abélis Landfront Vlissingen is een waardevol monument Prima vakantie seizoen in Zeeland Op Walcheren is heel veel gevochten I !79 -99 SPORT DE HELE 3S&9 c_ WOENSDAG 10 SEPTEMBER 1997 JAARGANG 99 - NUMMER 37 mode design ESCADA o.a.: WEKELIJKS HUIS AAN HUIS OP GEHEEL WALCHEREN Na een matig voorseizoen heeft het warme weer van augustus dit jaar de toeristische sec tor in Zeeland min of meer gered. De bezet tingsgraad was zelfs nog iets hoger dan een jaar eerder. Bovendien verteerden de gasten meer. Het BTZ (Bureau voor Toerisme Zeeland) verwacht dat ook het naseizoen redelijk tot goed zal zijn. PZC WEEKBLADEN faam/vï Het ziet er naar uit dat de wandel- en fiets route langs de bun kers rond Vlissingen er daadwerkelijk gaat komen. Het plan is en kele jaren geleden be dacht door de Stich ting Atlantikwallmu- seum die ook een oor logsmuseum op haar verlanglijstje heeft staan. Het oorlogsmu seum komt er voorlo pig niet maar met de aanleg van een route langs de bunkers wordt in de herverka veling van Walcheren al rekening gehouden. ...dan moet de politiek niet achterblijven ...dan krijgt het hele gebied een beschermde status... ....voor feiten opnieuw in de archieven gedoken... The Dubliners vieren 35-jarig bestaanook in Zeeland Billboards over astma Kamer van Koophandel begint sociëteiten voor ondernemers Wat zit er achter de pomp in een tankstation The Hamsters openen Piek-seizoen Nog 's burgerzeeuws SPAAR MEE BIJ A&P VOOR DE GRATIS SURPRISEBOX i^/ona BV'^: Het aantrekkelijke strandweer in augustus heeft tot een prima bezetting in Zeeland geleid tijdens de vakantiepiek. Volgens het bureau dat voor heen gewoon provinciale VVV heette bepalen vakantievier- ders steeds later waar ze naar toe gaan. Ook blijven' ze korter. Soms zelfs maar voor een nacht. Maar dan komen ze in Zee land kennelijk vaak voor ge sloten deuren. Accommoda tieverschaffers - zoals het Bu reau voor Toerisme ze noemt - willen daar over het algemeen niet aan meedoen. Niettemin vermeldt het BTZ in hetzelfde persbericht dat er geen dolen de toeristen op zoek naar een slaapplaats werden aangetrof fen. Hoewel de vaandeldragers van de toeristen bedrijven nog veel aan mentaliteitsver andering hebben te sleutelen, is de sector in het algemeen in een hoera-stemming, De vakantieboekcentrale van het Bureau voor Toerisme heeft meer telefoontjes verwerkt dan andere jaren en de cam pings, bungalowparken en ho tels zaten 'lekker' vol. Cam pings en bungalowparken boekten in het hoogseizoen hun terreinen voor negentig procent vol en de hotels tel den een bezettingsgraad dat tussen de tachtig en negentig procent lag. Minicampings zaten in de vijf Oplage: 51.110 ex. Uitgave: Uitgeverij Provinciale Zeeuwse Courant b.v. Exploitatie: Ch. van den Oosterkamp (0113) 273000 Privé (0118)417802 Administratie: PZC Oost-Souburgseweg 10, postbus 18, 4380 AA Vlissingen. Advertentieverkoop: Jerry Tupanwei (0118) 484316 (privé (0118) 615044). Johnny Saija (0118) 484312 (privé (0118) 418686). A. Lammers-Van Otterdijk (0118) 484313 (privé (0118) 640277). Redactie: Ad Hanneman, (0118) 484275 en Ellen de Dreu-Erkens, (0118) 484276 Redactie-adres: Postbus 18, 4380 AA Vlissingen tax. nr.: (0118) 472404 Bezorging: (0118) 484216. Druk: PZC Grafische Bedrijven, Postbus 18, 4380 AA Vlissingen. Druktechniek: offsetrotatie. Sluitingstijd: advertenties maandag 12.00 uur PZC, Oost-Souburgseweg 10. Postbus 18, 4380 AA Vlissingen, tel. (0118) 484000 Faam/Vlissinger maakt deel uit van de Zeeland Combinatie huis-aan- huisbladen in Zeeland. Totale oplage: 178.455 ex. weken van het hoogseizoen helemaal vol. Dag attracties en musea zijn wat minder tevreden. Volgens het BTZ kon Zeeland de druk te goed aan. Zeeland heeft volgens het BTZ maximaal ge profiteerd van de vakantie spreiding dit jaar, omdat de voor deze provincie zo be langrijke regio's de hele maand augustus vakantie hadden. Het hoogseizoen begon heel laat in juli en dankzij de war me zonnige augustusmaand kan daar goed van worden ge profiteerd. Het naseizoen ziet er even eens hoopvol uit, maar de voorjaarsweekeinden en mei vakantie bleven achter. Be richten over terugloop van Duitse toeristen zijn wisse lend. Het BTZ becijfert dat er van een stijging dit jaar geen spra ke zal zijn. Daartegenover vinden steeds meer Belgische toeristen een weg naar. een Zeeuwse ver blijfplaats om uit te puffen. Ook Franse en Engelse rust- zoekers worden in toenemen de mate gesignaleerd. Datzelfde geldt voor bewo ners uit de Alpen landen,. Spanje en Italië. De periode van 1 juni tot half juli blijft in Zeeland zwakjes. Het BTZ ziet daarin een taak om te werven en noemt het 'een gat in de markt'. In het rijtje 'meer dan...' wordt ook een toename van recre atie fietsers genoemd. Het BTZ wijt dat succes aan de nieuwe Zeeuwse veerverbin- gen en de actie 'Fiets een rondje met een pontje'. Opval lend - aldus het BTZ - is de te rugloop van het aantal wind surfers, dat voor een groot deel lijkt plaats te maken voor het skeeleren. Toch hoeft de watersport niet echt te klagen, want het peil van 1996 werd minstens ge handhaafd. Wat het verkeer betreft oordeelt het BZT even eens positief. Nergens was sprake van lang durige opstoppingen en het succes van het autovrije Re- nesse waar de automobilist buiten de kern zijn auto kwijt kon en vervolgens met een busje naar her en der kon worden vervoerd, biedt soe laas voor de toekomst. Maar verkeersdrempels moeten een goed onder het vergrootglas worden gelegd. Teveel nog wordt door de minder goede constructie van die obstakels schade toege bracht aan caravans en boten, meent het BTZ. Afgelopen donderdag presen teerde een collectief van Wal- cherse bunkerdeskundigen een boek over de voormalige verdedigingslinie bij de pro vincie. „Het boek komt precies op het goede moment", is ge deputeerde J.G. van Zwieten van mening. „Het rijk en de provincie zijn er inmiddels van overtuigd dat het Land- front een waardevol monu ment is. Bij de gemeenten en de bevolking moet echter nog wel wat zendingswerk worden verricht". Gedeputeerden J.G. van Zwie ten en G.L.C.M. de Kok kregen de eerste twee exemplaren van het boek 'Landfront Ver- teidigungsbereich Vlissingen 1942-1944' uit handen van Hans Sakkers. Deze bunker- deskundige schreef het zesen zestig pagina's tellende werk samen met Hans Houterman, Mare Machielse en Johan den Hollander. „We hebben het boek geschreven om het Landfront opnieuw onder de aandacht van de bevolking en vooral ook de bestuurders te brengen", legt Sakkers uit. „De herverkavling van Wal cheren is in volle gang en daarom is het nu de tijd om spijkers met koppen te slaan. Er wordt met de nieuwe ver deling van kavels al rekening met de route gehouden dus dan moet de politiek niet ach terblijven". Het Landfront rond Vlissingen is in de laatste wereldoorlog aangelegd door de Duitse be zetters om de strategische ha venstad Vlissingen te bescher men tegen aanvallen over het land. Bunkers met machine De auteurs van het Bunkerboek: Hans Sakker (links) en Hans Houterman. Foto: Jaap Wolterbeek. geweren en anti-tankgeschut stonden flankerend langs een zeventien meter brede gracht opgesteld om indringers bui ten de stad Vlissingen te hou den. De linie heeft nooit strijd geleverd omdat het eiland Walcheren in het najaar van 1944 door geallieerden bom menwerpers onder water is gezet. De Stichting Atlanti- kwallmuseum heeft reeds eni ge jaren geleden het plan ge vat om langs de bunkers en versperringen een wandel- en fietsroute aan te leggen en een oorlogsmuseum te bou wen. „Het oorlogsmuseum zal nog wel even op zich laten wachten", vertelt A.C. de Bruijn, voorzitter van de stich ting en burgemeester van de gemeente Veere. „Voor zo'n museum zijn economische peilers nodig en die ontbreken nog. Het bestuur van de stich ting heeft daarom besloten om eerst te beginnen met de aanleg van de bunkerroute". De Landinrichtingscommissie, een orgaan van het Ministerie van Landbouw en Visserij, houdt bij de herverkaveling van Walcheren al rekening met de aanleg van de route. Ook Monumentenzorg volgt de ontwikkelingen op de voet. De provinciale momumenten- zorg heeft het hele Landfront bij staatssecretaris Nuis voor gedragen als beschermd stadsgezicht. „Dan krijgt het hele gebied een beschermde status", verduidelijkt gedepu teerde De Kok tijdens de boek- uitreiking. „Niet alleen de bunkers op zich moeten be schermd blijven maar ook de samenhang met de versper ringen en de tankgracht. Bij een complex als dit is de visu ele samenhang heel belang rijk". Zowel gedeputeerde De Kok als Van Zwieten bena drukte dat de bereidheid om het complex de status be schermd stadsgezicht toe te kennen er bij het rijk en de provincie is. „Maar", weet ge deputeerde Van Zwieten: „de gemeenten zijn er nog niet al lemaal even blij mee. Met na me het Stadsgewest Vlissin- gen/Middelburg is bang dat er geen nieuwe plannen meer kunnen worden ontwikkeld als het gebied beschermd stads gezicht wordt. Deze publicatie komt dan ook precies op het goede moment. Het is een ideaal document om een draagvlak en steun te verga ren bij de gemeenten en de bevolking". Het boek dat door het collec tief van bunkerdeskundigen is geschreven herbergt een schat aan informatie en een hoop nieuwe feiten. De tot standkoming van de verdedi gingslinie wordt niet alleen vanuit Duitse zijde beschreven maar er wordt ook aandacht besteed aan welke invloed de bunkerbouw op het dagelijkse leven van de Walcherse bevol king had. Met name de agrari sche sector werd aan nogal wat restricties gebonden door de Duitse overheersers. Aan de hand van Duitse documen ten is een compleet beeld ge schetst over het ontstaan van de linie, van de plannen tot en met de uitvoering. Sakkers: „We zijn voor dit boek op nieuw de archieven ingedo ken en één van de meest ver rassende ontdekkingen is een Duits plan uit 1942 om het dorp Koudekerke om te bou wen tot een ware vesting. In totaal werden er zes bunkers met kostbare pantserkoepels gepland. Deze plannen zijn echter nooit gerealiseerd om dat de kosten veel te hoog waren". De beheersing van kosten bleek de Duitsers vaker parten te spelen wordt uit het boek duidelijk. Zo werden aan een deel van het Landfront al leen bunkers voor anti-tankge- schut gebouwd. „Eigenlijk hadden daar ook bunkers voor een machine geweer moeten staan", weet Sakkers. „Maar die zijn achterwege ge laten zodat het beton op een andere plaats kon worden ge bruikt". Sakkers is er bijna zeker van dat de wandel- en fietsroute langs de verdedigingswerken er komt. „Het is prettig te we ten dat de politiek de plannen nu ook een warm hart toe draagt. Alleen de gemeenten twijfelen nog maar ook die zijn er in ieder geval van over tuigd dat de bunkers waarde vol zijn". Het boek 'Landfront Verteidigungsbereich Vlissin gen 1942-1944' is in de Wal cherse boekhandels verkrijg baar. In alle delen van het land is uitvoerig onderzoek gedaan naar stadsdialecten. Alleen in Zeeland is op dat terrein zo goed als niets onderzocht. Het zou daarom leuk zijn, wanneer een of andere taalkundige of dialectoloog zich er eens op zou storten. Tot die tijd zullen de geïnteres seerden het vooral met de bevindingen uit Walchers Plat moeten doen. Ik hoop dat die niettemin de moeite zijn. Dat in het Vlissings en het Middelburgs veel dialectverschijnse len afgesleten zijn, zal de Walcherse plattelanders niet ontgaan zijn. Het onderscheid tussen een korte ie (in het Nederlands een ij) en een lange (Nederlands: ie) is er zo goed als verdwenen. Sterker nog: de ij wordt er in veel gevallen als een soort ai uit gesproken. 'Schieete' wordt zo 'schiete' en 'schiete' wordt 'schaite'. De uitspraak in de stad is anders dan op het platte land, de handeling zal niettemin nagenoeg hetzelfde worden uitgevoerd Op Walcheren valt de r consequent weg voor de uitgang -st. Eerst wordt dus 'êêst', barsten wordt 'boste' en veearts wordt uitgesproken als 'vêêa's'. In de Walcherse steden is dat echter lang niet altijd het geval. Er is meer aan de hand met de r in het burgerzeeuws. Heeft u er wel eens op gelet hoe een rasechte Vlissinger een woord als riem uitspreekt Het trekt wat op de Limburgse uitspraak van de r: het neigt wat naar een ch. Moeilijk om neer te schrijven, maar het komt er op neer dat Vlissingers (en iets minder vaak ook Middelburgers) hun r-en achter in de mond vormen en niet met het puntje van de tong tegen het gehemelte aan 'ratelen'. Zo'n r komt in meer stadsdialecten voor. 'Berucht' is bijvoor beeld de Haagse r. Dergelijke r-en schijnen (behalve in een streek als Limburg, waar ze inheems zijn) te zijn ontstaan in de achttiende eeuw. Toen sprak de gegoede burgerij graag Frans en dat heeft z'n navolging gekregen in de lagere klassen. En daar is onder meer de Vlissingse r een resultaat van. Een Fran se r is in onze oren tenslotte ook bijna een ch. De burgerzeeuwse korte a is ook een aardig iets. In het Wal chers van het platteland klinkt de a ('wakker 'oore I') net zo als in het Nederlands. En in sommige gevallen misschien nog iets donkerder. In Middelburg en Vlissingen zit de uitspraak van de korte a tussen de a en de ('wèrm', 'èrrebeier') in. Ook al zo moeilijk op te schrijven; a komt nog wel het dichtst in de buurt. "Oü est Ie patuchain "In 't chaomboord, ouwe schachebak I". Marco Evenhuis In de Tweede Wereldoorlog is om Zeeland zwaar gevochten. Iedere oudere Zeeuw weet dat. Wie naar de Antwerpse haven wil, moet onder de Walcherse duinen door, dus het zijn de Zeeuwen die de Westerschelde beheersen. Dat ook in de Mid deleeuwen om Zeeland gestre den wordt is minder bekend. Toch spelen Middelburg op Wal cheren en Zierikzee op Schou wen een hoofdrol. Onze regio is in de Middeleeu wen grensgebied tussen Holland en Vlaanderen en dus ligt het telkens in de frontlinie. De naam Zeeland komt van 'Zeelandia' en wordt voor het eerst tussen 1160 en 1190 gebruikt. Voor die tijd heet het gebied heel toepasselijk 'maritima loca', de plaatsen aan de zee. Zout en wol is er ge noeg, koren wil wel groeien, maar voor bomen is de bodem minder geschikt. Al na 1100 wor den de eerste dijken aangelegd. Volgens abt Thiofried noemen de bewoners de enorme zand hopen in hun eigen taal 'dunon'. Veel land is blijvend onvrucht baar, want we lezen in een oud stuk dat er „veel kale en vlakke, voor de landbouw ongeschikte, grasloze velden gevonden wor den". Middelburg krijgt als eer ste plaats in heel Holland en Zeeland al in 1217 stadsrecht! Zierikzee volgt in 1220, Westka- pelle en Domburg in 1233. In 1200 wonen in Zeeland onge veer 17.000 mensen; in 1350 30.000. Echt grote steden liggen in Vlaanderen. Gent en Brugge hebben samen 110.000 inwo ners. Dat vergeleken met Zee land, dat hooguit duizend man naar het leger kan sturen! Niet de Westerschelde maar de Oos- terschelde is de oorspronkelijke Schelde, die naar de Antwerpse haven leidt. De Hollanders heb ben alles ten oosten van de ou de Schelde door de keizer toege wezen gekregen, de Vlamingen alles ten westen van de Schelde. De eerste aanval wordt in 1165 uitgevoerd door de Hollandse graaf, die prompt door de Vla mingen gevangen wordt geno men. Na zijn vrijlating gaat hij bij Vlaardingen op eigen houtje Vlaamse schepen aanhouden en tolgeld afpersen. Toestemming van de Duitse keizer heeft hij niet. De Vlamingen protesteren natuurlijk en de keizer bepaalt persoonlijk in 1167 dat zowel Holland als Vlaanderen over Zeeland mogen regeren. De ede len in Zeeland vinden dit prach- Dr. R.P. de Graaf promoveerde kortgeleden op 'Oorlogvoe ring in de Middeleeuwen'. In die tijd werd ook veel op of bij Walcheren gestreden. De grootste Vlaamse aanval op Zeeland wordt bij Westkapelle uitgevoerd. Ze komen op 4 juli 1253 met een enorme vloot aan varen en denken bij verrassing I gevechten om Zeeland ten westen van de Schelde (1253-1303). tig, want in de praktijk kunnen zij doen en laten waar ze zin in heb ben. In 1195 en 1204 wordt er weer gevochten, vanwege het tolgeld. De Hollanders hebben ontdekt dat dit veel geld in het laatje brengt, dus hebben ze geen zin om ermee op te hou den. Walcheren te veroveren. „Maar het Hollandse leger zat in duinen gereed ten sprong", aldus een kroniekschrijver, want men heeft uit Keulen en Kleef inlichtingen over de op handen zijnde aanval ontvangen. Het zijn dus juist de Vlamingen die verrast worden. En verslagen! Er raken alleen als 230 edelen in Hollandse gevan genschap, de rest wordt moe dernaakt teruggestuurd. In Vlaanderen 'plukten ze bladeren van groene erwten en andere groente' om hun schande te ver bergen. Toch blijven de Vlamin gen azen op Walcheren. De be kwame graaf Floris V wordt de eerste keer wel overrompeld door de Vlaamse aanval, die kort na 14 april 1290 op Middelburg wordt ingezet. Het Zeeuwse volk steunt Floris, maar de adel kiest voor de vijand. Floris is nog per soonlijk in stad geweest op 8 en 13 januari en heeft er zijn vrouw Beatrix en zoontje Jan achterge laten. Let op, deze Beatrix is de dochter van de Vlaamse graaf en het vijandelijke leger wordt aangevoerd door haar twee broers, Robrecht en Jan! Op 14, 28 maart en 4 april in Floris weer even in Middelburg en precies als hij op 15 april in Dordrecht aankomt, hebben de Vlamingen hun aanval ingezet. Ze varen naar Arnemuiden (dat lag toen nog aan open zee), landen er en vallen er het nieuwe kasteel de Mortier aan. Maar dit is voorzien van voldoende voedsel om het lang vol te houden. Onderwijl sluiten ze Middelburg in. Op 19 mei vragen de belegerde bur gers het volgende: als op 24 mei geen hulp komt, zullen ze zich overgeven. Wat zij nog niet we ten is dat door diplomatiek over leg bepaald is dat de Vlamingen zich moeten terugtrekken. Wal cheren blijft dus in Hollandse handen. Toen de Vlamingen voor de tweede keer in 1295 een vloot verzamelden om over te steken, komt graaf Floris me teen. Hij ontbood zoveel moge lijk troepen en trok op naar de uiterste grens van Zeeland bij Vlissingen en Zoutelande. Dit helpt, want de Vlamingen lan den nu van lieverlee uit Zuid-Be veland bij Baarland, waar ze in de pan gehakt worden. Een ech te grote aanval ondernemen de Vlamingen in april 1303. Graaf Floris was al in 1296 door de edelen vermoord. Willem, die dan aan de macht is, heeft in Ar nemuiden zijn hoofdkwartier ge vestigd. Ondanks tegenwind na dert de vloot heel langzaam en gaat Vlissingen voorbij. Willem, Die erg onervaren is, maakt de fout dat hij zijn leger verdeelt over de eilanden. Hij legt pon tonbruggen over de Arne als blokkade. De Vlamingen landen daarom bij Veere en verslaan Willems leger. Weer wordt Mid delburg belegert. Er is nu een diepe stadsgracht en de muur is zeven meter dit en tien meter hoog. Maar helaas, er is niet ge noeg eten voor een beleg en al op 4 mei 1303 geeft men zich gewonnen. Wel bedingt Willem een vrije aftocht naar Zierikzee. Nu gaat de strijd alleen nog maar om Schouwen. Uiteindelijk zullen de Vlamingen driemaal Zierikzee belegeren en driemaal houdt het stadje dapper vol. Over deze gevechten is een uit gebreide reportage geschreven door een klerk aan het hof, Melis Stoke, die in Zierikzee goed be kend was. Hij vertelt hoe de Hol landers zelf een uitval doen, waardoor de Vlamingen worden verrast en 1.500 doden moeten achterlaten. Na een staakt-het- vuren, waarbij Walcheren in Vlaamse handen blijft, willen de Vlamingen Zierikzee opnieuw belegeren. Willem gaat voor alle zekerheid met vloot en leger naar Duiveland, maar wordt daar op 20 maart zo verplette rend verslagen, dat de vluchten de Hollanders die van het eiland af roeien, van hun eigen mensen de polsen doorhakken als die zich aan de schepen vastklam pen. Door de nederlaag krijgen de Vlamingen vrijwel geheel Holland en Utrecht onder con trole. Nu leggen ze zeventien dammen in de stadsgracht van Zierikzee en vallen ze, na een zwaar bombardement aan, met vijf aanvalstorens. Toch worden ze teruggeslagen. Gelukkig komt de Franse koning Willem te hulp. In de zeeslag bij Zierikzee in augustus 1304 wordt de Vlaamse vloot van bijna vijfen tachtig schepen door 260 stuk ken vlootgeschut van de Hollan ders en Fransen onder vuur ge nomen en na anderhalve dag worden 63 tot zinken gebracht en veroverd. Het zal nog tot 1323 duren, voordat de Vlamin gen al hun Zeeuwse rechten op geven en Holland de oorlog ein delijk wint. O Ruim ƒ40,- GRATIS boodschappen en honderden guldens waardebonnen- voordeel op attracties. GRATIS Surprisepunt bij elke 25,- boodschappen. ELKE DAG GOED NIEUWS KOOLEN POTGROENTEN wortelen extra fijn, doperwten/wortelen extra fijn, gebroken f sperziebonen, rode kool of rode bieten I pot 720 ml. doperwten extra fijn, Hollandse snijbonen, gesneden/witte bonen, witte bonen in tomaten- saus, tuinbonen fijn of bruine bonen pot 720 ml. Aantwing gddg van ma 8 t/m zat 13 sept 1997 A&P Services B V lel 035-54833}?

Krantenbank Zeeland

de Faam en de Faam/de Vlissinger | 1997 | | pagina 1