Zes eeuwen Tholen in vogelvlucht 22e JAARGANG No. 43 TWEEDE BLAD EENDRACHTBODE HERDENKINGSNUMMER 8 SEPT. 1966 Een niet alle eeuwen door even dik, maar toch wel vaak goed belegde boterham heeft menig thools inwoner te danken aan de visserij. 1906: Tholen ontkwam ditmaal aan de watersnood, die de rest van het eiland teisterde. 1914: Schoon onbeschadigd, kwam ook Tholen niet onbe roerd uit de Eerste Wereldoorlog. Landbouw en vis serij maakten enerzijds geen ongunstige jaren, maar anderszijds was de internationale handel vrijwel lam gelegd. Vooral ook vanwege de neutraliteit. Menige Belgische- en zelfs Oostenrijkse vluchteling kwam de Eendracht over en liet vele jaren sporen na. 1916: Nog tijdens de eerste Wereldoorlog werden plannen gemaakt om het locaal spoor Bergen op Zoom - Tholen verder door te trekken naar alle gemeenten op het eiland. Daartoe zou een dam of brug noodzakelijk zijn. De stad Tholen maakte bezwaar vanwege de vrees dat de haven dan nutteloos zou zijn. 1923: Thoolse waterleiding in gebruik genomen. 1926: 18 juli Eerste spade in de grond voor een vaste (brug) verbinding. 1588Parma tracht stad en eiland te veroveren, maar de aanval wordt afgeslagen door de Graaf van Solms. Slikkenburg werd als versterking aangelegd. Een reeks van forten aan beide oevers van de Eendracht werd gebouwd. Na de tachtigjarige oorlog brak een minder schokkende tijd aan. 1940: 13 mei Hollandse militairen blazen de brug op voor de naderende Duitsers. De tijd is weer teruggezet. Opnieuw gaat het nu over de Eendracht per veerpont. 1941Een provisorisch herstelde brug weer voor het verkeer open. Een verdere afwerking volgt. 1712: Tholen door Franse benden gebrandschat en geplun derd. 1747Wegens het beleg van Bergen op Zoom door Lodewijk XIV wordt Tholen met spoed in staat van verdediging gebracht. 1787Het garnizoen sloeg aan het muiten en plunderde de huizen van de Staatsgezinden. 1813: 23 december bezocht de latere koning Willem I de stad. Voor het laatst werd ze in staat van verdediging gebracht omdat de Fransen nog in Bergen op Zoom zaten. 1944: 30 Oktober: Het eiland Tholen bevrijd van duitse be zetting. Tevoren was de brug voor de tweede maal bin nen 5 jaar in stukken terechtgekomen in de Eendracht, toen de Duitsers op het scheiden van de „markt" de brug vernietigden. 1947: 1 oktober Het veer te Tholen tolvrij. De gemeente- brug wordt rijksbrug. 10 oktober: Voor de derde maal wordt de brug over de Eendracht geopend. 1953: 1 februari overstromingsramp. Tholen herbergt tal rijke evacué's uit de andere thoolse zwaar getroffen gemeenten. 1820: Na de Franse tijd kwam het in de negentiende eeuw tot een nieuwe bloeiperiode voor Tholen. Het had de voornaamste aanvoerhaven van het agrarische eiland en vooral een grote aardappelexport naar Rotterdam en Antwerpen. Na de afscheiding in 1830 van België werd dat wat minder. 1966: 12 - 17 september viering 600 jaar stad. 1968Einde van de stad Tholen door sa menvoeging van gemeenten In de tweede helft van de negentiende eeuw bracht visserij en oesterteelt een bron van redelijke welvaart. 1900: Een meelevend eiland met de Boerenoorlog in Zuid- Af rika. 1928: 10 oktober: De brug, geheel gebouwd op kosten van de gemeente Tholen wordt officieel open gesteld. De gemeente krijgt het recht om thans bruggeld te heffen. Zo werd het van tolgeld veergeld, van veergeld werd het bruggeld. 1934: De tramdienst wordt door een busdienst vervangen. Crisisjaren dompelen ook Tholen, stad en eiland in grote armoede met veel werkloosheid, onrendabele landbouwbedrijven en bedrijfjes en veel mensen in „de steun". Thoolse „dracht". Tot voor de tweede wereldoorlog vrij algemeen gedragen, nu hoe genaamd niet meer te beken nen. Naast het in de bijlage voorkomende eerste artikel, waarin het ontstaan van het eiland en de ontwikkeling van Tholen als stad wordt beschreven, volgt hier nog een kort historisch bouquet van de zes eeuwen, die samen de geschiedenis van Tholen vormt. Zo hier en daar een bloempje geplukt om het niet tot een struikgewas te maken van jaartallen en feiten. Een geschiedenis die begint bij een tolhuis op de zeedijk bij Schakerloo, waar de hertogen van Brabatit de watertol tot een winstgevend object maakten, een geschiedenis die waarschijnlijk ein digt binnen een paar jaar, wanneer H.M. de Koningin haar handtekening plaatst onder de wet op de herinde ling van Thoolse gemeenten. 1212: Hertog van Brabant vestigt een geleidetol op het zuidelijkst gelegen eilandje, dat, toen reeds bedijkt, de naam van Schakerloo droeg. 1248: Schakerloo door graaf Willem II in achterleen ge geven aan Heinric Buffel. 1255: Indijking Vijftienhonderdgemetenpolder. Verplaatsing tol naar een hil in de rivier de Henetrecht (Eendracht). 1275: Eerste Kerk in Tholen gebouwd, werd later (rond 1400) de Grote- of Onze Lieve Vrouwekerk thans het grootste monument in Tholen, enkele jaren geleden fraai gerestaureerd. 1290: Voor het eerst de naam Tholen (of Ter Tholen of Thollen), bestaande uit de Hoogstraat en omgeving en de buitenstad ten oosten van de Vijtienhonderd- gemetenpolder. De zoon van Heinric Buffel kreeg het privilege van tolvrijdom van Floris V. Hij werd later gevangen ge nomen en onthoofd in de strijd tussen de graaf van Vlaanderen en de graaf van Holland, die werd gevoerd om Zeeland Bewesten Scheld. Zijn goederen werden verbeurd verklaard. 1316: Tholen door graaf Jan II in leen gegeven aan zijn zoon Jan van Henegouwen, beter bekend als Jan van Beaumont. Een goede tijd brak aan onder deze eerste Thoolse leenheer. Vooral de pannering of zoutberei- ding, de eerste thoolse industrie, kwam goed op gang. In 1340 waren er reeds 38 zoutketen en de nog be staande „zoutkeet" bij de Contre'Escarpe herinnert nog aan deze bloeitijd. 1352: Jan van Beaumont gaf de pannemannen van Tholen een ordonnantie, waarbij nog niet wordt gesproken van een stad, maar van een dorp: „smaendaghes na Sinte Achnyete dach 1352: „Wi, Jan van Henengouwen, heer van Beaumont, maken cond ende kenlyc allen luden dat wi ghegheven hebben ende geven mit desen openen bryeve onsen pannemannen die nu tertyt in onsen dorpe ter tolne syn"... 1346: Hertogin Margaretha, de landsvrouwe verleent een algemeen privilege van tolvrijdom. 1356: Op 11 maart overleed Jan van Beaumont en werd begraven te Valenciennis in Frankrijk. Aan de Da- lemweg had hij een burcht, „Klein Egypte" genaamd. Hij liet zijn bezittingen na aan zijn enige dochter Johanna. De tweede zoon van Johanna, t.w. Jan van Blois werd heer van Schoonhoven, Gouda en van THOLEN. Heer Jan van Blois liet datzelfde jaar Tholen in staat van verdediging brengen vanwege een dreigende oor log met Bergen op Zoom. Na ommuring en omwalling door Jan van Beaumont) kwamen er nu ook fortifi caties en daardoor kreeg Tholen nog meer het aanzien van een stad. 1366: 7 december. Heer Jan van Blois verleent Tholen stadsrechten. In de „wei-omschreven keuren" wordt Tholen voor het eerst „die port", d.i. „die stadt" ge noemd. Jan van Blois was gehuwd met Machteld van Gelre. Dalempolder ingedijkt. 1380: Zoutbereiding werd verdrongen door de tweede in dustrie op Tholende meekrapbereiding. De meekrap teelt werd in die tijd over het gehele eiland beoefend. In dit jaar kreeg Tholen de bevoegdheid meestoven te zetten en deze industrie heeft tot in de 19e eeuw bijgedragen aan de Thoolse economie. Jan van Blois overleden, opgevolgd door zijn jongere broer Guy. 1389: Guy verleent Tholen uitgebreide keuren, waarin zowel het beheer van de stad als dat van het polderwezen werd geregeld. 1397Guy van Blois kinderloos overleden. Tholen keert terug in grafelijke boezem. Hertog Albrecht van Beyeren wordt heer van Tholen. De kerk werd ver heven tot een collegiale door de instelling van een kapittel met 9 kannonikaten. Het waren niet alleen privileges meer, maar er kwa De Roomse kerk op de Markt men ook plichten. In geval van oorlog moest Tholen, samen met Schakerloo „ene Cogghe ende dertigh mannen" leveren. 1404: Hertog Albrecht overleed 12 december en werd opge volgd door zijn zoon Willem IV. 1409: Graaf Willem IV verleende aan Tholen het privilege betreffende het beheer van dijken, wegen en water gangen. 1417: Willem IV wordt opgevolgd door zijn dochter Jacoba van Beieren, welke na haar vierde huwelijk (met Frank van Borssele) vaak in Sint-Maartensdijk op haar slot vertoefde. De Hoekse- en Kabeljauwse twisten zijn ook aan Tholen niet voorbijgegaan. In Tholen was de over heid en meerderheid van de bevolking op de hand van Jacoba van Beieren, maar verder in het eiland domi neerden de Kabeljauwen. 1433: - Jacoba doet afstand van haar rechten op Tholen, Phi lips van Bourgondië graaf van Holland en Zeeland. In de loop van deze 15e eeuw werden door bedijking de uiterste grenzen van dit deel van het eiland bereikt. Tholen had toen vier poorten, n.l. de Waterpoort, de Vosmeersepoort, Oudelandsepoort en de Kruittoren. 1452: 16 mei., een zwarte dag in de Thoolse geschiedenis. Na oorlogshandelingen, pest, overstromingen en mis gewas trof Tholen de 16e mei een ramp, die zij nau welijks te boven is gekomen. Vijf zesde gedeelte van de huizen werd door brand in de as gelegd. Daaronder het stadhuis, het gasthuis en de poort in de Kruittoren. Als herinnering aan die zwarte dag is er thans nog de „Verbrande Straat". Hoe de brand is ontstaan, is uit de overlevering niet gebleken. Rovers en kapers deden er nog een schepje op, zodat er weinig van Tholen overbleef wat een nijvere be volking had opgebouwd. Om de stad te helpen verleende Philips van Bourgon dië (de Goede) octrooi tot verkoop van lijfrenten op de stad ter somme van 50 ponden of 300 gulden 's jaars. Andere inkomsten kwamen uit de accijns op wijn en bier, de verhuring van veren en molens en de opbrengst van de twintigste penning op erfenissen. 1467Karei de Stoute werd heer van Tholen. Omstreeks 1460 was het huidige stadhuis na de brand van 1452 opgetrokken. Karei de Stoute werd in 1477 opgevolgd door zijn dochter Maria van Bourgondië en daarmee ging Tholen over naar het Oostenrijkse huis, toen Maria huwde met Maximiliaan van Oostenrijk. In 1493 werd Philips de Schone als erfheer gehuldigd. Het einde van de vijftiende eeuw kwam voor Tholen in grote armoede, al was er hard aan het herstel ge werkt en al werd er een nieuwe haven aangelegd 1495/96). 1497Een schilderij „Het laatste Oordeel" werd voor de schepenkamer door het stadsbestuur aangekocht. Dit schilderij hangt momenteel nog in de hal van het stad huis. 1505: Tholen wordt ter kwijting van schuld ad 1000 ver pand aan Jan van Bergen, Heer van Glimes. In 1520 leek het einde voor de stad nabij. Al de nering had Tholen verloren zien gaan en het gevaar bestond dat de burgers gedwongen zouden zijn om elders een heen komen te zoeken. 1509Keizer Karei V besloot Tholen vrij te stellen van enkele belastingen om de nood te lenigen. 1530: Jan van Bergen overleed kort na de novemberstorm en werd begraven in de St. Geertruidakerk te Bergen op Zoom. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Antho- nie in 1532, toen Tholen weer door een brand en over stroming werd getroffen. 1550: Anthonie van Bergen overleed in 1541 en Tholen kwam in handen van zijn 12 jarige zoon Jan. Tijdens zijn bewind eindigde voor Tholen de verpanding: „dat de heerlychet van der Tholen weder uyt handen van de Heer van Berghen gelost is 't beginsel van Meye anno 1550". 1552: 13 jauari: nieuwe stormvloed teistert Tholen. 1570: Kerk beroofd door een soort verlate beeldenstorm, noordwesterstorm richt grote verwoestingen aan. 1572: Alva legt een vast Spaans garnizoen in de stad onder bevel van Mondragon, de vestingwerken werden ge moderniseerd. 1573: De gouverneur van Zierikzee, jhr Arend van Dorp, doet een poging Tholen voor de Prins te veroveren, maar het mislukte volkomen. 1577Als laatste van de Zeeuwse steden kwam Tholen onder het gezag van de Prins. 1578: Oktober: kerk werd opnieuw deerlijk geplunderd.

Krantenbank Zeeland

Eendrachtbode (1945-heden)/Mededeelingenblad voor het eiland Tholen (1944/45) | 1966 | | pagina 3