Bij mist geen buitenlands nieuws Spuitbus met peperstof voor een veilig gevoel PZC Veertig jaar NOS-Journaal reportage 24 Discussie over bewapening van bobby laait op ZATERDAG 6 JANUARI 1996 Een redactie van 110 mensen, een jaarbudget van tientallen miljoenen guldens en de modernste mobiele satellietwagens. Het NOS- journaal is een goed geoliede machine die wekelijks 84 nieuwsuitzendingen maakt. Deze maand precies veertig jaar geleden ging het eerste - toen nog - NTS- journaal van de gezamenlijke omroepen de lucht in. Vanuit studio Vitus in Bussum werd bij de gelukkige bezitters van 'zo'n moderne rarekiek' de wereld thuis gebracht. Van hoefijzerwerpen in Amerika tot de opstand in Hongarije. Van een kerstbomenfik in Amsterdam tot stakende vissers in IJmuiden. Grondlegger en eerste hoofdredacteur van Het Journaal, Carel Enkelaar (75), blikt terug op de prille journaal jaren. De jaren waarin mist betekende 'vandaag geen buitenlands nieuws' en de term 'dezer dagen' steevast oud nieuws aankondigde. De redactie in conclaaf. Vlnr: redacteur Wim Stolka, adjunct-hoofdredacteur Roel Renssen, hoofdredacteur Carel Enkelaar en filmredacteur Louis Denessen, foto's GPD Reeds na 7 van de op 10 partijen be paalde schaaktweekamp om het kampioenschap van Nederland heeft de 54-jarige oud-wereldkampioen en uitda ger dr. Max Euwe een beslissende voor sprong van 5 tegen 1 punt behaald op zijn 28-jarige tegenstander Jan-Hein Donner. Het toernooi dat in Den Haag gespeeld wordt is gisteravond beslist doordat dr. Euwe ook de zevende partij won. De voor bereiding tot de strijd heeft in den huize Euwe tot onverwachte consequenties ge leid. Hierover verhaalt u de dochter van dr. Euwe, Caroline...' Wat de kijker toen zag om acht uur 's avonds op die vijfde januari 1956 in het al lereerste NTS-journaal leidde tot heel wat hilariteit in de huiskamers. Dochter Caro line vertelt keurig articulerend dat ze uit reactie op al die drukte om zo'n onnozel schaakspelletje maar wat dingen op z'n kop hebben gehangen. De camera glijdt langs een kalender en schilderijen die in huize Euwe ondersteboven hangen. De ca meraman gaat zelfs letterlijk op zijn kop hangen. „Dat kan niet waar zijn, denk je dan", schreef de inmiddels overleden jour nalist Nico Scheepmaker in een boek over 25 jaar NOS-journaal. „Dat moet het NTS journaal onder de bezielende leiding van de oud-padvinder Carel Enkelaar verzon nen hebben om de nog weinige kijkers in te scherpen hoeveel mogelijkheden de te levisie heeft met het weergeven van de werkelijkheid. Je ziet ze peinzend rondkij ken in huize Euwe, dat ziet er niet erg spectaculair uit voor het eerste onder werp in het allereerste NTS journaal, maar wat had dochter Caroline ook al weer gezegd: het hele huis staat op zijn kop!, een brainwave: mogen we alles on dersteboven hangen, dat geeft zo'n leuk plaatje. Vooral als we het beeld eerst om draaien... Nu. dat mocht natuurlijk, de ca mera was toen nog een heilig hert en zo kwam dus dat historische onderwerp tot stand", dacht Scheepmaker. Een tele foontje, jaren later, naar dochter Caroline leert hem dat alles al ondersteboven stond toen de NTS-ploeg aanbelde. Ansichtkaart Het had echter een geintje van Carel En kelaar kunnen zijn. Hij is er niet vies van. Maar het NTS-journaal is bovenal een se rieuze zaak voor Enkelaar. Een half jaar voor de start van het NTS-journaal schrijft journalist Carel Enkelaar nog voor De Volkskrant over het nieuwe medium televisie. Televisie staat nog in de kinder schoenen. Vier jaar eerder in 1951 begon nen de uitzendingen in Nederland. Er wa ren toen zo'n 150 toestellen in Nederland. Vier jaar later zijn dat er 9.500. „Het beeld scherm van een toestel was niet groter dan een ansichtkaart. Hondenhokken werden ze genoemd. Mensen stonden door etalageruiten van winkels naar de uitzen dingen te kijken. Ze vonden het ongeloof lijk dat je door dat glazen ruitje helemaal naar Bussum kon kijken. Er werd nog geapplaudiseerd na de uitzending". Enkelaar: „De vijf omroepen die je toen had, de AVRO, KRO, NCRV, VARA en VPRO hadden allemaal him eigen actua liteitenrubriek voor de achtergronden van het nieuws. Ze brachten alleen onder werpen die bij hun profilering pasten. De KRO kwam met iets rooms, de VARA met en meiboom. J. W. Rengelink, de toenma lige VARA- en NTS-bestuurder pleitte al voor meer samenwerking. Hij was een ech te pionier op omroeppolitiek gebied. Ren gelink vond dat er een goede nieuwsvoor ziening moest komen. Het was al snel dui delijk dat het veel te duur zou worden om allemaal afzonderlijk een journaal te ma ken. Zo is het idee ontstaan om een geza menlijk nieuwsprogramma te maken. Dat was wat hoor, voor die tijd. De maatschap pij en het omroepbestel waren door en door verzuild". Zenuwcentrum Enkelaar trekt voor zijn Volkskrantru briek regelmatig naar Bussum, het ze nuwcentrum van de televisie. Zo ook die dag om een stukje te maken over de vaca ture voor een hoofdredacteur voor het NTS-journaal. Hij vraagt aan Arie van den Dool, hoofd programmadienst van de NTS wat voor iemand ze zoeken. 'Zo'n vent als jij', is zijn reactie. „Ik zag wel iets in het medium. Ik was 35 en had er wel zin in. Mijn hoofdredacteur bij de Volkskrant. Joop Lucker, verklaarde me voor gek. Hij voorspelde me dat ik over vijf jaar bij de televisie mijn nek zou hebben gebroken. Dat was net het duwtje dat ik nodig had. Liever nu zelf brokken maken dan ze over vijf jaar van een ander op moeten rui men". Carel Enkelaar stroopt zijn mouwen op en stapt op een dag in 1955 vol goede moed het redactiekantoor in Villa Beerenstein in Bussum binnen. „Ik had de eerste ver dieping en de zolder. Er stonden welgeteld een groot stalen bureau, een telefoon en een prullenmand". En Enkelaar treft al vast een secretaresse aan: Rennie Pereira, de voormalig secretaresse van Philip Bloemendal van het Polygoon Journaal. Dan hebben we alvast iemand in huis die ervaring heeft met bewegende beelden, moet het bestuur van de NTS gedacht hebben. Van de techniek van televisie maken, weet Enkelaar op dat moment niks. „Ik had nog nooit een filmmontageruimte van binnen gezien. Ja, wat had je nodig. Came ramensen. Ik sloot een contract met het bedrijf Multifilm in Haarlem. Die konden cameramannen leveren: Piet Kaart, Pim Heijtman en Fred Romeijn. Alles werd op 16 milimeter gefilmd. En dan iemand om de stukken film aan elkaar te plakken, een DOOGSDBIlg filmcutter. Dat werd Ton Majoor. Ik moest een plaatsvervanger hebben. In die tijd deed ik de pr voor de katholieke jeugdbeweging en op de terugweg van de jamboree in Canada reisde ik met Roel Renssen, de pr-man van de neutrale pad vinders. Dat leek me de geschikte man. Tot slot nog een commentator". De cameraploeg van het NTS-journaal op reportage, 1956. Van boven naar beneden: Piet Kaart, Pim Heijtman, Fred Romeijn en geluidstechnicus Niek Hartog. Bij het persbureau United Press haalt En kelaar Coen van Hoewijk vandaan. Het commentaar wordt buiten beeld inge sproken. „Het was uitgesloten dat hij in beeld zou komen. De omroepen waren doodsbang dat hij in beeld iets verkeerds zou zeggen. Iets wat de omroepen zou kunnen schaden. Ook de weermannen van het KNMI die vanaf de eerste uitzen ding meewerkten mochten niet meer dan hun hand in beeld laten zien. Het KNMI was benauwd dat ze anders veel te popu lair zouden worden." Met Ton Majoor. Roel Renssen, Coen van Hoewijk en Rennie Pereira is het eerste journaalteam van Enkelaar compleet. Aan de slag. „We moeten weten wat er in de wereld gebeurt, zei ik tegen Arie van den Dool. We hebben dus een telex nodig. Waarop Van de Dool de legendarische woorden sprak: 'Maar Carel, het is hier geen krant'. Die ANP-telex kwam er uit eindelijk wel. Zo hadden we nieuws uit binnen- en buitenland. En dan was er nog de Matla-agenda. Zo wisten we dat over drie maanden ergens een brug geopend werd". Vals tientje Het NTS-journaal begon veertig jaar gele den met drie uitzendingen per week van elk een kwartier. Op de maandag, de woensdag en de zaterdag. De enige drie avonden in de week dat er in Nederland televisie-uitzendingen zijn. De gebeurte nissen in het binnenland covert het jour naal zelf. Er worden camera's gestuurd naar een Driekoningenoptocht in Tilburg, naar een eend die vredig samenleeft met een hond, naar een demonstratie biljarten en naar het winkeltje in Muiden waar een vals tientje is ontdekt. Als verslaggever stapt Coen van Hoewijk in iets te mime beige regenjas het winkeltje binnen. 'Ik kom van het televisiejournaal en ik zou graag van u horen...eh...het verhaal van dat valse tientje...Merkte u iets aan het optreden van die...eh...mevrouw in de win kel, dat, deed ze een beetje...beetje...vréés- achtig of...?'. Zelf naar het buitenland gaan, is er in die begintijd niet bij. „We hadden heel weinig geld. Het moest van de omroepen bijna al lemaal voor niks. Ik kon met het Ameri kaanse station CBS een contract sluiten. Drie keer per week kwam er per vliegtuig een filmblik binnen met vijf buitenlandse onderwerpen. CBS had alvast de selectie gemaakt. Daar zaten natuurlijk een hoop onderwerpen bij die voor ons eigenlijk niet interessant waren. Desondanks was het al snel geschikt genoeg voor uitzen ding. We hadden weinig keus. Elke uitzen ding moest er wel een kwartier gevuld worden". Het NTS-journaal schroomt dan ook niet om beelden van de kampioenschappen; paalklïmmen op een houthakkersfeest in" Canada te laten zien. En wat te denken van de vervaardiging van zwepen in Syd ney en kunstskiën in Florida. Het mate riaal is vaak al dagen oud. Als er op maan dagmiddag een filmpje aankomt op Schiphol met beelden uit Jordanië is het zeker drie tot vier dagen oud. „Vanuit het Midden-Oosten ging het eerst naar CBS in New York. Daar werd het ontwikkeld, ge kopieerd en op het vliegtuig richting Ne derland gestuurd". En als er dan dichte mist boven Schiphol hangt zit het NTS- journaal met lege handen. 'Wegens mist geen buitenlands nieuws vandaag' luidt dan de boodschap aan de kijker. „Achter af zeg je 'wat een kneuterigheid', maar voor het publiek was alles prachtig. We kregen bedankbrieven uit het hele land. De wereld kwam ineens bij de mensen thuis. Belangrijke vergaderingen om acht uur werden uitgesteld. Men wilde eerst het journaal zien". Zesde Vloot Enkelaar noemt het gebrek aan actuele beelden één van de grootste problemen van de beginjaren. Maar met een beetje in ventiviteit komt Enkelaar een heel eind. j Zo ook de dag dat Eisenhower zijn Zesde I Vloot bij Malta richting Midden-Oosten stuurt. „Het was natuurlijk uitgesloten dat we daar 's avonds actuele beelden van zouden hebben. Filmcutter Ton Majoor toog naar zolder waar in een hoek een sta-1 pel filmblikken lag die de United States Information Service, een soort Ameri- kaanse RVD ons regelmatig toezond. Laat hij nou toch beelden vinden van de Zesde Vloot. Varend. Weliswaar niet bij j Malta, maar dat ziet niemand. En de kran ten schreven de volgende dag: 'jee, het journaal was hartstikke actueel'. Maar ja. na een paar keer moesten we toch wat an- dere beelden van die Zesde Vloot hebben. Wat bleek nou, dat filmpje was dubbelzij dig geperforeerd en kon dus spiegelver keerd worden uitgezonden. Ineens vaarde die vloot de andere kant op. En daar kon den wij weer een paar keer mee vooruit". De bemoeienis van de verschillende om roepen met het NTS-journaal is die eerste jaren groot. Al de eerste dag grijpt de NCRV in als in de beginleader van het pro gramma een balletdanseres met blote be nen te zien is. Voor de volgende uitzending moet het fragment eruit. Carel Enkelaar wordt elke week met zijn secretaresse Rennie Pereira bij de Journaalcommissie, die bestaat uit vertegenwoordigers van de AVRO, KRO. NCRV. VARA en VPRO. ontboden. „Ze vertrouwden die Enkelaar met zijn journaal voor geen cent. Wij maakten onze plannen voor de komende week bekend. De omroepen droegen ook onderwerpen aan. Dan kwam de KRO met een Mariaprocessie in Nijmegen. We schreven het keurig op, maar hielden ons er zelden aan. Dan werd ik weer bestraf fend toegesproken. Tja, het wereldnieuws laat zich niet leiden door het Nederlandse omroepbestel, riep ik altijd". Storing Het NTS-journaal mag ook niet ongezien de zender op. Om klokslag half acht moet de uitzendband in de studio in Bussum zijn. Iemand van de Journaalcommissie wil met eigen ogen zien wat Enkelaar en zijn redactie gemaakt hebben. „Eén keerl lukte het niet om de band op tijd in de stu dio te krijgen. Om kwart voor acht was hij er pas. Voor straf was er die avond geen journaal. Dat is slechts één keer gebeurd. De kijker kreeg die avond te horen dat er helaas een technische storing was". „Ach, die primitieve omstandigheden waaronder wij in die dagen het Journaal maakten, zorgden elke dag voor een avon tuur. We waren gedwongen journalistiek en technisch creatiever te zijn dan tegen woordig nodig schijnt. Het journaal toen en nu is te vergelijken met het vliegen in een Spin van Fokker en een supermoder ne Boeing. Maai- vliegen in die oude Fok ker is wel leuker dan reizen in zo'n Boeing". Susanne van Velzen De bobby met operettehelm en houten knuppeltje is allang bijgezet in het wassen-beeldenmuseum. De Engelse politieman heeft tegenwoordig meer nodig om ontzag af te dwingen en vooral het eigen vege lijf te beschermen. Kogelvrije vesten en lange gummi-knuppels naar Amerikaans voorbeeld behoren tot de standaarduitrusting. Maar nog steeds is het Engelse politie korps het enige ter wereld dat bij routine-patrouilles zonder vuurwapens de straat opgaat. Zolang als het nog duurt. Want woensdag heeft een bezorgde hoofd commissaris de knuppel in het hoender hok gegooid: hij wil zijn agenten ter zelf verdediging spuitbussen met traangas of pepervloeistof meegeven. Dat is een opstap naar volledige bewape ning van de politie, waarschuwde het in vloedrijke Labour-parlementslid Doug Hoyle meteen. Hij vond dat eerst maar eens moest worden onderzocht of de poli tiemensen met minder extreme zelfverde digingsmiddelen toekunnen. In de rege rende Conservatieve Partij werd het voor stel toegejuicht: „Onze politiemensen lo pen grote risico's. Ik begrijp niet waarom er zo lang over effectieve maatregelen moet worden gediscussieerd", zei Lager huislid John Greenway, een voormalig po litieman. Sinds vorig jaar april studeert het minis terie van binnenlandse zaken al op een be tere uitmonstering van de politie. Toen. en nu opnieuw, waren aanvallen op agen ten de aanleiding tot heftige discussies over het risico van 'onbewapende' agen ten op straat. In april vorig jaar werd een Londense bobby doodgeschoten. En be gin deze week raakten in Birmingham liefst zes agenten gewond toen ze op twee verschillende plaatsen in de stad met mo kers en messen bewapende inbrekers pro beerden in te rekenen. Hoofdcommissaris Sir Ronald Hadfield van de politie in de provincie West Mid lands vond het onverantwoord dat zijn mensen op het inbraakalarm waren afge gaan slechts gewapend met gummiknup pels. „Er hadden makkelijk doden kun nen vallen. Ik vrees dat er pas effectieve maatregelen worden getroffen als op nieuw een politieagent het leven verliest", aldus Hadfield. De hoofdcommissaris redeneerde dat de spuitbus met traangas of pepervloeistof een goede zelfbescherming kan bieden in het niemandsland tussen gummiknuppel en vuurwapen. Maar impliciet gaf hij par lementslid Hoyle gelijk: „Ik denk dat de spuitbus het enige antwoord is in de mars naar volledige bewapening van de politie', aldus Hadfield. Weerstanden Daartegen bestaan namelijk nog steeds grote weerstanden. In mei vorig jaar, kort nadat de Londense politieman was dood geschoten. wees 79 procent van 79.000 po litiemensen die deelnamen aan een opi niepeiling van de vakbond het vuurwapen als standaarduitrusting voor de straat agent af. Een van de argumenten is dat bij Nog steeds is het Engelse politiekorps het enige ter wereld dat bij routine patrouilles zonder vuurwapens de straat opgaat. Foto: een bobby in gevecht met een demonstrant in Londen.foto Martin Keene/EPA inzet van vuurwapens makkelijk onschul dige slachtoffers kunnen vallen en misda digers sneller geneigd zullen zijn vuurwa pens te gebruiken. De redenering is dat in gevallen waar ver moed wordt dat vuurwapens in het geding zijn - bij voorbeeld bij invallen in drugs- centra - de betrokken politie-eenheid met wapens wordt uitgerust. Deze 'planma tige' aanpak blijkt in de praktijk grote na delen te hebben. Politiepatrouilles komer steeds vaker bij verrassing tegenover be wapende tegenstanders te staan. Volgens het ministerie van binnenlandse zaken kan het traangas uitkomst bieden Vorige zomer is een proef genomen, maai van invoering op grote schaal is nog sprake. Volgens staatssecretaris Widdecombe wordt het aan politiecheÉ zelf overgelaten of ze de spuitbussen vooi hun ondergeschikten willen inzetten. Experiment Widdecombe wees het gebruik van de pe perspuitbus vooralsnog af. Deze vloeisto schakelt - anders dan het traangas - eer aanvaller onmiddellijk uit. De Ameri kaanse politie zweert erbij, maar in Enge land zijn proeven met de 'peperbus' voor lopig stopgezet nadat een politieman bi, een experiment gewond raakte. De politie wil nu een duidelijk antwoorc van binnenlandse zaken. Later dezt maand komen de politiechefs in Londer bijeen om een beslissing over het gebruil van de gasbussen af te dwingen. Er weerstand tegen deze vorm van bewapf ning. Volgens actiegroepen is nog onva doende bekend van de werking op lang termijn van dit soort chemische wapens Hans Geleijnsj

Krantenbank Zeeland

Provinciale Zeeuwse Courant | 1996 | | pagina 24