Geen einde aan hei Stalintijdperk in Oost-Berlijn RADIO DË KOOK Russisch-Oostduits vriendschapsverdrag Twee kerken door brand verwoest ERHARD SPRAK IN NEW YORK LEVENSLANG VOOR ZWEEDSE SPION WENNERSTROEM AMERIKAANSE JAGERS MOGEN WEER ESCORTEREN HET WEER JSi ZELFBESCHIKKING VOOR DUITSE VOLK HET De Ned. Herv. Kerk te Haastrecht en de R. K. Kerk te Zoeterwoude ZWARE EXPLOSIE IN SANTO DOMINGO Weerbericht Zon-en Maanstanden bij abonnement: Terneuzen DiUwrfenr-Hoofredaeteur: I. van de Sande Redactie-adres: Noordstraat 55—57 Administratie-adres: Smidswal Telefoon: 01150 2073 Gironummer: 38150 Abonnementsprijs ƒ6,— per kwartaal; per maand 2,per week 50 ct. Losse nrs 10 ct. DE VRIJE ZEEUW ZATERDAG 13 JUNI 1964 20e Jaargang - No. 6231 Uitgeefster N. V. v/h Firma P. J. van de Sande te Terneuzen Advertentieprijs per mm 16 et; minimum per advertentie 2,40. Rubriek „Kleine Advertenties" (géén handels advertenties): 5 regels ƒ1,10. Iedere regel méér 22 ct. Kleine advertenties bij vooruitbetaling. Vermeldng: Brieven onder nummer, of „Adres Bureau van dit Blad" 20 cent verhoging. Inzending advertenties uiterlijk tot n.m. 2 uur. Voor het gecomb. maandag/dinsdag-nummer tot 10 uur v.m. Nadat op het 22ste partijcon gres in Moskou Stalin van god heid tot boef werd gedegradeerd, volgde overal in de Sowjet-Unie en de satellietlanden de destali nisatie. Ook in Oost-Berlijn wer den namen en andere tekenen, die aan Stalin herinnerden, uit het straatbeeld verwijderd. Maar het zijn slechts de uiterlijke tekenen die verdwijnen. Het Stalintijdperk wordt in de Sowj et-zone van Duitsland ver persoonlijkt door niemand min der dan Ulbricht zelf. En zo zal in dit deel van Europa het oude systeem blijven voortbestaan, ook al lijkt het erop dat er een en ander is veranderd. Stalins methoden van terreur en vervol ging zijn het, die Ulbricht na de beruchte 13de augustus toen de zonegrens in Berlijn gesloten werd, in zijn machtsgebied in voerde. De muur die de communisti sche machtshebbers van noord naar zuid door Berlijn optrok ken, heeft de mogelijkheid van het uitoefenen van een afschu welijke terreur pas goed moge lijk gemaakt. Tot die 13de augustus waren Duitsland en Berlijn politiek verdeeld, maar sinds deze dag is het land en is de hoofdstad in de ware zin des woords ver scheurd door een echte dood- streep. Nu de mensen in de Sow- jetzone niet meer naar het vrije westen kunnen vluchten, zijn ze geheel aan de willekeur van het communistische systeem overge leverd. Ulbricht probeert zijn wanke lende positie te verbeteren door zijn volk met terreur en geweld te onderdrukken en hij heeft zich hiervoor van 13 augustus de benodigde middelen ver schaft. Tirannie De eerste schrede op dit pad was de „Verordnung über Aufen- thaltsbeschrankung". Het zich bevinden op een plaats die de staat niet aanstaat, is al voldoen de om voor een poosje naar een arbeidskamp te worden gestuurd. In verband met de veiligheid van de staat kunnen de machtheb bers vrijwel alles doen wat zij wensen. Een bescheiden kritische opmerking over het regerings systeem of het regeringsbeleid is ook al voldoende om naar een arbeidskamp te verhuizen. En laten we echt niet denken dat deze communistische arbeids kampen beter zouden zijn dan die onder het Hitlerregiem. De Oostduitsers zijn echt wel van de regen in de drup gekomen- De gerechten in de Sowjetzone werken continu aan dit soort veroordelingen. En steeds meer rechters en advocaten kunnen het niet met hun geweten over een brengen deze terreur langer te steunen. Van de 14.350 rech ters en advocaten die aanvanke lijk in de oostzone leefden en werkten, zijn er nog slechts 850 over en in functie. Deze lieden zijn zelfs fanate partijmensen en staan ook geheel onder invloed en controle van de partij. De overige 13.500 hebben hun po sitie er aan gegeven en zijn naar het westen gevlucht. Dergelijke cijfers zeggen toch wel iets. Vrije juristen Een belangrijk deel van hen heeft zich verenigd in de groep van vrije juristen. Aan de deur van een oude villa in Grünewald in één van die romantische stra ten van West-Berlijn ziet men een bord waarop staat: „Unter- suchungsausschusz freiheitlicher juristen e.V." Het ziet er alle maal uit als een gewoon advo catenkantoor. Maar in wezen is er niets gewoon aan deze instel ling, waar diverse naar het wes ten gevluchte juristen bij zijn aangesloten. De groep heeft tot taak de mensen in de oostzone rechtskundig bij te staan (welis waar tegen de zin van Ulbricht c.s.). Zij kennen de wetten van de D.D.R. op hun duimpje en tot nu toe adviseerden zij cliënten in Oost-Duitsland per brief of via de radio, hoe te handelen in een rechtszaak. Zij bestrijden het onrecht en de willekeur met het recht van de D.D.R. zelf en ze maken bo vendien gebruik van de mensen rechten, die ook door de Sowjet- Unie zijn ondertekend. Uiteraard is het contact v»n deze groep met personen in de oostzone door de maatregelen van 13 aug. ernstig bemoeilijkt. sers naar plaatsen dieper in de zone deporteren, laat muren en prikkeldraadversperringen aan- bengen en hanteert de terreur: Op een ieder die in de nabijheid van de zonegrens durft te ko men, wordt met scherp gescho ten. Het Stalinisme leeft in bijna geen enkel gebied van de Sow- jetsfeer zó fel voort als juist in Oost-Duitsland. Moskou laat het oogluikend toe in weerwil van de destalinisatie, want voor het zo sterk westers denkende Oost- Duitsland is Stalins recept nog steeds het beste middel. En aan wie kunnen ze dat beter toevertrouwen dan aan de keiharde stalinist Ulbricht, die gespeend is van elk gevoel voor humor en menselijkheid? Wan neer hij zijn taak heeft vol bracht, kan hij vertrekken even als zijn vrienden Molotof, Wo- rosjilov, Malenkov enz. Dan zul len de heren in Moskou ook hem een boef noemen. Maar zóver schijnt machthebber Ulbricht niet door te denken! Bondskanselier Ludwig Erhard van West-Duitsland heeft donder dagavond in een toespraak tot de raad voor buitenlandse betrek kingen in New York gezegd dat zijn land streeft naar verbetering van de betrekkingen met de Sow jet-Unie en andere O.osteuropese landen, omdat de Westduitsers weten dat doelmatige verminde ring van de internationale span ning niet alleen van de grote mo- gedheden afhangt. Aan het verminderen van deze spanning kan echter niet worden meegewerkt ten koste van het recht op zelfbeschikking van het Duitse volk, dat de verdee'dheid van zijn land nooit zal aanvaar den. Bepaalde aspecten van de Sow- jetrussische politiek hebben de hoop in West-Duitsland doen her leven. maar hoop kan verrader lijk zijn én het is n'Odzake'ijk een grens te trekken tussen hoop en riusie. „Ik vraag u. mijn Amerikaanse vrienden, ervan overtuigd te zijn dat een vrij en verenigd Duits volk een element van rust en vei ligheid in Europa zal vormen". De Westduitse bondskanselier had eerder op de dag het ere-dóe- toraat ontvangen van de Har- vard-universiteit „wegens zijndy- namische leiding van een herrij zende natie". In de bul staat on der meer dat „hij in politieke m economische kracht steun zoekt voor het internationale welvaren en de wereldvrede". Sprekende over de betrekkin gen tussen West-Duitsland en de Oosteuropese landen zei Erhard dat de Westduitse politiek tegen over Tsjecho-Slowakije onlangs „in de schemer" is gekomen. „Daarom verklaar ik hier uit drukkelijk en ondubbelzinnig: de overeenkomst van München van 1938 (waaronder de nazi's Sude- tenland in Tsjecho-Slowakije be zetten) werd door Hitier ver scheurd. De Westduitse regering stelt Tsjecho Slowakije geen en kele territoriale eis en distan- cieert zich duidelijk van verkla ringen die tot een andere inter pretatie hebben geleid". Noordstraat 102 Terneuzen Telefoon 8128 De Zweedse luchtmachtkolonel Stig Wennerstroem, die in Stock holm terechtstond op beschuldi ging van spionage voor de Sow jet-Unie, is vrijdag conform de eis tot levenslange gevangenis straf veroordeeld. De 58-jarige voormalige kolo nel van de Zweedse luchtmacht had gedurende het proces, dat vijf weken duurde, bekend dat hij Zweedse defensiegeheimen aan de Russische inlichtingendienst had verkocht. Hij had dat gedaan toen hij van De Gaulle op reis door de provincie Donderdag is president De Gaul le van Frankrijk met een specia le trein begonnen aan een tocht van enkele dagen door Picardië in het noorden van Frankrijk. Foto: In Soissons, de eerste halteplaats van deze reis, drukt president De Gaulle met vader lijk gebaar vele hem toegestoken handen. In een rede in Soissons zei De Gaulle: „De natie weet, dat de staat en de regering en in het bijzonder het hoofd ervan stabiel, krachtig en onpartijdig moet zijn. Dat is thans het ge val." Met scherp Ulbricht is er op uit op alle denkbare manieren zijn volk het contact met het westen onmoge lijk te maken. Hij laat alle aan da.zonegrens Havinde Oostduit- De grote kerk in Haastrecht, een N. H. kerk, waarvan de fun damenten dateren uit de der tiende eeuw, is gistermiddag ge heel uitgebrand. Het gebouw en de gehele inventaris gingen ver loren. Alleen wat brokstukken van de muren staan nog over eind. De toren is omgevallen en enkele brokstukken ervan zijn terechtgekomen op een naburige woning, die echter niet ernstig werd beschadigd. De brand is waarschijnlijk ver oorzaakt door een benzinelamp, waarmee leidekkers hadden ge werkt. Men was namelijk bezig het dak te vernieuwen, afslui ting van de uitwendige restau ratie van het kerkgebouw. Om streeks kwart over drie zag men een rookwolkje verschijnen en vrijwel onmiddellijk daarna brak zich een ware vuurzee baan. De brandweer van Haastrecht, die zeer spoedig ter plaatse was en later assistentie ontving uit Schoonhoven, De Vlist, Stolwijk en Gouda, kon weinig uitrichten. Tegen half vijf kwam. de onge veer 45 meter hoge toren naar beneden. Met de klokken en het carillon, dat pas enkele jaren geleden was aangebracht, viel hij juist tussen twee huizen, de pastorie en een andere woning, in en kwam gedeeltelijk terecht op de provinciale weg. De beide woningen waren ontruimd. Over de schade valt nog niets te zeggen. De kerk is reeds twee keer eerder uitgebrand, eenmaal in de 17de eeuw en vervolgens in 1898. Er waren plannen om ook het inwendige van de kerk te restaureren. De toren van de kerk staat op de lijst van monu mentenzorg. In totaal hebben 40 brand weerlieden het vuur met 17 stra len bestreden. Er zal echter niets dan een puinhoop overblijven van kerk en toren. De muren, die nog overeind stonden, leverden gevaar op en werden gisteravond nog omver getrokken. Men noemt het in Haastrecht een gelukkige afloop, dat de to ren net tussen twee huizen te recht kwam. Aan het plein rond de kerk is namelijk nogal wat bebouwing. Omstreeks half vier vrijdag middag is brand uitgebroken in de St. Joannes Opthoofdingskerk, één van de drie katholieke ker ken die de gemeente Zoeterwou de telt. De brandweren van Lei den en Leiderdorp verleenden assistentie. Het kerkgebouw, dat uit de vorige eeuw dateert, be schouwt men praktisch als verlo ren. De toren was door de brand nauwelijks aangetast. Er werden restauratiewerk zaamheden in uitgevoerd en ten tijde van het uitbreken van de brand, die allereerst in het dak gesignaleerd werd, waren electri- ciëns, loodgieters en timmerlui in de kerk bezig. Zij en omwonen den waarschuwden direct de Leid- se brandweer. De gemeente Zoe terwoude heeft zelf geen brand weer. Over de oorzaak van de brand is niets bekend. Men denkt aan kortsluiting doch daartegen pleit het feit dat de electrische klok op het moment van uitbreken nog liep. Daar de kerk vrij staat van be lendende bewoning bestond er geen gevaar voor overslaan van de brand. Water had men direct bij de hand uit ,,'t Watertje" waaraan de kerk gelegen is. De kerk biedt thans een troos teloze aanblik, het dak van het schip is ingestort en tussen de geblakerde muurresten terecht gekomen. De kerk was verzekerd. 1942 tot 1952 als luchtmacht-atta ché verbonden was aan de Zweed se ambassade in Moskou, vari 1952 tot 1957 als luchtmacht-atta ché in Washington en als stafof ficier en functionaris bij het Zweedse ministerie van buiten landse zaken van 1957 tot aan zijn arrestatie op 20 juni van het vorige jaar. DUBBELE SPION Volgens een tijdens het proces gepubliceerd rapport van de Zweedse veiligheidsdienst ver klaarde Wennerstroem dat zijn Russische opdrachtgevers er achter gekomen dat hij ook voor de Verenigde Staten spioneerde. Zij wilden dat hij zijn contacten met de Amerikaanse spionage dienst zou blijven onderhouden „omdat zij geloofden in zijn sym pathie voor de Sowjet-Unie". Dat was kort vóór zijn benoeming in 1952 tot luchtmachtattaché in Washington. Wennerstroem zocht uit, aldus het rapport, voor welke Russi sche bombardementsdoelen de Amerikanen belangstelling had den en hij koesterde de verden king dat deze belangstelling in verband stond met voorbereidin gen voor een biologische oorlog voering. De Russische geheime dienst had vojgens Wenner stroem veel belangstelling voor de kracht van de NAVO op het gebied van kernwapens. Zijn iunctie van ontwapeningsdeskun- dige op het Zweedse ministerie van buitenlandse zaken (1961) was in dit opzicht van groot nut geweest. Een van de taken van Wenner stroem toen hij in Washington was gedetacheerd bestond uit het zenden van gegevens naar Mos kou, die de Russen ervan zouden kunnen weerhouden de toestand op een bepaald moment verkeerd te beoordelen. Wennerstroem zei dat hij dit éénmaal deed, name lijk ten tijde van de crisis om Cuba. Toen hij in 1961 als deskundige voor militaire zaken bij het Zweedse ministerie van buiten landse zaken was aangesteld, ging hij-voort met de Russen in te lichten over kwesties betref fende de kernbewapening van de NAVO. Hij maakte aanstalten om op aanwijzing van zijn Rus sische bazen naar Spanje te ver trekken om daar het spioneren bij de NAVO voort te zetten, toen hij op 19 juni 1963 met verschei dene microfilms en 15.000 Zweed se kronen bij zich werd gearres- teerd. VAN RANG ONTHEVEN Wennerstroem werd bij zijn veroordeling tevens van zijn rang ontheven en de 493.350 Zweedse kronen (320.000 gulden) die hem door de Russische inlichtingen dienst werden uitbetaald, zijn verbeurd verklaard. Hij had de politie verteld, dat hij in het geheim de rang had gekregen van generaal-majoor van het Russische leger. GEHEIME PROCESSTUKKEN De staat heeft ook 15.000 kro nen geconfiskeerd die in beslag waren genomen toen Wenner stroem werd gearresteerd. Bo vendien zal hij zijn advocaat 40.000 kronen moeten betalen. De president van de rechtbank heeft bepaald dat de stukken van het proees-Wennerstroem 5 jaar geheim zullen blijven. De rechter zei dat Wenner stroem wegens de ernst van zijn misdaad tot de zwaarste straf was veroordeeld, die Zweden kent (de doodstraf bestaat niet in Zwe den). De .Sowjet-Unie en Oost- Duitsland hebben vrijdag in Moskou een verdrag van weder zijdse bijstand getekend waarin de grenzen van de Oostduitse staat worden gegarandeerd en West-Berlijn als een zelfstandig heid wordt beschouwd die „op geen enkele wijze" deel van West-Duitsland uitmaakt. Het officiële Russische pers bureau Tass meldde vrijdagmid dag dat het verdrag inzake vriendschap, wederzijdse steun en samenwerking in het Krem lin was getekend. De Oostduitse leider, Walter Ulbricht, die op een bijeenkomst h het Kremlin, waar zesduizend mensen aanwezig waren, bijzon derheden over het akkoord be kendmaakte, zei dat het de on schendbaarheid van de Oostduit se grenzen een van de voor naamste factoren van de Euro pese veiligheid krachtig garan deerde. De Russische premier Chroesjt- sjov, die eveneens het woord voerde, zei dat in het verdrag de principes waren neergelegd waarop de Rusisch-Oostduitse samenwerking is gegrondvest met inbegrip van volledige gelijk heid en wederzijds respect. DE KWESTIE BERLIJN Chroesjtsjov zei dat het vraag stuk van een Duitse vredesrege ling moet en kan worden opge lost. Een onopgeloste Duitse kwestie kan een catastrofe ver oorzaken, aldus de Russische lei der. Hij noemde het akkoord een belangrijke bijdrage aan de zaak van de vrede en voor de voorko ming van oorlog. Zijn land zou samen met Oost-Duitsland en andere communistische landen de strijd voor een Duits vredes verdrag voor de „normalisering" van de kwestie West-Berlijn op basis daarvan voortzetten. Hij zei dat de Sowjet-Unie'niet tegen West-Duitsland als staat is ge kant. Wij kunnen echter niet de revanchistische politiek van de regering in Bonn voorbijzien, zo zei hij. Rusland bood West- Duitsland echter vriendschap en samenwerking op een vreedzaam vlak aan. VEEG UIT DE PAN Chroesjtsjov maakte van de gelegenheid gebruik zijn Chinese geestverwanten nog eens een veeg uit de pan te geven. Hij uitte de beschuldiging dat de Chinese communistische leiders zich niets aan de versteviging van het socialisme gelegen lieten liggen, doch dat zij geleidelijk de eenheid van communistische lan den ondermijnen en moeilijkhe den in de internationale politie ke arena veroorzaken. Hun acti viteiten zijn er op gericht de broedervolken tegen elkaar op te zetten, zo zei hij. Het doel van de Chinese leiders is gericht op het splijten van het internatio nale socialistische stelsel, terwijl de meeste broederpartijen, waar onder de onze en die van Oost- Duitsland, de consolidatie van de socialistische gemeenschap wil len. De strijd tussen deze stro mingen zal geen gemakkelijke zijn, zo zei Chroesjtsjov, die het vertrouwen uitsprak dat de een heid der socialistische volkeren tenslotte zal zegevieren. TWINTIG JAAR Ulbricht verklaarde, dat bet verdrag voor een tijdvak van twintig jaar was gesloten, docb dat het herzien kon worden wan neer binnen deze periode één Duitse staat tot stand zou komen. Ik vraag de Verenigde Staten, Engeland en Frankrijk de Duit se bondsrepubliek van de ak koorden van Parijs te ontslaan, die haar beletten met Oost- Duitsland te onderhandelen over de hereniging van Duitsland, zo riep Ulbricht uit. Ook hij hekel de de Chinese communisten. (Adv.) De originele Amerikaanse teenagerkleding NOVITA TERNEUZEN Axelsestraat 68 De Laotiaanse premier, prins Soevanna Phoema, heeft vrijdag gezegd er geen bezwaar tegen te hebben dat de Verenigde Staten ter begeleiding jagers meesturen op verkenningsvluchten, die bin nen één of twee dagen zullen worden hervat. Prins Soevanna zei, dat hij de Amerikaanse ambassadeur, Un- ger, donderdag had verzocht de vluchten binnen één of twee da gen te doen hervatten. Hij noem de het logisch dat onbewapende verkenningsvliegtuigen be schermd worden. De Laotiaanse regering heeft de benodigde ja gers niet en hij had er geen be zwaar tegen dat de Verenigde Staten straaljagers sturen ter begeleiding Van verkennings vluchten. Prins Soevanna zei de vluch ten te hebben doen staken, om dat de toestand rustig was en er geen aanwijzingen waren van troepenbewegingen van de Pa- thet Lao. Neutralistische troepen in Laos hebben bij gevechten met com munistische Pathet-Laotroepen in de vlakte der kruiken, die twee weken duurden, 25 doden en 60 gewonden verloren, zo is meegedeeld van westelijke mi litaire zijde in Vientiane. Onder de Pathet-Laostrijd- krachten zou een groot aantal slachtoffers zijn gevallen door aanvallen met T-28-bommenwer pers van de neutralistische Lao tiaanse luchtmacht. Rechtse troepen, die de neu tralisten steunen, zouden bij een aanval op Pathet-Lao-penetra- De hoofdstad Santo Domingo van de Dominicaanse republiek is donderdagavond laat opge schrikt door zware explosies in een militaire opleidingscentrum. De. ontploffingen vonden gedu rende de gehele nacht plaats. Het vuur had men vrijdagoch tend nog niet onder controle. Volgens niet-officiële kringen zijn 10 mensen om het leven ge komen en ruim 30 gewond. Door het in de lucht vliegen van de munitie-opslagplaats en de enorme brand is het kamp nage noeg met de grond gelijkge maakt. De basis, waar 1300 militairen worden opgeleid, werd direct af gezet door schildwachten. In het centrum van de stad wa ren de straten bedekt met glas dat afkomstig was van gebroken ruiten. ties bij Vang Vieng (ruim 100 km ten noorden van Vientiane) vier doden en acht gewonden hebben verloren. AFKOELING Vrijdag hebben oostelijke win den warme continentale lucht naar ons land gevoerd. Over het Engelse Kanaal naderde in de avond het koufront van een Oceaandepressie. Deze storing zal vandaag ons land passeren hetgeen met bewolking en tijde lijk regen met verspreid onweer gepaard zal gaan. Na het passe ren van de storing ruimt de wind naar zuidwest en zet afkoeling in. medegedeeld door het K.N.M.I., geldig tot hedenavond. Afkoeling Bewolkt met tijdelijk regen en verspreid onweer. Overwegend matige wind draaiend naar zuid westelijk. Afkoeling. Hoogwater ZATERDAG 13 JUNI v.m. Breskens 3.56 Terneuzen 4.31 Hansweert 5.11 Walsoorden 5.21 ZONDAG 14 JUNI v.m. Breskens 4.47 Terneuzen 5.22 Hansweert 6.02 Walsoorden 6.12 MAANDAG 15 JUNI v.m. Breskens 5.35 Terneuzen 6.10 Hansweert 6.50 Walsoorden 7.00 n.m. 4.17 4.52 5 32 5 42 n.m. 5.06 5.41 6.21 6.31 n.m. 6.02 6.37 7.17 7.27 ZON MAAN op Juni 13 4.20 14 4.20 15 4-20 I onder op onder 9.01 9.01 9.02 7.48 9.08 10.27

Krantenbank Zeeland

de Vrije Zeeuw | 1964 | | pagina 1