I Keerpunten in de slag om Zuid-Beveland en Walcheren ckM f Held door Britten miskend Oorlog door argeloze kinderogen De Noren zijn in aantocht 1 Speciale editie van De Bevelander van Woensdag 27 oktober 2004 Menselijk leed Inslagen Prijs voor vrijheid Zestig jaar geleden kwam een eind aan een bit tere strijd om de Westerschelde. Een ongemeen felle slag met vele slachtoffers. In sommige ste den was nog nauwelijks een ongeschonden pand te vinden. De in het nauw gedreven Duitsers verdedigden zich tot het bittere eind. Bloed vloeide rijkelijk onder de geallieerden, de Duitsers en de Zeeuwen zelf, dijken werden verwoest, hele stukken van Walcheren liepen onder water. En toch is de strijd om Zeeland een onderbelicht stukje geschiedenis, zegt Adri Meerman van het gemeentearchief in Vlissingen. “De geschiedschrijving is vooral gericht op de Bandstad. Terwijl hier verschrik kelijk is gebombardeerd.” Verdronken rtjljeTbsCttnurattt Strijd om Zeeland onderbelicht’ Door Dennis [{ijsbergen bunkers Geallieerde soldaten maken een zegetocht door het bevrijde Goes, (foto: Gemeentearchief Goes) As de bommen dreunend neerslae Maldegem Zuid-Beveland is EXTRA EXTRA Het is 3 oktober 1944, even voor tweeën in de middag wanneer er een lichtspoor neerdaalt boven de Westkappelse dijk. Nog geen kwar tier later zit hij op drie vierkante nieter samengepakt met zijn vader en moeder in hun zelfgemaakte Het was doodstil in die donkere nacht van 3 november 1944. Geen geluid mochten de Schotten maken, terwijl ze. soms tot hun middel in de blub ber wegzakkend, de moddervlakte van het Sloe overstaken. Een barre tocht, maar ook een succesvolle. De Duitsers op de zeedijk werden volko men verrast door een aanval uit deze hoek. Zonder de informatie van ver zetsman Pieter Kloosterman uit Nisse was het misschien wel heel anders gelopen... Het geluid van de bombardementen en het luchtafweergeschut draagt hij als een schaduw met zich mee. "In Vlissingen zaten wc gevangen onder een paraplu van luchtdoel- granaten. een pandemonium", ver telt de 73-jarige tees van der Burght. "En toch was de oorlog voor hem als negenjarig jochie één groot avontuur. De ontberingen, maar ook de schavuitenstreken, legde hij vast in prachtige tekeningen. was een In het Vlissingen Helle- Amcrikanen. Canadezen, Britten. Fransen, ja zelfs Polen, Belgen en Nederlandse soldaten hielpen mee aan de bevrijding van Nederland. Dat ook Noren een rol speelden in de bevrijding van Zeeland, weten maar weinigen. Door Jacco van schuilkelder achter het ouderlijk huis en beginnen de Britten met hun aanval. Ruim 1200 ton aan bommen vinden hun weg richting dijk en dorp, terwijl Kris Minderhoud. toen 23 jaar oud. niets rest dan hopen op een goede afloop. Het zijn droge cijfers: honderden men.” Meerman is het echter met Van der Burght eens. Wat hem betreft past de slag om de Westerschelde in het rjjtje met j gebeurtenissen als de Slag om Arnhem en het Ardennen Offensief. I Iet enige verschil met operaties: films over. i Zeeland w Het No. 5 Troop van het No. 10 (IA) Commando bestond uit 97 Noorse soldaten onder het bevel van kapitein Rolv Hauge. Over de Noren is niet veel bekend. Wel dat ze betrokken waren bij de inname van Domburg. Halverwege de mid dag van 2 november 1944 kreeg de groep Noorse soldaten, geholpen door enkele Belgen, de opdracht Domburg te zuive ren van Duitse sluipschutters en mitrailleurposten. Het werd een hevige en moeilijke strijd. Pas de volgende middag lukte het de Noren om Domburg vol ledig in te nemen. Bij de bevrij ding van Walcheren lieten vier Noren het leven. Dertien Noren werden gewond afgevoerd. Tot tweemaal toe verstomde het bombardement. Tijdens de tweede adempauze klauterde Minderhoud uit de provisorische kelder en stond terstond stokstijf. “Ik keek vanuit onze achtertuin via de door de bom men geslagen bres in de dijk rechtst reeks de zee in. Tussen waar eens de dijk was en ons huis, stond geen gebouw meer overeind”, vertelt Minderhoud bewogen. Een veelzeg gende stilte valt. Nadat de laatstè geallieerde vogels huiswaarts keerden, kruipt hij voor de tweede keer die middag uit de schuilkelder. Zijn vader en moeder volgen. Direct roept de buurman om hulp. Zijn vrouw zit beklemd in haar schuilplaats. De mannen ontzetten haar, maar later op de dag overlijdt ze alsnog. Minderhoud spoedt zich Door de bombardementen op de dijken liep een groot deel van Walcheren onder water. Ook Oost-Souburg vierde de bevrijding met natte voeten, (foto: gemeen tearchief Vlissingen) zijn verdwenen, maar met hen drie kwart van het oude Westkapelle. Dat was de prijs voor de vrijheid. Walcheren, gestolen. In zijn pogingen contact te maken met de geallieerden in oktober ‘44. belandde hij als vermeend Duits spion in een cel. Een kortstondige vergissing. Kloostermans inlich tingen waren ook van belang voor de verove ring van Zuid- én N o o r d - B e v e 1 a n d Daarnaast wees hij de geallieerden op een vrijwel onbekende doorwaadbare plek door het Sloe, als alternatief voor vruchteloze aanvallen op de door de Duitsers zwaar verdedigde Sloedam. De Britten kozen uiteindelijk voor een iets andere route, al had die wel hetzelfde begin- en eindpunt; het haventje Zuid-Kraaijert bij Nieuwdorp en de zeedijk bij de Bijleveldpolder. Een Britse onderscheiding heeft Kloosterman nooit ontvangen. De Britten stelden de route zélf te hebben ontdekt. Prins Bernhard. Eisenhower en Montgomery stuurden hem echter een dankbetuiging. Van de Nederlandse autoriteiten ontving Kloosterman voor zijn verzetsacti viteiten het Verzetsherdenkings- kruis en het Bronzen Kruis. De laatste onderscheiding mede voor de inlichtingen die hij over het Sloe verstrekte. Burght, die als jochie de strijd voor zijn ogen zag gebeuren. “Het wordt hoog tijd, dat ook de rest van Nederland weet wat er in oktober en november ‘44 in Zeeland is gebeurd.” L. Hollestelle van het Zeeuws Archief ziet het wat genuanceer der. “Er zijn heel wat publicaties over de strijd in Zeeland. Nee, onderbelicht zou ik het niet noe- doden. 2.219 bombardements- vluchten in anderhalve maand strijd. 10.219 ton bommen en in één uur voor de landing bij Vlissingen alleen al zo’n 36.000 granaten op die stad. Brooddroge cijfers die het menselijk leed ver hullen. “Het isHet is schandalig dat deze strijd door de historici in Nederland zo Wordt onderbe licht”, foetert Cees van der die beroemde Hollywood maakte er I “Maar wat hier in gebeurd is, is ook onvoorstelbaar. Van der Burght haalt het zich nog helder voor de geest, op de avond van 17 mei 1940 trekken Duitsers Vlissingen binnen. “De voorhoede bestond uit fietsers. Niet zo maar een armzalig stelletje die de stad binnenkachelde, maar geharde kerels.” Kleine Cees had bewonde ring voor die mannen. Tot in de puntjes verzorgde soldaten en ze konden strijdliederen zingen als geen ander. Bij de charmante vrouwelijke soldaten viel zijn mond open van verbazing. “Die waren zo mooi. Ik besefte toen ook wat voor een onbenullig ventje ik was met mijn oud jasje, houten klompen en mijn helm.” Het figuurtje Cees op de tekenin gen: klein ventje met die enorme helm op zijn knar. “Ik scharrelde overal rond, school bestond niet meer. Hollandse soldaten hadden aan het begin van de oorlog alles achtergelaten. In de blikfabriek lagen I lollandse helmen keurig opgestapeld, daar heb ik een helm gejat. Die heb ik de hele oorlog bij me gehouden. Voor Ceesje en zijn vriendjes was de stad een grote speeltuin. Spelen met gasmaskers en munitie, het kon wel eens ver keerd aflopen. “Een gast was met handgranaatontstekers aan het spelen, een knal en... zijn vingers zaten in zijn haar.” Het katten kwaad bracht ook zijn ouders in de problemen. “In het stationsge bouw lag munitie van de Duitsers opgeslagen. We zijn het pompsta tion binnengeklommen en hebben kogels gepakt. Mijn vriendje moest Walcheren loopt onder. Het was sende water dwingt de Duitsers hun stellingen in de polders te ver laten. het is precies de bedoeling van de geallieerden. Dat tientallen burgers verdrinken, is de prijs voor de vrijheid. Vanuit West-Brabant rukken troe pen op en soldaten van vele natio naliteiten landen op de kusten van Zuid-Beveland en Walcheren. "Bij de Sloedam stokte de aanval”, zegt Meerman. “Heel wat soldaten lieten daar het leven. Vliegtuigen bestoken de bunkers en kanonnen aan de Walcherse kust. “De opstellingen van het geschut zijn onvoorstelbaar vaak gebombar deerd. Met uiteindelijk minimale aan de kanonnen.” Het betekent een verbeten man-tot- man-gevecht in de duinen. Zo ook Al enkele dagen hing er een gespan nen sfeer in het dorp en nu zat hij daar in een schuilkelder, eigenlijk niet meer dan een gestut gat in de achtertuin, zonder eten, zonder drin ken en, buiten de kleding die hij droeg, zonder bezittingen. De insla gen van de bommen deden de aarden wanden van de ondergrondse kamer keer op keer dansen. Minderhoud: “En dat aanzwellende, brommende geluid van bommenwerpers bleef maar in de lucht hangen.” Het bombardement van Westkapelle was aangekondigd. Op pamfletten die een dag eerder door de geallieer den werden uitgeworpen, stond het duidelijk. T Iet is de vurigste wensch van het geallieerde oppercommando dat de burgerbevolking zal worden gespaard Houdt u verwijderd van laagliggend grondgebied totdat de vijand van uwe eilanden is verdre ven.’ “Ja. we waren inderdaad gewaarschuwd”, zegt Minderhoud, terugkijkend op de meest ingrijpende uren van zijn leven. “Maar, door de wind kwamen die pamfletten voor namelijk buiten het doip neer. Veel inwoners hebben die waarschuwin gen dus nooit gezien.” Hij zelf wel, maar zijn ouders waren vast van plan bij hun schoenmakerij annex boerderijtje te blijven. Daardoor bleef ook Minderhoud uiteindelijk. “I lit verantwoordelijkheidsgevoel, denk ik nu.” i bij Veere. trictscommandant staf van de (Ordedienst) en mandant van (Inlichtingendienst) j Zuid-Beveland. Als opsporingsambtenaar bij de prijsbeheersing - een specialist in prijzen van artikelen, j die werd ingezet tegen de zwart handel - mocht hij vrij reizen door heel Zeeland. Zo legde hij de con tacten voor e.en verzetsnet werk op het eiland én kon hij binnen de Duitse stellingen komen om te spioneren. Bij de bevrijding van Zeeland kon de verzetsman de geallieerden nog meer cruciale informatie verschaffen: in septem ber 1944 had hij een stafkaart van de Duitsers, met alle Duitse posi ties, stellingen en bunkers op Begin oktober bombarderen de j schade geallieerden de dijken Westkapelle, Vlissingen en Al vanaf oktober 1940 verzamelde het Zeeuwse verzet militaire infor matie over bijvoorbeeld bruggen. geschutsstellingen en de diepte van de havens. In het diepste geheim en met gevaar voor eigen leven, zon der moderne continu- nicatiemiddelen en met de fiets als enige vervoermiddel. Een S belangrijke rol daarbij speelde Pieter Kloosterman (1893- 1985). Kloosterman was vrijwel de hele oorlog N actief in het verzet, als dis en chef- OD als com- de ID °P vervolgens zo snel mogelijk richting het huis van zijn jongste zus die in het Kloosterstraatje, achter de dijk woont. Alles is weggevaagd, ook de molen waarin zij zou schuilen voor de bommen. Van zijn familie geen spoor. Walcheren, bevrijd. 31 oktober: De aanval op de Sloedam wordt ingezet. De Duitsers weten de Canadese troepen keer op keer terug te slaan. In de vroege ochtend landen geallieerde troepen wel op ‘Uncle Beach bij Vlissingen. 1 november: Landing bij Westkapelle. ‘s Middags is het plaatsje bevrijd. Domburg volgt al snel. 3 november: Verzetsman Kloosterman uit Nisse geeft de geallieerden een sluiproute om de tot dan toe onneembare Sloedam heen. De Duitsers worden compleet verrast. De opmars naar Middelburg kan beginnen. De Royal Scots nemen intussen in Vlissingen het Duitse hoofdkwar tier in. Vlissingen is bevrijd. 6 november: na hevige gevechten bij Oostkapelle leggen de Duitsers de wapens neer. Zeeland is bevrijd. Pas op 8 november worden echt de laatste verzetshaarden opgerold. Eén gebeurtenis bepaalde in 1944 het lot van Zeeland. Op 3 septem- j her viel de Antwerpse haven in handen van de geallieerden en lot hun verbazing in vrijwel onge schonden toestand. Alle andere kusthavens waren verwoest, dus Antwerpen was van onschatbare waarde voor de aan voer van mate rieel. Er was echter één probleem: de Duitsers domineerden beide oevers van de Westerschelde. Voor het Geallieerd Commando was het duidelijk: Zeeland moest hoe dan ook bevrijd worden. 3 oktober. De geallieerden willen de Duitsers op Walcheren onder druk zetten door het eiland onder water te zetten. Vroeg in de middag bom barderen 247 Lancasters en Mosquito’s de zeedijk bij Westkapelle. Tientallen burgers komen bij de overstromingen om het leven. Later worden ook dijken bij Vlissingen en Veere gebombar deerd. 24 oktober om 4.30 um- zetten de Canadezen de aanval in op de Kreekrakdam, de toegang tot Zuid-Beveland. De volgende dag wordt Rilland-Bath bevrijd. 26 oktober Schepen zetten Schotse troepen vanuit Temeuzen in de vroege ochtend op de kust van de Zak van Zuid-Beveland. De Duitsers bieden weinig weerstand. 29 oktober De Canadezen en de Schotten treffen elkaar bij ‘s- Gravenpolder. De bevrijding van Goes is een kwestie van tijd. 30 oktober: De Duitse generaal Daser trekt zijn troepen terug op Tegen de avond vertrekt Minderhoud samen met zijn ouders naar Aagtekerke, zijn dorp en zijn vermis te naasten achterlatend. Zijn oudste zus komt hij een week later tegen in Oostkapelle; zijn jongste zus zou hij nooit meer zien. Zij verdronk in molen De Roos, samen met haar man en hun zoontjes van tien en twee jaar oud. Begin 1946 is Minderhoud een van de eerste bewoners die terug keert naar Westkapelle. De Duitsers in de straten van Vlissingen. Een stadsoorlog van het ergste soort. “De Duitsers waren natuurlijk in paniek en wisten dat ze Walcheren tot de laatste man moesten verde digen. Het waren vooral de scherpschutters die zich tot het einde bleven verzetten.” plassen en ging naar buiten. Opeens hoorden we: ‘Halt, halt, stelten bleiben!’” Ceesje belandde met zijn vader bij de Sicherheitspolizei. “Mijn vader moest een verklaring onderteke nen dat hij voortaan verantwoor delijk was voor de streken die ik tegen de Duitse Wehrmacht uit haalde. I Iet concentratiekamp was niet ver weg. Ik had dat niet door. Ik was een argeloos kind, naïef.” Na de bevrijding werd het speel terrein van de kwajongens alleen maar gevaarlijker. Niet opgeruim de mijnen op het strand en overal blindgangers. “Bij café-dancing Victoria vonden we een vlammen werper met volle tanks. Ik draaide de kraantjes open en opeens spoot ik de hele muur vol met brandba re zwarte smurrie. Gelukkig deed de ontsteking het niet. Het krankjorume tijd.” gemeentearchief van aan de bardierstaat is tot 9 december de expositie van Van der Bntght Ie zien. “Het is mijn manier van ver tellen. Al kun je de schokgolven, het gekerm, de angstkreten en het rinkelen van de deurbel bij een bominslag nooit overbrengen. En toch... ondanks de angst en geva ren had ik die periode niet willen missen.” figgK* ,-JK

Krantenbank Zeeland

Bevelander | 2004 | | pagina 13