.WAT EEN STREEK.WAT EEN STREEK.WAT EEN STREEK. 178 Dat is lachen! Nieuwe bus Huize Den Berg PAAUWE Verdronken in de Westerschelde: Valkenisse en Keizershoofd GEEN 1.31® DE LAAGSTE BENZINE-PRIJS BIJ JAN BRUUNS OOK VOOR DIESEL VERDRONKEN LAND TUSSENHAVEN SUPER BENZINE ^zf95 GEEN 2.06 MAAR #7 De geschiedenis van een verdronken dorp en fort in beeld gebracht Ruiken aan de praktijk EURO LOODVRIJ GEEN 1.89 MAAR Op JAN BRUUNS I ALLES IS VÉÉL GOEDKOPER BIJ SB? Woensdag 5 juli 1995 19 DE BEVELANDER e* !eeftzó veel, datje8' w** Nu in de boekhandel en bij de expositie in het Museum voor Zuid- en Noord-Beveland boekhandel en uitgeverij DE KOPEREN TUIN Gasthuisstraat 12-14, Goes 01100-31072 Valkenisse en Keizershoofd WINKELCENTRUM DE BUSSEL GOES ZUID (Qjutgu u(§. Geslaagden HBO-V Hogeschool Zeeland bij js/ EEN BETER MILIEU vaak een belangrijke rol bij het vinden van werk. Hoewel techniek de BEGINT BIJ JEZELF X; s I 12000m2 showroom wm.il WONINGINRICHTING W O 'O' o Enkele jaren geleden spoelden aan de Wester schelde de ruïnes bloot van het verdronken dorp Valkenisse. Archeologen en amateurs die hen behulpzaam waren onderzochten de restanten om te weten te komen, hoe het dorp er toen heeft uit gezien en hoe de inwoners hebben geleefd. Ze vonden onder meer vele scherven en pijpekoppen en de fundamenten van de kerk. Maar ook pakten schatgravers meteen de spade en gingen in de slikken op zoek naar voorwerpen. Daarbij richtten ze onherstelbare schade aan. Een nieuw boek, 'Verdronken land', geeft een beeld van het dorp Valkenisse en het fort Keizershoofd, die eind 17de eeuw in de golven verdwenen. Zullen we de naam loze doden ooit leren kennen? Door de eeuwen heen heeft Zeeland vele storm vloeden gekend. Als de dijken braken, probeerden de inwoners deze zo snel mogelijk te repareren. Lukte dat niet, dan gingen polders, soms zelfs een heel eiland verloren. Geruïneerde torens van ver dronken dorpen bleven dan vaak nog lange tijd in de schorren en slikken fier overeind staan, als een baken voor de mensen op zee. De beruchte St. Felixvloed van 1530 bracht Zeeland in grote pro blemen. Een groot deel van de provincie stond onder water. Men poogde de dijken te herstellen, maar tijdens een nieuwe stormvloed in 1532 brak een groot aantal opnieuw door. Borssele, Noord- Beveland en het land van Reimerswaal waren niet meer te redden en vormden daarna verdronken land. In Oostelijk Zuid-Beveland gingen tijdens deze vloeden veel dorpen verloren. De stad Rei merswaal bleef als een steeds verder afbrokkelend eiland bestaan en onderging in de 16de eeuw nog een aantal vloeden en ook stadsbranden. De dij ken waren verdwenen en op den duur konden de stadsmuren de zee niet keren. De laatste bewo ners vluchtten naar Tholen, toen na de slag op het Slaak in 1631 in de ruïnes van Reimerswaal dui zenden gevangen genomen Spanjaarden werden ondergebracht. Meijer, Vlissingen; Soos Naes- sens, Vlissingen; Addy Raats, Vlissingen; Wilma Struys, St. Philipsland; Kees Veldman, Ter- neuzen; Bonny Visser, Middel burg; Klazien de Winter, Elle- woutsdijk en Anja de Wit, Kortge- ne. Chaffeur Thomas Petiet is dan ook danig ingenomen met de nieuwe bus. "In vergelijking met de vorige, elf jaar oude, bus is dit een paleis op wielen", zegt hij enthousiast. De bus werd geleverd door gara- foto: De nieuwe bus wordt door bewoners en personeels leden bewonderd. GEVECHTEN OM ZUID-BEVELAND Historicus Johan Smits speurde archieven na, op zoek naar bronnen over het Keizershoofd. Dit fort werd in 1630 gebouwd om te verhinderen dat de Spanjaarden uit Zeeuws-Vlaanderen Zuid-Beve land zouden binnenvallen. De plannen om het fort te bouwen leidden tot geharrewar en toen de aan nemers eenmaal aan het werk waren, kampten ze met veel tegenslagen. Bovendien werd nog een keer de bouwploeg ontvoerd en in Hulst gevangen gezet, om een losprijs te kunnen innen. Of die is betaald, kon Johan Smits niet achterhalen. Het is best mogelijk, dat de mannen als galeislaven zijn verkocht. Nachtelijke aanvallen op Zuid-Beveland waren in deze periode heel gewoon. De uit Goes afkomstige timmerman Jan Speecke was een van de kapers die de Schelde onveilig maakte. Ook uit angst voor de strijd die er zou komen, raakten vele dorpen aan de kust bijna ontvolkt. In 1630 ontstond een paniekerige sfeer, omdat de vijand veel sloe pen gereedmaakte en troepen verzamelde. Het grote moment liet nog een jaar op zich wachten. De vijand passeerde Keizershoofd om via de Mossel- kreek naar Flakkee te varen. Vanaf het fort werd met kanonnen driftig op de vijand gevuurd. Bij de slag op Het Slaak bij St. Philipsland werd de Spaanse invasiemacht verslagen. Er werden 3.000 gevangenen gemaakt en vrijwel de gehele vloot is als krijgsbuit veroverd. De vijand was een grote slag toegebracht. Het duurde niet lang, of fort Kei zershoofd werd ontmanteld. Tenslotte verdween het in 1682, tegelijk met Valkenisse, in de Wester schelde. Het is Johan Smits gelukt een beeld te schetsen van de beweegredenen om dit bastion op te wer pen en hoe het fort eruit zag. De lotgevallen van Valkenisse en Keizershoofd, in een mooi uitge voerd en gebonden boek, vormen zo een boeiend verhaal over enerzijds het gevecht van Zuid-Beve land tegen het water en anderzijds de strijd tegen menselijke vijanden. 'Verdronken land: Valkenisse en Keizershoofd, archeologisch en historisch onderzoek van een verdronken stukje Zuid-Beveland', diverse auteurs, uitgave De Koperen Tuin in Goes (01100 - 31072), f 39,90. EEN HEMELS VISIOEN In de loop der eeuwen lukte het in oostelijk Zuid- Beveland wel een strook verdronken land tussen de Ooster- en de Westerschelde op de zee terug te veroveren. Bij de aanleg van de spoorlijn tussen Bergen op Zoom en Vlissingen, werd in 1868 het eiland Zuid-Beveland met Brabant verbonden. Noordelijk ligt nog het 'Verdronken land van Zuid- Beveland', aan de zuidzijde getuigen de schorren van Waarde van de laat-middeleeuwse overstro mingen. Daar liep Oostelijk Zuid-Beveland eeu wenlang als een smalle landtong in de Wester schelde uit. Op de uiterste punt lag het in 1682 ver dronken en buitengedijkte dorp Valkenisse. Vol gens Van der Aa vernielde de vloed er alle huizen op drie na, terwijl 'ter zelfder tijd hier vele beesten in het water versmoorden'. Valkenisse is gesticht door een Vlaamse ridder Falko. Hij liet er een huis bouwen en het dorp is later naar hem genoemd. Zijn zoon Witto nam zich voor een kerk te stichten. Herders hadden namelijk bij het weiden van zijn kudde op de dijk een paar keer mooie gezangen gehoord. Op feestdagen zagen ze over de dijk een processie trekken met kruisen, vanen en zingende priesters, die uit de hemel daalden en daarheen FANTASEREN OVER VERDRONKEN LAND Verdronken land heeft altijd tot de verbeelding gesproken. Saeftinge zou zijn vervloekt door een zwerver, die er bij rijke boeren geen onderdak kreeg. Zo zijn er nog wel meer fantasierijke verha len. De toren van Westenschouwen, later die van Koudekerke, gaf aanleiding tot een legende over hoe een zeemeerman Westenschouwen ten onder liet gaan. Als wraak omdat vissers zijn vrouw gevangen namen en toekeken hoe zij op de wal lag te sterven. Zijn vloek was: 'Schouwen, Schouwen, 't sal je rouwen,/dat je genomen hebt mijn vrou- we!/'t Rijke schouwen zal vergaan,/alleen de toren blijve staan!' Toen eind 17de eeuw voor de befaamde 'Cronyk van Zeeland' van M. Smallegan- ge de maker van de prenten zich het middeleeuw se Reimerswaal probeerde voor te stellen, liet hij zijn fantasie de vrije loop. Hij beeldde de stad, zoals die 'van outs' was, af met stevige muren en met vele kloeke torens. Hij maakte deze romanti sche dwaling goed, door in een bovenhoek een kaartje toe te voegen met de fundamenten van Rei merswaal, zoals die in zijn tijd nog in de slikken te vinden waren. Er is zelfs een toneelspel gemaakt over de ondergang van Reimerswaal. A. Loosjes Pz. schreef in 1808 'Ewout van Lodijke, of de ondergang van Romerswaal', dat met het nodige 'drama' vele malen is opgevoerd. Menig amateur toneelspeler heeft in de rol van bode in het vierde toneel wanhopig uitgeroepen: ’Afgrijslijk was de nood;/geen uitkomst blijft meer open;/Vele andre straten zijn met water volgeloopen/Van jammer galmt de lucht'. Toen deze gebeurtenissen werke lijk plaatsvonden, had men natuurlijk geen oog voor romantiek. Het ge-'jammer' moest snel verge ten worden, om in nieuw gewonnen land hofsteden op te trekken en er te boeren. JAN BRUUNS A PER LITER NAAMLOZE DODEN De archeologen vonden veel voorwerpen, die de inwoners van Valkenisse hebben achtergelaten. Een van de medewerkers bij de opgravingen van 1994, in het slikken- en schorrengebied van Waar de, was mevr. Goldschmitz-Wielinga. De skeletten van inwoners van Valkenisse, in zo'n eenzame omgeving, maakten grote indruk op haar. Ze hoor de geen ander geluid dan het krijsen van de meeu wen en het suizen van de wind in haar oren. In het boek beschrijft ze, hoe ochtendlicht zilveren glin steringen over de waterige vlakte strooide: 'Daar liggen de schamele resten van de dorpsbewoners, die bij de kerk hun laatste rustplaats kregen. Twee maal per dag kan men ze zien, dicht bij elkaar lig gend, het hoofd naar het westen gericht, de voeten naar het oosten waar de nieuwe dag zal aanbre ken. Naamloos zijn ze voor ons, de honderden mensen die hier geleefd hebben, er geboren wer den, woonden en werkten, hun deel van lief en leed kregen en tenslotte aan de aarde werden toever trouwd'. Wat weten wij van hen, vraagt ze zich ten slotte af: 'Zo goed als niets'. Je kunt door de sfeer van de omgeving gaan romantiseren, maar: 'De modderige, met wier begroeide overblijfselen van het dorpje leggen echter een andere getuigenis af: we bevinden ons op grond waar geleden en gestre denen verlóren is. Als ergens de vergankelijk heid zichtbaar is, is het wel op deze plaats. Voor de beschouwer zijn zij de exponenten van het bijbelse dictum dat alles en iedereen tot stof zal wederke ren'. laatste jaren niet erg in is, is er nog steeds een goede boterham te verdienen voor goed opgeleide jongeren. ook weer opstegen. Nadat Witto het verhaal had gehoord, ging hij op feestdagen afwachten of het visioen ook aan hem zou verschijnen. Toen dat gebeurde, besloot Witto op die plek een kerk te bouwen. Misschien was het een luchtspiegeling, aldus Jan Kuipers. Het was volgens hem in die tijd niet ongewoon, om vanwege onnatuurlijke ver schijnselen en bijzondere tekens een kerk te stich ten. Bij bestudering van de kaarten en de opgravin gen bleek het, dat Valkenisse er vroeger ongeveer heeft uitgezien als 's-Heer Abtskerke. De kerk stond binnen een cirkel, op een kruispunt van wegen. De fundamenten zijn teruggevonden en het lukte een reconstructietekening te maken. Ook werd de begraafplaats met vele skeletten gevon den. Ooit moet het een kasteel geweest zijn, waar schijnlijk van de ridder die het dorp stichtte, maar deze was niet terug te vinden. Er stonden ook zeven huizen. De weg naar het noorden heette de Molenweg en leidde naar het gehucht Gawege. Een andere weg leidde naar Waarde en tenslotte was er nog een aan de zeedijk. Aan de Wester schelde lag ook het fort Keizershoofd, dat in de strijd tegen de Spanjaarden een belangrijke rol speelde. Leon, Evert, Ibrahim en André fietsten de laatste schoolweek niet naar school, maar naar de A.K.F. in Goes. Voor alle derde klas leer lingen van 'Groot Stelle' was de laatste een kennismaking met het bedrijfsleven. De leerlingen: Leon Lagendijk, Evert Logmans, Ibrahim Sirin en André Feijtel werden daadwerkelijk ingezet bij het uitvoeren van bepaalde (lichtere) werkzaamheden en mochten achter de schermen meekijken. Stagebeleider de heer J. Rijk vertelt: "Het bedrijf kent al zo'n 35 jaar een leerschool voor plaatconstructiewerk en lassen, waar leerlingen na hun voorbereidende beroepsopleiding verder kunnen leren en werken. De leerschool, ook wel bedrijfsschool genoemd, is in al die jaren ook geheel veranderd. In het verleden was de opleiding er om het natuurlijk verloop binnen het bedrijf te kunnen vervullen met jon gere werknemers. Nu leidt men op voor landelijke erkende diploma's van het S.O.M. Stichting Opleiding Metaal. Met deze diploma's kun nen leerlingen overal in Nederland terecht. De leerschool van de A.K.F. heeft in al die jaren een bijzonder goede naam opgebouwd. Vijf maal werd reeds een 'Maas-Geesteranus' prijs toegekend aan leerlingen die hun opleiding genoten aan de Goese bedrijfsschool. Deze prijs wordt jaarlijks door het S.O.M. toe gekend aan de tien meest belovende diplomahouders vanuit geheel Nederland. In Zeeland wordt de gehele administratieve afwerking van de opleidingen verzorgd door het S.M.E.O.Z. Stichting Metaal en Elektra Opleiding Zeeland. De bedrijfstak metaal vraagt nog steeds om goed opgeleide jongeren, die kunnen leren werken met moderne apparatuur en computer gestuurde middelen. Onze school neemt jaarlijks zo'n acht jongeren aan voor een tweejarige opleiding. Wij adviseren jongeren met een VBO-opleiding vaak, als je zeker weet dat je een M.T.S. opleiding kunt halen, doe dat dan. Maar wanneer je twijfelt, kies dan voor een S.O.M. opleiding. Een geslaagde opleiding is beter dan een afgebroken opleiding. En de leeftijd speelt dan ook Als je nu in de uitverkoop bij Paauwe koopt, dan heb je dat prachtige bankstel, die mooie stoel, die tafel, die eetkamer, de slaapkamer van je dromen, het wandmeubel, of de kast die je altijd al wilde hebben... voor tientjes of honderdjes goedkoper! Moet je eens kijken hoe dat voordeel oploopt als je toevallig juist nu een heel huis moet inrichten! Komt er opeens een kat bij aan de deur, belt u dan meteen met Ami- vedi, (tel: 01102 -42401), de Stichting die werk maakt van weggelo pen en gevonden huisdieren. Dus ook melden als u denkt dat het dier uit een auto is gezet of aan een boom is gebonden Want soms lijkt het maar zo, u ziet een auto weg rijden en even daarna loopt er een kat bij u in de tuin. Maar afgelopen zondag wist ik het zeker dat de kip en de haan in mijn tuin daar niet waren komen 'aanlopen'. Man vrouw en kind dumpten ze omdat 'het asiel toch alles aanneemt' op zondagmiddag tussen de kippen van de beheerder. Ik hoef niet uit te leggen dat ik daar zeer boos over werd. Dat brengt me op het volgende, het verschil tussen tamme vogels en wilde vogels. Het komt nogal eens voor dat er in het Poelbos of bij de Piet, kippen worden weggezet. Als men de verantwoording neemt om kippen te houden en ze te laten broeden, dan valt het ook onder ver antwoording om van de hanen af te komen die er bij zijn gekomen. En dat betekent niet dat u ze dan maar los in het bos moet droppen. Een tamme vogel heeft in de vrije natuur geen kans, de eerste de beste roofvogel of loslopende hond maakt een einde aan zijn leven. Dat gebeurt ook met wilde vogels die met de hand zijn opgefokt. Momen teel worden er nogal wat jonge vogeltjes naar het asiel gebracht, waarvan men denkt dat ze uit het nest zijn gevallen. Worden deze vogels met de hand gevoerd door ondeskundigen, dan worden ze tam en zijn nergens meer bang voor. Ook niet voor een kat of een roofvogel. Ziet u zo'n vogeltje liggen, bel dan even met het Vogelasiel in Middelburg, tel: 01180 - 28288, zij zullen u hierover adviseren. Op de braderie in 's Gravenpolder heeft Lisette Den Dekker kinderen op haar paard laten rijden. Daarvoor vroeg ze geld en dit geld had ze bestemd voor ons asiel. Haar vader van Aannemingsbedrijf/Elektro- technischburo Den Dekker heeft het opgehaalde bedrag verdubbeld en het asiel ontving f 500, -. Het geld zal goed besteed worden. Heeft u ook zo'n goed idee om op een ludieke manier geld voor het asiel te verzamelen, dan kunt u met het asiel contact opnemen. Soms maken wij van die menselijke drama's mee, waar we niet goed raad mee weten. Vorige week zijn er drie honden en een kat afge staan door een mevrouw die in het ziekenhuis opgenomen moest worden voor langere tijd. Twee van de drie honden zijn 'oud'. In het asiel is een hond al 'oud' als hij boven de 6 jaar is en Ashley is 8 jaar en Brenda is 9 jaar oud. Van de meeste mensen die hier voor een hond komen kijken, is de vorige hond pas ingeslapen en men wil nu weer met een jonge beginnen. Dus deze twee oudjes hebben niet veel kans op een nieuw baasjeof toch wel?? Kom vrijblijvend tij dens de openingstijden in het asiel kijken wanneer u op zoek gaat naar een nieuwe hond of kat! Westhavendijk 140 Goe; tel. 01100-12473 X IfaBcBANK 320^^034 X AltJu\lk__ Dezer dagen heeft een groot aantal kandidaten het getuig schrift ontvangen van de sector HGZO opleiding HBO-V aan de Hogelschool Zeeland. De geslaagden zijn: Marloes Beerendonk, Bergen op Zoom; Anja Boudeling, St. Philipsland; Magreet Driedijk, Baarland; Joline Grefhorst, Middelburg; Helene van Herp, Zierikzee; Saskia Jansen, Terneuzen; Me lanie Jobse, Middelburg; Annette Kik, Brugh Haamstede; Jolinda de Koek, Heerlen; Hannah Koe man, 's-Heer Arendskerke; Mir jam van Lienden, Vlissingen; Jeanine Meeldijk, Wissenkerke; Janneke van Nes, Philippine; Hanneke de Pooter, Middelburg; Anja de Putter, Krabbendijke; Jolanda Schiettekatte, Kapelle; Spencer Schipper, Vlissingen; Nicole Spruit, Terneuzen; Marjo lein van 't Veer, Serooskerke (Walcheren); Ethel Vermue, Rucphen; Jan de Waard, Middel- harnis; Isabelle de Witte, Zuid- dorpe; Yvonne Balk, Vlissingen; Gerrie Berkelmans, Bergen op Zoom; Marianne Bogers, Roosendaal; Lenny Boone, Se rooskerke (Walcheren); Astrid Borm, Walsoorden; Reina van der Burgh, Vlissingen; Wimke Geuze, Kapelle; Tiny Holowacki, Vlissingen; Elly Jobse, Middel burg; Mirande de Jonge, Goes; Wilma de Jonge, 's-Heer Arends kerke; Carolien Koole, Goes; Anita Lootens, Lewedorp; Mary Openingstijden Dierenasiel "Tussenhaven" Dinsdag t/m vrijdag 10.00u - 11.30 u; 13.00u - 15.30u; Zaterdag 10.00u - 13.00u. Zondag en maandag gesloten. (De openingstijden van het asiel zijn gewijzigd, door gebrek aan belangstelling vervallen de woensdagavond openingsuren) Adres: Westhavendijk 140 4463 AE Goes Tel: 01100 - 12473 Bent u uw huisdier kwijt of is er bij u een kat of hond aan komen lopen, meld dit dan binnen drie dagen, geef de beschrijving van het dier door aan Amevidi Tel: 01102 - 42401 Chatoel, Roshni, Petra, Murphy, Jodi, Vlekje, Muis, Loetje, Johnnie, Coocky, Chico, Wit Sokje, Kinnetje, Charly, Maxi en alle andere kat ten in de opvang aan de Westhavendijk, willen de mensen die dit jaar een nestje katten gefokt hebben, hartelijk danken. Doordat er zoveel jonge katje geboren zijn, is er voor hen bijna geen belangstelling meer. Sommige van hen zitten al meer dan drie maanden in de Tus senhaven. Vroeger dan anders is de 'markt' alweer verzadigd en brengt men de jonge katjes, die men niet meer kwijt kan naar de asielen. Momenteel zitten er 6 kittens, alweer meer dan een week, in de 'jonge katten' kamer, ook voor hen is er tot nu toe geen belangstelling meer. Men sen die voor de lol en omdat het zo leuk is voor de kinderen 'gefokt' hebben met hun katten, zijn er mede schuldig aan dat er in de asiel en momenteel honderden katten binnengebracht worden. Wanneer iemand het hier niet mee eens is, nodig ik hem of haar uit om tijdens de maanden in de voorzomer, een tijdje in een asiel te komen wer ken. Er worden nu ook al katjes langs de weg gevonden. Bij Stelle- plas en in Baarland stonden ze in een doosje in het hoge gras. Die bij Stelleplas waren bijna verhongerd. Heeft u nou toch een nestje jonge katten en u kan ze aan niemand meer kwijt, breng ze dan naar het asiel. Daar zullen ze, ondanks dat er zoveel gebracht worden, toch liefdevol verzorgd worden. U betaalt een kleine vergoeding per kitten, maar dat is zo weinig dat u het daarom niet hoeft te laten. In de afgelopen week werden er meerdere nestjes kittens aangebo den, vaak ging het om verwilderde kittens, die niet met de hand te pakken zijn. Deze 'wilde' kittens zijn niet te herplaatsen, neemt u toch zo'n schuw katje, dan zult u merken dat dit diertje zijn hele leven ang stig blijft voor alles. Het asiel plaatst deze schuwe kittens niet. Loopt er bij u in de buurt een verwilderde poes of kater, meldt u dit dan zo spoedig mogelijk, het asiel zal medewerking verlenen om dit dier op te vangen. ge Van Oeveren en werd voor een deel gesponsord door de Rabo-bank in Goes. Vorige week werd op het ter rein van Huize Den Berg een nieuwe bus geleverd. De nieuwe bus, een Mercedes die meer dan honderduizend gulden heeft gekost, kan in een mum van tijd veranderd worden in een ruime rolstoel bus waarin zes rolstoelen ver voerd kunnen worden. In nor male toestand kan de bus plaats bieden aan acht pas sagiers. De bus voldoet aan alle, op dit punt voorgeschreven, veilig heidseisen en is voorzien van diverse gemakken, zoals ram en stuurbekrachtiging, extra ver laagde instap en een aluminium oprijplateau. goes' ntVUUfrJ 1 jÏNGBAANQQsr' ANTHONY FOKKERSTRAAT jrÜKËüsfsS! NS STATION MET VOLOP PARKEER GELEGENHEID RONDOM HET WINKEL CENTRUM WINKELCENTRUM „DE BUSSEL,, BEUKENSTRAAT1 GOES ZUID GOES WEST XZ/ CENTRUM

Krantenbank Zeeland

Bevelander | 1995 | | pagina 19