van de kiezer. Stuk-voor- stuk doen ze moeite de kiezer duidelijk te maken dat de gang naar het stemlokaal ook een stap is op weg naar definitieve vrede in Noord-Ierland. Dat is een ondankbare taak. De overgrote meerderheid van de 1,6 miljoen Noord-Ieren is het ge weld spuugzat, maar heeft wei nig reden te hopen dat de demo cratische exercitie van vandaag de wapens voorgoed het zwijgen kan opleggen. De verkiezingen moeten een Forum voor Noord- Ierland opleveren. Deze praat groep van 110 afgevaardigden is alleen van belang omdat de daarin vertegenwoordigde par tijen het recht krijgen mee te doen aan onderhandelingen over de toekomst van Noord-Ier land die op 10 juni moeten begin nen. Om die onderhandelingen gaat het. Na meer dan een kwart eeuw sectarisch geweld, resulte rend in ruim drieduizend doden en tienduizenden gewonden, is bijna de formule gevonden om alle partijen in het conflict aan de onderhandelingstafel te krij gen. De verkiezingen, en dat maakt de Noord-Ieren pessimistisch, zijn echter weinig meer dan een sluipgang langs het voornaam ste obstakel voor onderhande lingen: inlevering van wapens door het terroristische Ierse Re publikeinse Leger (IRA) en pro testantse terreurgroepen als de Ulster Vrijwilligers Macht en de Ulster Verdedigings Associatie. Ergernis Een stukje voorgeschiedenis verduidelijkt dit. De IRA kon digde in september 1994 een be stand af, waarbij de protestant se extremisten zich een maand later aansloten. In ruil voor dat bestand hadden onderhandelin gen moeten beginnen over de status van Noord-Ierland: zelf standig, bij Engeland of samen voeging met Ierland. De Engelse regering, onder druk van de Unionistische partijen de Noord-Ierse protestanten die Noord-Ierland Engels willen houden wilde echter alleen maar praten als de IRA de wa pens zou inleveren. Gevolg was dat er niets gebeurde, tot erger nis van de Amerikanen die En geland een halsstarrige houding verweten. President Clintons Ierland-advi- seur senator George Mitchell kwam in januari met een for mule die wapeninlevering regel de nadat onderhandelingen wa ren opgestart. De Unionisten bleven dwars liggen en eisten eerst verkiezingen, zodat de on derhandelaars een duidelijk de mocratisch mandaat zouden hebben. Premier Major onderschreef de Mitchell-adviezen, maar stelde zich ook achter de Unionistische eis om eerst verkiezingen in Noord-Ierland te houden. Ma jors regering is in het Engelse parlement afhankelijk van de stemmen van de Unionistische afgevaardigden. Er gebeurde niets, tot begin fe bruari de IRA het bestand ver brak met een aantal bomaansla gen in Londen. In spoedoverleg met de Ierse regering werd ver volgens een datum voor onder handelingen geprikt 10 juni waaraan Sinn Fein slechts kon deelnemen als de IRA een nieuw bestand zou afkondigen. Voor Unionistische fanatici als dominee Paisley bevestigt deze gang van zaken een trend die al in 1985 is ingezet. Premier Mar garet Thatcher tekende toen een overeenkomst met Ierland, die Dublin voor het eerst sinds de op Engeland bevochten onafhan kelijkheid mee liet praten over de gewenste vorm van bestuur over Noord-Ierland. De Unionisten zien dat als een sluipende eenwording met Ier land en Engelse bereidheid om als puntje bij paaltje komt toe te geven aan IRA-terreur. De ver kiezingen moeten die trend ke ren, opnieuw moet worden vast gelegd dat een meerderheid van de Noord-Ierse bevolking tegen aansluiting bij Ierland is. Tragiek De tragiek van Noord-Ierland is echter dat verkiezingen vooral de verdeeldheid onder de bevol king demonstreren en daarmee niet democratische gezindheid maar wanhoop uitdrukken. Met 57 procent protestanten en 43 procent katholieken ligt dat ook voor de hand. „Het voorspelbare resultaat van verkiezingen is door Ronald Frisart Henk Krul is boos. Boos op de kortzichtigen on der de ondernemers, Jan Timmer van Philips voorop. Sinds vakbondsman Krul onlangs Indonesië bezocht, weet hij het heel zeker: Tim mer is hypocriet. En minis ter Wijers veel te eenzijdig. Krul, CAO-coördinator bij de Industriebond FNV: „We moeten toch ook iets doen aan de verheffing van de mensheid." In een land als Indonesië is dat hard nodig, concludeert hij, nadat hij daar onlangs op bezoek was met een dele gatie van de Internationale Metaalbewerkersbond. „Mi nister Wijers zou dat toch ook moeten inzien." Maar de minister van Econo mische Zaken tapte deze maand uit een ander vaatje. In Jakarta had hij de mond vol over infrastructuur, dere gulering en investeringen. Voluit stak hij de loftrompet over Indonesiës economi sche prestaties. Dat het in het eilandenrijk slecht is ge steld met vakbondsrechten, daarover zweeg de bewinds man. Wijers en de bedrijven waar voor hij in Indonesië de weg helpt banen, zouden 'ook eens de aandacht kunnen vestigen op de conventies van de Internationale Ar beidsorganisatie', vindt Krul. En dan vooral op de ILO-conventies die gaan over het recht op vrije vakor ganisatie en collectief onder handelen. Spanningen „Voor de lange termijn is het wijs als investeerders niet al leen naar de industriële pro ductie kijken, maar ook de sociale ontwikkeling meene men. Doe je dat niet, dan kunnen de spanningen zo hoog oplopen dat het een keer klapt." Dat de Indone sische economie, en dus ook de Nederlandse investerin gen, bij grootschalige sociale onrust rake-klappen krijgen 'zou Wijers toch ook moeten begrijpen', meent Krul. „Waar ik problemen mee heb, is Wijers' eenzijdig heid." Nog veel erger vindt hij 'de doorgeschoten marktfetis- jisten. tegen wie we ons ook in Nederland na ruim een eeuw vakbondswerk nog moeten verdedigen'. Types als Philips-topman Timmer. Krul bezocht de Philips-fa- briek in Surabaya en zag dat de werknemers er niet slecht af zijn voor Indonesische be grippen. „Maar er functio neert een uiterst serviele, slaafse vakbond." In Jakarta noteerde Krul in een dagboekje dat het ka derblad van zijn bond af drukte: „Prachtige kantoor gebouwen in aanbouw door blootsvoetse bouwvakkers tegen een minimumloon (vier gulden per dag), waar van het voedsel in de aanpa lende eettentjes nauwelijks kan worden betaald. Het Mekka van Jan Timmer?" Verheerlijking Op het bondskantoor in Am sterdam beticht hij de hoog ste Philips-baas van een 'on gehoorde verheerlijking' van de lage loonkosten en de lan ge werkweken in Zuidoost- Azie. Dat Timmer boven dien probeert Nederlandse tegen Indonesische werkne mers uit te spelen, vindt Krul 'uiterst hypocriet'. Hij verwijst naar de botsing over de 36-urige werkweek tussen zijn bond en Philips. De concernleiding brak het vakbondsfront door een CAO-akkoord te sluiten met alleen de Vereniging van Ho ger Philips-Personeel en de Unie. „In Nederland mis bruikt Philips die heren- bondjes voor haar eigen doe len", gromt Krul. „Maar in Indonesië conformeren ze zich aan de oekaze van het regime dat er bij Philips in Surabaya maar één vak bond is. Wat vindt Philips er eigenlijk van dat er daar geen vrijheid van organisa tie is?" 36 uur Al even hypocriet vindt Krul het dat Philips zegt dat een 36-urige werkweek in Neder land niet mogelijk is, waarbij topman Timmer graag ver wijst naar de arbeidstijden in landen als Maleisië en In donesië. „Maar du moment dat we in Indonesië aanklop pen over de arbeidsvoor waarden zeggen ze: wij doen het hier volgens de Indonesi sche normen." een sectarisch koppen tellen", schreef Kevin Toolis, auteur van Rebel Hearts, een boeiend boek over het denken binnen de IRA. De lijst van deelnemende partij en ondersteunt die stelling. Er zijn er slechts enkele die de ka tholiek-protestantse vooroorde len willen doorbreken. Eén er van is de 'Vrouwencoalitie', een nieuwe partij van katholieke en protestantse vrouwen, die geen duidelijke standpunten heeft over Noord-Ierlands toekomst, maar probeert de verschillen tussen beide bevolkingsgroepen te overbruggen. Tot nog toe hebben zulke initia tieven slechts marginale resul taten opgeleverd. Het beeld bij drie verkiezingen in de afgelo pen vier jaar was steeds hetzelf de: de Unionistiche partijen waarvan de UUP van David Trimble de grootste is halen zo'n vijftig procent van de stem men, Sinn Fein rond de tien en de gematigde sociaal-democra tische SDLP van John Hume komt op ongeveer 23 uit. Het verschil nu is, dat de Unio nisten verdeelder zijn dan ooit tevoren en liefst elf partijen in het veld brengen. De onverzoen lijke Paisley, die elke vorm van onderhandelingen met Ierland afwijst, kreeg gedaan dat zijn naam op de stembiljetten prijkt, zodat de kiezer zijn Democrati sche Unionistische Partij niet kan verwarren met andere Unio nistische groeperingen. Het nachtmerrie-scenario voor Londen is dat Paisley en Hume's SDLP als grote overwinnaars uit de strijd komen. Paisley wil Sinn Fein elk recht tot deelneming aan onderhandelingen ontzeg gen, de SDLP vindt dat zonder Sinn Fein net zo goed niet aan onderhandelingen kan worden begonnen. Enorm probleem Nu al kan worden voorspeld dat Londen na vandaag voor een enorm probleem staat. Sinn Feinleider Gerry Adams maakt er geen geheim van dat deze ver kiezingen duidelijk zullen ma ken dat Sinn Fein niet hetzelfde is als de IRA. Hij heeft de demo cratische en geweldloze princi pes uit het Mitchell-rapport on derschreven en zal straks eisen dat zijn partij wordt toegelaten tot de onderhandelingen, ook al is er nog geen sprake van een nieuw IRA-bestand of toezeg gingen tot wapeninlevering. Die eis zal des te krachtiger klin ken als zijn campagne om zoveel mogelijk Ierse republikeinen naar de stembus te krijgen van daag vruchten afwerpt. De veel geplaagde Major zal dan worden herinnerd aan zijn recente belof te dat wapeninlevering geen ob stakel mag zijn bij de onderhan delingen. Londen en Dublin waren er be gin deze week nog steeds niet in geslaagd om dit heikele punt uit de weg te ruimen. De straf op fa len is het opnieuw oplaaien van het geweld. Verkiezingsposters in het protestantse gebied Sandy Row in Belfast. foto Alan Lewis/EPA door Louis Burgers Vijf mensenbeelden staren de bezoekers van het ver zetsmuseum Overloon na. De fi guren staan daar zonder armen, met gepijnigde gelaatsuitdruk kingen van machteloze woede en schaamte. Een van de vijl draagt een touw om zijn lijf. Het snoert zijn weerbarstig boven lichaam stevig vast. Dat ziet de Dordtse kunstenaar John Brandon als hij denkt aan het lot van de ruim 500.000 Ne derlandse dwangarbeiders die in Duitsland als moderne slaven te werk werden gesteld. Ze werden gedwongen te gaan, als slachtof fers van de nazi-terreur. Ruim 30.000 van hen overleefden de tocht naar het Oosten niet. Maar na de terugkeer volgde geen erkenning als oorlogs slachtoffer. Hoon werd hun deel, en afkeer. Zij hadden immers de Duitse oorlogsmachine gehol pen. Het waren 'dus' collabora teurs. In de schaduw van de bomen van het museum in Overloon ge tuigen vanaf vandaag vijf beel den van het lijden van een half miljoen Nederlanders. Ze wer den opgepakt bij razzia's, of door de arbeidsbureaus naar Duits land gestuurd. Ze vertrokken omdat anders hun vader werd opgepakt of omdat gevangenis dreigde. De mannen (veelal tussen 18 en 47 jaar) waren geen verzetshel den, een enkeling leek zelfs vrij willig te kiezen voor uitzending naar Duitsland. Voor hem lokte het avontuur. Kleine groep „Maar dat was maar een hele kleine groep. En de meesten van hen kwamen al vrij snel terug. Zij vluchtten voor de omstan digheden in de kampen. Zij za gen dat het lang zo mooi niet was als ze was voorgespiegeld", zegt Aart Pontier, voorzitter van de Vereniging ex-Dwangarbeiders Nederland Tweede Wereldoor log. De grote meerderheid kreeg een marsbevel. Berucht zijn de raz zia's in Rotterdam en het Lim burgse, maar ook elders pakten de Duitsers van tijd tot tijd hon derden mannen van 18 tot 60 jaar op en brachten ze naar de Duitse oorlogsfabrieken. Met miljoenen andere Europeanen kregen ze daar de smerigste en gevaarlijkste karweitjes. Honderdduizenden waren al af gevoerd voordat het verzet te gen tewerkstelling in de loop van 1943 echt op gang kwam. Maar ook daarna werden door Stef Temming, directeur van het museum in Overloon, bij de beelden van John Brandon. foto Marjon de Melker/GPD de bezetter hele geboortejaren aangewezen voor Duitsland. Bij Pontier, uit 1924, viel de op roep in mei 1943 in de brieven bus. „Van onderduiken had ik nog nooit gehoord. In Vlaardin- gen stond de bevolking enorm onder druk. De eerste verzets groep, de Geuzen, was net opge pakt, en overal waren militairen. In die bedreigende sfeer kreeg ik de oproep. Ik moest gaan, of het was de gevangenis." Hij schat dat van de half miljoen dwangarbeiders nog rond 200.000 mannen in leven zijn. Zij kregen nooit de erkenning die zij verdienden. „In 1945 was ieder een in Nederland in het verzet geweest en anderen keerden uit de concentratiekampen terug. De tewerk gestelden moesten hun mond houden. Er was zelfs nog een voorstel om ongehuwde dwangarbeiders in werkkampen op te vangen. Zij waren toch im mers het werken verleerd." Legitiem Tewerkstelling in Duitsland was voor de legitieme regering-Co- lijn al voor de oorlog een be proefd middel de werkloosheid in Nederland te bestrijden. Bij weigering naar de oosterburen te gaan, verviel de uitkering. Dit beleid zette de bezetter, daarbij gesteund door de Nederlandse arbeidsbureaus, na mei 1940 voort. Oproepen vanuit Londen niet naar Duitsland te gaan klonken mooi, maar sloegen nergens op. Wie kon immers onderduiken in een periode dat van georgani seerd onderduiken nog geen sprake was? Toch wist rond een kwart van hen op eigen houtje uit Duitsland te ontsnappen of keerde niet terug van verlof. Zij zochten veelal in de Noord oostpolder of elders op het plat teland een veilig heenkomen. 'Overloon'-directeur Stef Tem ming vindt het niet opmerkelijk dat over de dwangarbeid na de oorlog verschillend werd ge dacht. Ook hij stelt vast dat tal loze mannen vrijwillig gingen, om het avontuur of omdat ze ge woon van huis weg wilden. Maar: „De meesten werden ge dwongen. Van de groep die ging, kwamen ongeveer 30.000 man nen niet terug. Zij overleefden de kampen en het werk niet. Als je dat afzet tegen alle civiele slachtoffers is dit, na de joden, de grootste groep. Zij verdienen onze aandacht." Veroordeling Op een symposium wordt van daag getracht die onjuiste beeldvorming bij te stellen, door onder meer de historicus en oud medewerker van het RIOD, dr. A. J. van der Leeuw. Misschien, zo klinkt het bij Temming en Pontier, had de naoorlogse ver oordeling en het onbegrip voor de dwangarbeiders meer te ma ken met het slechte geweten van zovele Nederlanders, die de dans in de oorlog wisten te ontsprin gen. Het monument, tot stand geko men met subsidies van het mi nisterie van VWS en de Alge mene Loterij Nederland, heeft een plaats gekregen in de nieuwe monumentenroute van het museum. Daar staan de vijf mannen nu bij prinses Wilhel- mina. en de beelden die het 'On gebroken verzet' symboliseren, en bijvoorbeeld de Russische strijders die bij de bevrijding ge vallen zijn. De vijf figuren staan er, in de woorden van de kunstenaar, voor de 500.000 mannen die een rij zouden vormen van hartje Ne derland tot Midden-Duitsland. „Over een rij dwangarbeiders is het efficiënt bewind voeren. Al vanaf het moment dat ze van de straat zijn geplukt, worden ze in rijen opgesteld. Het zijn mannen die weerloos zijn, mannen zon der armen." Minister Dijkstal van Binnenlandse Zaken (WD) weet dezer dagen de schijnwerpers aardig te vin den. De BV Dijkstal profileert zich. In een onlangs afge geven interview liet hij weten dat hij nog wel een kabi netje wil meemaken als minister van Binnenlandse Za-1 ken. En dat minister Jorritsma van Verkeer en Water-' staat (ook WD) wel een goede opvolger van Bolkestein is. In een ander medium heeft hij nu kond gedaan van zijn, mening over de Hoge Snelheidslijn (HSL) en de Betuwe-! lijn. De bewindsman vindt beide projecten te duur. Volgens Dijkstal hebben 'we ons laten verleiden tot veel zoenoffers'. Een offer aan de natuur: de Betuwelijn is 820 miljoen gulden duurder dan de bedoeling was. De tun nel voor de flitstrein door het Groene Hart kost 900 mil joen gulden extra. Aan Vlaanderen heeft Nederland air 700 miljoen gulden toegezegd voor de aanleg van de HSL. Dijkstal wijst verder nog op wat 'tunnels hier en bruggen daar'. Uitgaven voor projecten die de bewinds man niet allemaal van harte ondersteunt. De minister van Binnenlandse Zaken heeft gelijk als hij zegt dat de vele bruggen en tunnels die in de pijplijn j zitten, een flinke duit kosten. Dat veel van die projecten i bovendien altijd duurder uitpakken dan geraamd, is ook geen geheim. De gisteren openbaar gemaakte stuk- i ken over de Westerscheldetunnel bewijzen dat weerj1 eens. De uitspraken klinken echter op z'n zachtst gezegd j vreemd uit de mond van een lid van het kabinet. Dijk stal heeft in de ministerraad zijn zegje kunnen doen. Als zijn adviezen in de wind zijn geslagen, is dat jammer voor hem. Maar later zijn collega's afvallen, is niet netjes. Als het kabinet na het nemen van een besluit te maken krijgt met ministers die vervolgens in het openbaar hun eigen standpunt uiteen gaan zetten, wordt het lastig re geren. Profileren mag in de politiek. Loyaliteit aan de besluitvorming is een zeker zo groot goed. Minister Borst van Volksgezondheid stelt bij wijze van proef vanaf september een geschillen commissie in voor kleine schadeclaims als gevolg van medische fouten en ver liezen van persoonlijke ei gendommen. Het gaat om claims tot 7.500 gulden. Aan het experiment zullen drieëntwintig ziekenhuizen meedoen. Volgens directeur H. Hen- schen van de onderlinge waarborgmaatschappij Me- diRisk uit Utrecht, waarbij de deelnemers zijn verze kerd, ondernamen gedu peerden in het verleden nau welijks actie, zeker niet als het om kleine bedragen ging. „Patiënten vonden de weg naar de rechter te ingewik keld en te lang duren", aldus Henschen. De bedoeling is dan ook dat de afwikkeling van schadeclaims door de commissie niet langer mag duren dan vijf a zes maan den. Slachtoffers van medi sche fouten en vermissingen van eigendommen in zieken huizen moeten nu door de bank genomen gemiddeld twee jaar wachten op een be slissing van een interne com missie of de rechter. Bij betrekkelijk kleine medi sche fouten moet volgens MediRisk worden gedacht aan een gaasje of een tam pon die een chirurg tijdens de operatie vergeten is te verwijderen. Maar ook het afbreken van een tand of kies als gevolg van het in brengen van een slang in de luchtpijp door de anesthe sist kan een claim bij de ge schillencommissie opleve ren. Bij verloren eigendommen, die ook onder de proefne ming vallen, denkt Hen schen niet alleen aan een uit het nachtkastje gestolen portemonnee of horloge, maai- ook aan het zoekraken van een gehoorapparaat of een gebit. „Het gaat in alle gevallen om claims waarvan de gedupeerde denkt dat het ziekenhuis aansprakelijk is te stellen", zegt de verzeke ringsdirecteur. „De geschil lencommissie maakt uit bij wie de verantwoordelijkheid lag van de fout of de vermis sing." In de commissie nemen ver tegenwoordigers zitting van de Consumentenbond, de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen en de artsen organisatie KNMG. De ver wachting is dat de commis sie naai- schatting honderd geschillen per jaar zal be handelen. Het experiment duurt drie jaar. Daarna be kijkt minister Borst of het de moeite waard is alle zieken huizen aan de regeling te la ten meedoen. GPD Directie: K. Scherphuis, W. F. de Pagter en F. van de Velde. Hoofdredactie: A. L. Oosthoek M. van Zuilen (adjunct) Vlissingen: Oostsouburgse- weg 10, Postbus 18, 4380 AA Vlissingen. Tel. (0118) 484000. Middelburg: Markt 51, 4331 LK Middelburg. Tel. (0118) 681000. Goes: Voorstad 22-24, 4461 KN Goes. Tel. (0113) 231800. Terneuzen: Axelsestraat 16, 4537 AK Terneuzen. Tel. (0115) 694457. Hulst: Servicepunt. Boekhandel Duerinck, Gentsestraat 12, Tel. (0114) 314058. Axel: Nassaustraat 15, 4571 BK Axel. Tel. (0115) 568000. Zierikzee: Oude Haven 41, 4301 JK Zierikzee. Tel. (0111)415380. Opening kantoren: Maandag t/m vrijdag van 8.00 tot 17.00 uur. Openingstijd Zierikzee 8.30-17.00 uur. Zaterdags in Vlissingen van 8.00 tot 10.30 uur- Centrale redactie: Postbus 18, 4380 AA Vlissingen, Tel. (0118) 484000; Redactiefax: (0118) 470102. 's avonds op zondag t'm vrijdag: vanaf 19.00 uur; in het weekeinde: verwijzing via de telefonische boodschap op de kantoren. Bezorgklachten: maandag t/m vrijdag: op de kantoren gedurende de openingstijden; zaterdags tot 14.00 uur: op de kantoren door de klacht in te spreken op de band of de verwijzing op te volgen, Overlijdensadvertenties: tijdens kantooruren en uitsluitend maan dag- t/m vrijdagavond van 20.30 tot 22.00 uur en zondagavond van 20.00 tot 22.00 uur: Tel. (0118) 484000. Fax (0118) 470100. Abonnementsprijzen: per kwartaal 91,00, franco per post 119,00; per maand 33,00; per jaar 350,00; franco per post 460,00; bij automatische afschrijving per termijn 1,50 korting; losse nummers maandag t/m vrijdag 1,60, zaterdag 2,50 p.st. (alle bedragen inclu sief 6 pet. btw), Postrek.nr.: 3754316 t.n.v. PZC ab.rek. Vlissingen. Advertentietarieven: 176 cent per mm; minimumprijs per advertentie 26,40; ingezonden mededelingen 2,5 x tarief. Voor brieven bureau van dit blad 7,- meer. Volledige tarieven met contractprijzen op aanvraag (alle advertentieprijzen exclusief 17,5 pet. btw). Giro: 35 93 00, Uitgeverij Provinciale Zeeuwse Courant B.V. Vlissingen' PZC-ombudsman: C. van der Maas. Telefonisch spreekuur maandag t/m vrijdag 9.30-12.00 uur. Tel. (0118) 484401. Auteursrechten voorbehouden Uitgave PZC

Krantenbank Zeeland

Provinciale Zeeuwse Courant | 1996 | | pagina 2