informatiepagina van de gemeente vlissingen tl Q tl De Vlissingse kermis, vroeger Prijs voor kermisstad Vlissingen Muziek op de kermis Kermisbedrijf is familie bedrijf Het ontstaan: van kerkmis, via jaar markt, tot kermis Tijdvak Traject X Doedelzakken Nikkelen Nelis Kermisorgel Muziek! J Woensdag 11 juli 1990 DE FAAM - DE VLISSINGER VLISSINGEN KERMISSTAD redactie: stafbureau voorlichting en inspraak, stadhuis vlissingen, telefoon 01184-87000. toestel 333, 335 en 337 Dat vroeger alles beter of ge zelliger was, kan niet waar zijn. Toch kunnen veel oudere Vlis- singers boeiende verhalen vertellen over vroeger, op de kermis... Hoe zag die kermis er trouwens vroeger uit? De gemeente-archivaris van Vlis singen, de heer drs. C.H.J. Pe ters, bezag de geschiedenis van de Vlissingse kermis. Hij kwam daarbij tot het hierna volgende. Het fenomeen kermis is afgeleid van het woord kerkmis. In de middeleeuwen was het een jaar lijks volksfeest en vaak jaar markt, oorspronkelijk ter gelegenheid van de gedenkdag der kerkwijding. Hoewel dus van origine een katholiek feest, bleef het na de reformatie toch bestaan. Ook te Vlissingen. Ken nelijk was het zo ingeburgerd dat het niet meer uit te roeien viel. In de loop der eeuwen zijn daartoe overigens, met name door de kerkeraad der Neder- duitsch Gereformeerde kerk, verwoede pogingen onderno men. Het kan ook zijn dat de ker mis vanwege een meer aardser reden toch bleef voortbestaan, namelijk een economische. Er kwam daarmee geregeld geld in het laatje. Dat dit extra geld dan weer ten goede kwam aan de ar men rechtvaardigde voor velen dan weer het voortbestaan van de kermis. In Vlissingen is de tijd van de kermis tegenwoordig vrij nauw keurig bepaald. Dat was in de middeleeuwen wel anders. De kermis kon dan vallen in het tijd vak tussen 7 juni en 11 juli. Dit was afhankelijk van de datum waarop het Pinksteren was. Het was namelijk Vlissingse kermis vier weken na Pinksteren. Aan gezien Pinksteren weer afhanke lijk is van de Paasdatum (namelijk vijftig dagen erna), en Pasen kon (en kan nog) vallen tussen 22 maart en 25 april, zal het uiteenlopen van de datum van de kermis duidelijk zijn. Dit duurde tot 1645. Op 6 juni van dat jaar werd door het stads bestuur bepaald dat "de voorsz. jaermarckt van nu voortaen jaer- likx zal werden gehouden op den XVI july aanvanck nemende met den zeiven daghe ende con tinuerende voorst sooveele da gen daeraan volgende als vanouts gebruyckelijck is ghe- weest". In diezelfde verordening blijkt ook dat het stadsbestuur liever van jaarmarkt dan van ker mis sprak. Dit laatste herinnerde immers nog teveel aan het oor spronkelijke katholieke woord. Begrijpelijk, men leefde in 1645 immers nog in een andere tijd dan wij in 1990. Toen waren de scherpe kantjes nog niet overal af. De zogenaamde Tachtigjari ge oorlog was nog niet eens voorbij. Kermis op de Zeilmarkt in 1955. Rechts ijzerhandel Polak met daarnaast de poffertjeskraam. Links achter zijn de flats aan het begin van de Gravestraat nog in aanbouw (de palen van de bouwsteigers zijn van hout...). Op het hek op de voorgrond staat "Doorgaand rijverkeer gestremd" en het bord links verwijst het verkeer naar Middelburg en Breskens via de Walstraat (toen een straat met twee-richtingverkeer...). Foto: gemeentelijke archiefdienst, foto Dert. oh Nu terug naar onze kermis, of jaarmarkt zo u wilt. Het geheel had toen ook meer weg van een jaarmarkt. Er stonden kramen spullebazen prezen via de Vlis- singsche Courant hun kramen, spellen, schommels, caroussels* en andere vermakelijkheden loop der eeuwen weinig wijzi ging ondergaan. Vanaf de mid deleeuwen bestond het uit: de Grote Markt, de Bierkaay en Een van de oudste foto's van de Vlissingse kermis uit het gemeente-archief: een oliebollenkraam uit 1910. De kleine rechts in de rijdende stoel likt er de vingers bij af. met diverse waar op het ker misterrein. "IJdele spelen" wer den niet toegestaan. Zo werd de bevolking eeuwenlang gewaar schuwd dat er bijvoorbeeld geen "comaedianten, koordedansers, marionetten, lotterijekramen, draaijborden ofte iets dergelijks" toegestaan was. De gildebestu- ren hielden wel een oogje in het zeil opdat alles volgens de spel regels zou verlopen.In de ne gentiende eeuw trad er al een verandering op in het jaarlijkse kermisvertoon. Toen werd er al weer van kermis gesproken. De aan. Een voorbeeld: een spulle- baas nodigde uit: "Op de Nieu- wendijk, bezoekt de schoone jonge reus Raimond, oud 15 jaar, lang 1.95 m. en zwaar 225 pond. Waarbij ouders en voog den beleefd worden uitgenodigd met hun kinderen te komen daar men nog nooit zulks een vol maakt natuurwonder heeft ten toongesteld. Doctoren en geneeskundigen genieten vrij entree". Het kermisterrein heeft in de Oostzijde (thans Bellamy- park), de Beurs, de Nieuwen- dijk en de Pottekaay (thans Wilhelminastraat) tot aan de Stenenbeer. Wel een wijziging ondergingen de attracties. De kern is echter niet veranderd: een volksfeest, bekend onder de naam kermis zoals vanouds, via een om zwerving van jaarmarkt. Een uitstekend georganiseer de en begeleide kermis die goed gepromoot wordt. Om deze reden heeft de gemeente Vlissingen het predikaat Ker misstad 1989-1990 gekregen van de Nationale Bond voor Kermisbedrijfshouders (BO- VAK). Bij de prijs horen een oorkonde en een porceleinen speeldoos. Vlissingen is er trots op! De BOVAK vindt dat Vlissingen een kermisvriendelijk klimaat heeft. Het juryrapport noemt de Vlissingse kermis in haar geheel van een uitstekend niveau. De ligging is centraal, de promotie staat met vuurwerk, extra attrac ties en publiciteit op een hoog peil en het overleg tussen de kermisexploitanten en de ge meente verloopt in een prettige, correcte sfeer. Vlissingen is de eerste Zeeuw se stad die het predikaat Ker-, misstad heeft toegekend gekregen. Ook Geleen, Weert, Venray, Zaanstad, Roden, Ca- pelle aan de IJssel en Zwolle waren in de race. Maar Vlissin gen won! Op de foto: de porceleinen speeldoos als tastbaar bewijs dat Vlissin gen kermisstad bij uitstek is (foto: Ruben Oreel). X' De kermisattractie "Looping the loop" op het Bellamypark in 1952. Op de achtergrond de ca fé's Dekker en De Witte Ballons en de muziektent. Plaatsnemen in "Looping the loop" kostte 35 cent. En daar ging je helemaal voor over de kop... Foto: gemeentelijke dienst, foto Dert. archief- 'rmis op de Nieuwendijk in 1955. Rechts op de foto het toenmalige hotel-café-restaurant Noordzeeboule- rd, in het midden de kermiskramen op de Nieuwendijk (met nog jonge boompjes) en daar achter de isten van de "schuutjes" in de Vissershaven. De Hollandsche gebakkraam is ook gespecialiseerd in es... Foto: gemeentelijke archiefdienst, foto Dert. Het kermisbedrijf is een aparte wereld. Want hoewel het ver schijnsel kermis al zo'n duizend jaar bestaat, leidt de kermis in de huidige tijd van technologie en informatie nog steeds een ge heel eigen leven. Want de Dikke Dame en de Kop van Jut mogen dan gezelschap hebben gekre gen van de Waarzegcomputer en de Super-Polyp en de uitba ter mag dan anno 1990 een mo derne ondernemer zijn, een uniform beeld van kermismen- sen is er niet. De kermis is zo divers als de at tracties die er zijn en de mensen die er rondlopen. Hoewel het om een vrij beroep gaat en iedereen een plaats moet pachten, blijft de kermisbranche overwegend een familiebedrijf. In Nederland gaat het om ongeveer 1.250 ge zinnen met in totaal zo'n 1.400 inrichtingen. Het zijn geen ande re mensen dan u of ik, maar ze hebben wel hechtere leefge woonten. De kermisman of - vrouw is echter al lang niet meer de "speelman" van vroeger. Hij of zij is een moderne onderne mer die vaak grote investeringen heeft gedaan en financiële risi co's neemt. Grote attracties kosten in aanschaf tegenwoor dig een miljoen gulden en meer! Alleen met muziek lééft een kermis. Alhoewel die muziek door de eeuwen heen is veran derd, vormt ze nog steeds een onlosmakelijk deel van de ker mis. Zeker in deze tijd. Disco, soul, wave, hip-hop, house, breakdance, metal, rap. De kermis laat alle genres horen. De kermis is altijd bij de tijd, zeker wat de muziek betreft! In vroeger eeuwen werd overi gens de muziek op de kermis gemaakt door straatmuzikanten die dansmuziek speelden op eenvoudige instrumenten. Ze maakten echte volksmuziek en trokken met de kermisklanten mee van plaats naar plaats. Ze speelden vooral op doedel zakken. De doedelzak werd, evenals de draailier, de flageolet en de trommel, beschouwd als een muziekinstrument van min der allooi. Dure instrumenten als koperen blaasinstrumenten, bij voorbeeld de trompet en de meeste snaarinstrumenten, bij voorbeeld harp en luit, werden voorbehouden aan de betere standen. Erg goed werden de straatmuzi kanten van de kermis ook niet betaald voor hun diensten. Hun maatschappelijk aanzien was meestal tamelijk laag. Zoals de meeste reizende beroepsbeoe fenaars werden ze gewan trouwd. De muzikanten waren berucht om hun onregelmatige levenswandel en de straatzan gers hadden een duidelijke voor keur voor platvloerse (daarmee was blijkbaar meer geld te ver dienen) en soms ook opruiende teksten. De levende kermismuziek heeft tot in de twintigste eeuw stand gehouden. Maar het "volkse" karakter van de muziek is in de loop der eeuwen wel verdwe nen. Een echte kermismuzikant bleef nog tot de jaren '70 van de ze eeuw de Nikkelen Nelis. Maar eigenlijk was hij al sinds lang verdrongen door de mechani sche muziek. Al in de vorige eeuw mechani seerde de kermismuziek zich. Nog niet in de vorm van de ge luidsinstallatie met platen en banden maar in de vorm van een orgel dat op kermissen, in de stoomcarrousels, de cocktail paleizen, de cake-walks, de ci nema's en vooral natuurlijk de danszalen, de hoogste noot ging blazen. In de twintigste eeuw ontstond zelfs het typische ker misorgel met een fors, helder geluid om boven het lawaai van de kermis uit te komen, en met een tamelijk bonte vormgeving overeenkomstig de romantische tierlantijnen die de kermisattrac ties van toen hadden. Helaas zijn de meeste van deze prachti ge orgels verdwenen... Maar natuurlijk: op de kermis klinkt nog steeds muziek, in overvloedige mate, al zijn de klanken aangepast aan de klanken van nu. De doedel zakspeler en de liedjeszanger zijn verdwenen. Maar deson danks klinkt er nog altijd mu ziek op de kermis. En net als dat sinds mensenheugenis het geval is, is het doel daarvan onveranderd: bijdragen aan dat enorme feest dat kermis is! Nikkelen Nelis op de kermis in vroeger dagen.

Krantenbank Zeeland

de Faam | 1990 | | pagina 7