UIT HET MOGEN NOORDEN.
DE WITTE STAD AAN DE BLAUWE
FJORD,
UIT DE GOESCHE COURANT
VAN EEN HALVE EEUW GELEDEN.
KERK EN SCHOOL.
Een dreigend gevaar
voor Zeeland.
RADIO-PROGRAMMA,
Elec. Drukkerij G. W. dea Boer, M'burf.
Waar walvischvaarders hun buit
in een krant me© naar huis ne
men Ook de Sandefjordsche
huizen worden van buiten ge
boend. Het aantal in de Zuide
lijke IJszeeën buitgemaakte wal-
visschen in drie jaar met vijftig
procent gestegen.
Elk najaar weer trekken zoo'n zeven,
achtduizend mannen en jongens uit San-
defjord en Tonsberg en andere piaatsen
aan den Westkant van de Buiten-Oslofjord
naar de Zuidelijke IJszeeën om er meer
dan drie maanden Sang ononderbroken
jacht te maken op het grootste wild de
zer aarde, op de walvisschen, de levende
grondstof van de zeep- en margarine-indu
strie. Dag in, dag uit, met "als eenigen
rustdag slechts den 24sten December,
Kerstavond, jagen de vangstbooten voort
door de stormen van Antarctis en zwerven
de kokerijen, geweldige varende fabrie
ken met honderden arbeiders, her en der
om, geleid door het tikke-tikken van de
draadlooze, den buit op te halen, wacht
na wacht richten op de, de golven door
borende hooge stevens van de vangstboo
ten de schutters het harpoenkanon, zwoe
gen op de hellende dekken van de met
traanstank doortrokken kokerijen de ar
beiders, die de kadavers ontleden en de
machinale beenderzagen knerpend doör
de boomstam-dikke ruggewervels laten
gaan, waken weer anderen bij' de kook-
apparaten, bij de manometers, bij de
kijkglazen, waarlangs bruingeel de kost
bare traan naar de enorme tanks vloeit,
terwijl in zijn hut op de brug achter sta
pels rapporten en staatjes de vangstleider
zit, die voor heel de expeditie verantwoor
delijk is, maar dan ook niet zelden ge
durende een seizoen van rond honderd
dagen ongeveer duizend gulden per etmaal
verdient.
Maar nu is het zomer. Nu liggen in de
breede baaien voor Sandefjord en Tons
berg de kokerijen en de vangstbooten
werkloos achter de boeien in 't gelid, voor
zoover ze niet bij de Amsterddmsche
Droogdok-Maatschappij of Wilton-Feijen-
oord of elders in reparatie zijn. Nu zitten
de walvischvaarders, de „actieve walvisch
vaarders", zooals ze fier zichzelf noemen
ter onderscheiding van hun „schuiten", op
de naar teer geurende, zonnige steigers in
de tintelende fjord uur na uur aandachtig
naar hun dobbertje te staren om tegen dat
de fluit van de werf gaat men een paar
visclijes in een krant naar huis te kun
nen wandelen, als ze 't al niet nóg rus
tiger nemen en gemakkelijk achterover
in een ligstoel in hun angstig-nette tuin
tje zitten.
Nu is het stil, zomersch stil daar in
Sandefjord. Het is er anders ook wel stil
en landelijk rustig in dit stadje aan den
waterkant, dat zijn voornaamste industrie
heelemaal aan de andere zijde van den
aardbol heeft, dat alleen maar levendige
drukte kent in de bewogen weken van
aan- en afmonsteren, van uitrusten en
opleggen, van afscheid en thuiskomst, dat
vijf, zes maanden van 't winterhalfjaar
èen zóó groot percentage van zijn man
nelijke bevolking ter walvischvaart heeft,
dat een naar 'n pakkenden kop zoekende
journalist in de verleiding komt het ad
ministratieve wereldcentrum der walvisch
vaart dan „een stad zonder mannen" te
noemen. Maar zoo op een zomerschen
middag met felle zon in de breede straten
en over de fjord tusschen de rossig-gloei-
ende rotsen is het er zoo stil als 't in een
rustig en zéér welvarend stadje maar zijn
kan.
Van de werf Frammaes aan den over
kant van 't water, die zich, dat kan hier
haast niet anders, op 't bouwen van wal
vischvaarders heeft gespecialiseerd, komt
geen geratel van klinkhamers, geen ge-
druisch van machines zelfs, en de blonde
typiste van de internationale vereeniging
voor de walvischvaart, die voor een open
venster met wijd uitzicht over de fjord
een paar nagekomen rapporten van de Ja-
pansehe kokerij Nisshin Maru zit over te
tikken, werkt op een werkelijke noiseless.
Zoodat ze ook niet de middagrust ver
stoort van den bejaarden knecht in den
winkel van een der grootste walvischree-
derijen in Noorwegen, waar men om zoo
te zeggen van alles koopen kern behalve
walvisehtraan. Maar meer dan een pak
je pruimtabak aan een wajlvischvaarder
in ruste en een fleschje zonnebrand-olie
aan een badnimf in shorts verkoopt de
over 'n kasboek wat soezende winkel
knecht dezen zonnigen achtermiddag niet.
Och, de goede dagen voor den Sandef-
jordschen winkelstand komen pas in Sep
tember, begin October, wanneer de wal
vischvaarders kleeren en schoenen en al
lerlei kleinigheden en bovenal sigaretten
sigareten bij de duizend tegelijk, komen
koopen, en dan omstreeks Paschen op
nieuw, als 't vangstvolk terugkeert en er
dagen :lang feest wordt gevierd en 't geld
vooreerst niet op schijnt te jkunnen. Dan
kan 't na een goed seizoen zijn, dat de
champagnevoorrraad van het zeer groote
hotel Atlantic waarom heeft men dat
eigenlijk niet Antartic gedoopt? uitge
put raakt en dat bij de agenten van „be
tere" automerken de klanten haast in
queue moeten staan,. Maar het drukst heb
ben de banken het toch altijd, want de
walvischvaarders zijn over ',t algemeen ver
standige lieden. Velen hebben een eigen
huis gekocht, een boerderijtje vaak hier
ergens in de buurt, waar moeder-de-vrouw
in 't winterhalfjaar de doening bestiert
en de walvischvaarder 'e zomers min of
meer voor zijn genoegen boert. Vangstlei
ders en schutters, wier namen elke jongen
tusschen Kristiansand en Oslo kent, heb
ben zich soms tegen de rotsige hoogten
villa's als kasteelen gebouwd, maar 't zijn
toch eigenlijk de minder pretentieuze hou
ten villatjes van de minder vermaarde
walvischvaarders aan den buitenkant van
Sandefjord, die op dit stadje hun stempel
zetten. Kleine villatjes, niet bijzonder van
stijl of liever gezegd: heelemaal zonder
stijl, maar ^allemaal even goed onderhou
den, allemaal even blinkend wit geschil
derd en allemaal omgeven door even keu
rige tuintjes vol zomers-bonte bloemen
en met schelpen rond de perkjes. En zoo
wit als die villatjes zijn, zoo wit zijn vrij
wel alle huizen van het heele stadje, tot
hot Volkshuis, waar de zeemansmissie zus
terlijk samenhuist met de bioscoop en de
redactie van het socialistische streekblad
toe. Je kunt zien, dat de menschen hier in
Sandefjord den tijd hebben, om hun hui
zen elk voorjaar weer een streekje verf te
geven, om voortdurend in hun tuintjes be
zig te zijn, om den boel teljkens mooier,
telkens beter te maken. Je kunt hier ook
zien, hoe de huizen van de dakgoot tot
de stoep met den boender worden schoon-
geschrobt, wat volgens de schoolboekjes
anders alleen met Hollandsehe huizen
pleegt te gebeuren.
Maar wanneer je daar zoo op 'n wan
deling door deze stralend witte stad aan
de blauwe fjord eens aan 't praten komt
met een walvischvaarder, merk je al
spoedig iets van bezorgdheid voor de toe
komst. En wanneer dan later op 't gezél
lig kleine kantoor van de walvischvaart-
vereeniging met de scheepsmodellen op de
rood-mahonie kasten en de walvischtanden
als pressepapiers op de hoogen statistisch
materiaal van alle kokerijen en vangst
booten ter wereld, je een paar rijtjes cij
fers mét commentaar voorgelegd worden,
wordt het je duidelijk, dat die welvaart
hier in Sandefjord, én in Tonsberg én in
die andere walvischvaartplaatsen langs
de Buiten-Oslofjord in gevaar is.
Al sedert een jaar of vijf, zes spreekt
en schrijft men er over, dat de walvis
schen van de Zuidelijke IJszeeën ernstig
met uitroeiing bedreigd worden en al bijna
even lang is men het er in theorie over
eens, dat de tot nu toe genomen bescher
mende, de vangst beperkende, maatregelen
niet voldoende zijn. Maar om verschillende
redenen waarvan de stijging der traan
prijzen er één is en de behoefte van
Duitschland en Japan aan deviezen een
andere is de liefhebberijl voor de wal
vischvaart zóó toegenomen, dat het aan
tal expedities, dat drie jaar geleden nog
circa twintig was, het komende seizoen
vijf-en-dertig zal bedragen en dat het aan
tal vangstböoten dan naar alle waarschijn
lijkheid 288 zal zijn tegen ongeveer 150
in het seizoen 1935'86. Dat seizoen was
de totale traanproductie ruim 400.000 ton,
den vorigen winter bedroeg zij goed
550.000 ton en voor het aanstaande sei
zoen berekent men nog eenige tiendui
zenden tonnen meer. En deze laatste drie
jaar is, ondanks het feit, dat de over-ex-
ploitatie van den walvischsüand door de
vakmenschen erkend wordt, het aantal
buitgemaakte walvisschen van bijna
31.000 tot 45.000 gestegen.
Maar ernstiger dan de groote kans, dat
over enkele jaren het bestand zoozeer ge
dund zal zijn, dat de walvischvaart met
het tegenwoordige, moderne en dure mate
riaal niet meer rendabel is, moet voor de
walvischvaartplaatsen aan de Oslofjord
het feit geacht worden, dat de walvisch
vaarders uit deze plaatsen niet meer on
misbaar zijn. Tot drie jaar geleden waren
alle.opvarenden van alle Noorsche én
buitenlandsche kokerijen en vangstboo
ten in de Zuidelijke IJszeeën Noren. Daar
na zijn de buitenlandsche reeders het om
verschillende redenen gedeeltelijk met
eigen landgenooten gaan probeeren, al
hielden zij op de belangrijke posten ook
uitsluitend Noorsche krachten. En in die
drie jaar tijds is het percentage niet-
Noorsche werkkrachten op de walvisch-
vaartvloot van O tot 6.3 vervolgens tot
17.6 en in 't laatste seizoen tot bijna 32
procent gestegen. Wel is door de uitbrei
ding van de vloot het' aantal Noren ter
walvischvaart ongeveer gelijk gebleven,
maar een te verwachten inkrimping van
het vangsfmateriaal moet groote werk
loosheid onder de Noorsche walvischvaar
ders tengevolge hebben.
En voor Sandefjord en die andere plaat
sen aan de Buiten-Oslofjord, die hun voor
naamste bron van inkomsten daar ver
naar den Zuidpool toe, in 't stormachtige
Antarctis hebben, wordt dat ongetwijfeld
een zeer ernstige geschiedenis.
Bertil J.
9 Aug.
GOES. In de gisteren gehouden gods
dienstoefening van de Evangelische Ge
meente maakte ds. Loggers bekend, dat het
kerkgebouw, om ingekomen overwegende
bezwaren, niet aan het Heilsleger zal wor
den afgestaan.
BORSELE. Zaterdagmiddag strandde in
de nabijheid van het kustlicht de Russische
driemaster „Braums". Eerst tegen den
avond, met het opkomen van den vloed,
gelukte het aan het vaartuig zyn reis te
vervolgen.
11 Aug.
GOES. De inwijding van de nieuwe kolf-
zaal in de Prins van Oranje, had plaats
met een kolfwedstrjjd waarvoor door den
hr. H. J. Molhoek een fraaie prijs beschik
baar was gesteld. Winnaar werd de hr. P.
Goedbloed, prins van de sociëteit.
14 Aug.
GEMENGDE BERICHTEN.. Naar de
Vlissingsche Courant meldt, heeft zich nog
niemand bereid verklaard om als burge
meester dezer gemeente op te treden.
26 Aug.
BUITENLAND. Het gaat met Italië in
Afrika nog niet voor den wind. Het leger
heeft er weer een gevoelige nederlaag gele
den, naar verluidt, door verraad van in-
landsche bondgenooten.
VLISSINGEN. Door de vrijzinnige kies-
vereeniging „Algemeen Belang", alhier, is
voor de Provinciale Staten candidaat ge
steld de hr. C. L. van Woelderen, 'directeur
der Stoomvaartmaatschappij „Zeeland".
De heer C. van Espen van Waarde,
tijdelijk onderwijzer te Goes, is te Breda
voor de hoofdakte geslaagd.
Geslaagd voor het examen nijverheids
onderwijs akte N4, de heer H. H. Gijzeis
te Vlissingen.
Bevordering van het toerisme en
behoud van de inheemsche klee
derdrachten vormen een onver
zoenlijke tegenstelling.
(Ingezonden)
Alhoewel de beroering, die de door mij
afgeschoten torpedo in de Zeeuwsche wa
teren (en trouwens ook ver daarbuiten) te
weeg heeft gebracht, nog niet gestild
schijnt te zijn, wil ik toch niet langer wach
ten met U te antwoorden op Uw tegenaan
val. Uit den aanhef van de slotalinea van
Uw vierdeelig verweer mag ik opmaken,
dat U een tegenbetoog van mijn hand tege
moet ziet. En inderdaad zou het van on
wellevendheid getuigen, indien ik er na Uw
zoo uitvoerige bestrijding thans het zwijgen
toe deed.
Ik moet U tot mijn spijt al aanstonds ver
klaren dat Uw tegenaanval, die tegelijk het
karakter droeg van een afstraffing!), mij
allerminst overtuigd heeft van de onjuist
heid van mijn standpunt. Terwijl andere,
buiten Zeeland verschijnende bladen door
hun commentaren bewezen hebben, dat ze
mijn opvatting begrepen, heb ik eerlijk ge
zegd uit Uw betoog niet dien indruk gexre-
gen. Ik geloof dat er tusschen ons een mis
verstand heerscht, dat ik slechts uit den
weg zal kunnen ruimen door de kern van
mijn betoog nog duidelijker uiteen te zet
ten dan ik in mijn eerste artikel al deed.
Om de kwestie, waar het hierom gaat, niet
noodeloos te vertroebelen, laat ik dus al het
bijkomstige (de samenstelling van het be
stuur b.v., waarop U zoo uitvoerig ingaat)
weg, om alle aandacht op de hoofdzaak te
concentreeren.
Mijn standpunt in deze aangelegenheid
komt in het kort hierop neer, dat de
Zeeuwsche (en in 't algemeen elke gewes
telijke) dracht alleen zin en beteekenis
heeft in de gesloten gemeenschap, waarin
zij geworteld is2). Wordt deze gemeenschap
doorbroken of verstoord, b.v. door een in
tens vreemdelingenbezoek, dan zijn de typi
sche kenmerken van deze groep, waartoe
o.a. de kleederdracht behoort, gedoemd te
verdwijnen. Terwille van geldelijke voor-
deelen kan men ze dan nog een tijdlang
kunstmatig in stand houden, zooals men
b.v. op Marken en in Volendam doet, maar
het spreekt vanzelf dat de intimiteit van de
betrokken volksgemeenschap op deze wijze
gedoemd is om te verdwijnen. De ver
dwijning van de kleederdracht volgt dan
spoedig genoeg, en ik geloof dan ook stel
lig dat degenen gelijk hebben, die beweren
dat over enkele tientallen jaren zelfs in de
beide zoojuist genoemde plaatsen geen
spoor meer van de oude dracht over zal
zijn. Dit is het onvermijdelijke gevolg van
de bevordering van het vreemdelingenver
keer. Ik konstateer hiermede slechts een
feit en trek daaruit de m.i. eenig moge
lijke konklusie. Uiterst leerzaam zijn in dit
verband de in het Archief van het
Zeeuwsch Genootschap van 1926 door dr.
W. S. Unger gepubliceerde cijfers over het
dragen van de hoerendracht door de school
kinderen. Terwijl het percentage der
meisjes, die in 1925 de dracht nog droegen,
voor Aagtekerke, Oostkappel en West-
kappel respectievelijk 97,3, 77,5 en 96,2 be
droeg, was dit voor het nabijgelegen Dom
burg slechts 50. Voor de jongens zijn de
cijfers nog opvallender, n.l|. 65, 50, 82,8
en2,5! Wanneer men bedenkt dat Dom
burg sinds ettelijke tientallen jaren een
badplaats is, wordt de uitzonderingspositie
van dit dorp aanstonds duidelijk.
Wie de kleederdrachten wil behouden, en
dat behoud van zoo groote beteekenis acht,
dat hij door middel van een speciaal tot dat
doel opgerichte vereeniging de verdwijning
der drachten wil tegengaan, dient zich in
de eerste plaats een inzicht te vormen van
de factoren, die op dit' verval invloed uit
oefenen. Ik verkeer in de stellige overtui
ging, dat een van de belangrijkste factoren
in deze het vreemdelingenverkeer is. Het is
allerminst mijn bedoeling, een philippica te
houden tegen het toerisme in het alge
meen: ik wil alleen maar konstateeren dat
het daarmee op Walcheren den verkeerden
kant uitgaat. Ik heb in mijn eerste artikel
uit het oprichtingsmanifest der Zeeuwsche
1.) U meent o,a. dat ik niet korrekt
heb gehandeld door met voorbijgaan van
de betrokken vereeniging een „fel cou
rantenartikel"' ter publicatie aan de ge-
heele Nederlandsche dagbladpers te zen
den. Ik meen (wat ik ook in den aanhef
van mijn artikel heb gezegd), dat de
hierin te berde gebrachte kwestie van al
gemeen belang is en niet alleen Zeeland
betreft. De belangstelling, die de pers voor
mijn artikel heeft getoond, heeft bewezen
dat ik mij daarin niet heb vergist. Daarom
heb ik de kwestie ook zoo algemeen mo
gelijk gesteld.
Een van Uw Friesche collega's schrijft
me zoo juist nog, dat het artikel muta
tis mutandis ook voor Friesland van toe
passing is.
U verwijt mij verder, dat ik niet als
lid van de vereeniging ben toegetreden.
Ik vraag Uhoe kan ik lid worden van
een vereeniging, met wier grondslag ik
het oneens ben?
De toestand in Friesland is onver
gelijkbaar met die in Zeeland; hier is er
nog een sterk levende dracht, daar is
vrijwel alles verdwenen. En overigens:
indien inzender van den beginne af ge
zorgd had „a finger in the pie" gehad te
hebben, dan had hij aan het leggen van
goede grondslagen kunnen medewerken.
Red.]
2.) Daarom doet Uw vraag, of ik in
Amsterdam in Zeeuwsche hoerendracht
pleeg rond te kuieren, erg vreemd aan.
Ik ben niet gerechtigd het Zeeuwcshe kos
tuum te dragen, maar ook al was ik dat
vroeger geweest, dan zou ik dat recht
verloren hebben door mijn vertrek uit Zee
land. Een Zeeuwsche boer, die in Amster
dam gaat wonen en er zijn hoerendracht
blijft dragen, is een even groote dwaasheid
als een Zeeuwsch dienstmeisje in Den
Haag.
[Verkeerd begrepen! Inzender verwijt
„den heeren in burgerpakjes" zich met de
Zeeuwsche kleederdrachten te bemoeien
wij kaatsen terug; en Gij dan? Gij
draagt óók een burgerpakje en ge bemoeit
u er toch ook mêe, nu? Red.]
vereeniging deze zinsnede aangehaald:
„Wat zal er overblijven van de attractie
van de Middelburgsche en Goesche markt
dagen wanneer de schitterende kanten
mutsen, de kleurige doeken en „beukjes"
van het tooneel zullen zijn verdwenen?"
Daar hebben veertien heeren, die op één na
allen bestuurslid zijn geworden van de ver
eeniging, hun naam onder gezet. Ik vind
het niet minder dan verbijsterend, meneer
de Hoofdredacteur, dat men nog van de
attractie van de Middelburgsche marktda
gen durft te spreken. Ik las toevallig de
zer dagen wat de dichter Werumeus Bu-
ning daarvan zegt in het tweede deel van
„Ik zie, ik zie wat gij niet ziet": „Ik heb
sedertdien de toeristen weer eens gezien op
den Middelburgschen marktdag: duizend
toeristen. Dit mag een mensch met eenig
geweten geen stad ter wereld aandoen, de
ze bevordering van de bezoeking der be
zoekers, deze vloek van de toeristenkar
ren". Het heeft er wat van weg of men in
Amsterdam moet wonen om te zien hóe
verschrikkelijk die Donderdagsche sight
seeings zijn.
Mag ik U, meneer de Hoofdredacteur,
eens wat adressen opgeven van Walcher-
sche boerinnen die den marktdag mijden,
omdat ze niet lastig willen worden geval
len door vreemdelingen? Wanneer U met
haar gesproken heeft, zal het U niet meer
verwonderen dat sinds het toerisme in Zee
land zoozeer is toegenomen de kleeder
drachten er zienderoogen verdwijnen.
Nogmaals: ik wil in dit verband niet
ageeren tegen het vreemdelingenverkeer
op zichzelf beschouwd, maar op Walcheren
gaat het daar een verkeerden kant mee uit.
Ik wil Middelburg allerminst van een Chi-
neeschen muur voorzien, maar nog minder
wil ik er een tweede Marken of Volendam
van maken. En daarom komt het mij ten
eenenmaie onjuist voor, dat de vereeniging
zich van bemoeienis met het vreemdelin
genverkeer verre wil houden, zooals U zoo
nadrukkelijk konstateert.3). (Tusschen
haakjes: waarom heeft zij den voorzitter
van de Vereeniging tot bevordering van hen
Vreemdelingenverkeer in Walcheren in
haar bestuur opgenomen? En waarom ver-
leenen de A.N.W.B. en de Maatschappi,
Zeeland haar een subsidie?). Bemoeienis
met het vreemdelingenverkeer ligt m.i. wel
degelijk op haar weg. Wanneer zij wil red
den wat er nog te redden valt, laat zij dan
naar middelen zoeken om de excessen van
het toerisme, die thans in Zeeland, en met
name op Walcheren aan den dag treden,
met kracht tegen te gaan. Ook de V.V.V.
zelf kan daarbij slechts wel varen.
Het heeft mij teleurgesteld dat geen en
kel van mijn bestrijders ook maar een po
ging heeft gedaan, mijn betoog wat de
kern betreft te ontzenuwen. Wél heeft men
getracht de beteekenis van het oprichtings
manifest, waarop ik mijn aanval baseerde,
te verkleinen, zonder echter de geïncrimi
neerde woorden terug te nemen. Ik begrijp
werkelijk niet waarom ik had behooren te
weten „dat dit manifest en zijn ondertee
kenaren thans geenerlei beteekenis meer
hebben" of wel dat het, zooals het bestuur
der vereeniging het uitdrukt, slechts een
„ingezonden stuk" van een „als (zeer)
voorloopig bedoeld comité" was. Ik heb in
derdaad „klakkeloos" aangenomen dat dit
manifest nog niets van zijn beteekenis ver
loren had, en dat alle onderteekenaren nog
ten volle akkoord gingen met den inhoud.
Ik meende daartoe ook alle reden te heb
ben, omdat ik in de vele mededeelingen
over het comité, die in de pers zijn versche
nen, nooit ook maar met één woord gelezen
heb dat de vereeniging een anderen koers
had ingeslagen dan zij zich aanvankelijk
had voorgesteld. Eerst nu ik de aandacht
op de onlogische houding van de vereeni
ging heb gevestigd, eerst nu ik haar ver
wijt dat zij de kool en de geit wil sparen,
tracht zij de kool te verloochenen. Waarom
haar dan niet over boord gegooid, voordat
ze het schuitje tot zinken brengt?
De onrustbarende toeneming van het toe
risme in Zeeland en de inheemsche kleeder
drachten verdragen elkaar niet tenzij (en
ook dan nog slechts voor een bepaalden
tijdsduur) men van Zeeland een tweede
Marken of Volendam wil maken, waarbij
de bezichtiging van boeren en boerinnen,
straks ook nog van de boerderijen, een
vast nummer wordt op het programma der
sightseeings van Amerikanen en andere
vreemdelingen, die Zeeland „doen". U kunt
het sentimenteel vinden of niet, meneer de
Hoofdredacteur, maar ik zie liever het laat
ste restje van de Zeeuwsche kleederdrach
ten verdwijnen, dan dat het vrije volk,
waartoe ik behoor4), tot een zoo diep ver
val geraakt.
P. J. Meertens.
NASCHRIFT TEN BESLUITE.
[Menigeen, ook die aan onze zijde staan,
vonden dat het nu maar eens uit moest
wezen. Maar de heer P. J. Meertens heeft,
na ons uitvoerig verweer tegen zijn arti
kel, recht op een wederwoord,. Het zij
hem hierbij verleend, maar daarmede is
de kous nu ook af.
Enkele aanteekeningen onzera'jld.% mo
gen echter niet achterwege blijven.
Het is ons sinds de heer Meertens zijn
eerste artikel schreef gebleken, dat hij
zich niet alleen t.o.v. Zeeland en de
Zeeuwsche actie Eergist, maar ook tot
onze verwondering! zelfs t.o.v. Marken
en Volendam. Een goede Zeeuw, mede
stander en lid onzer vereeniging tot be-
3.) Even tevoren schrijft U dat de
vereeniging voor zoover ons bekend niet
op den grondslag van het' vreemdelingen
verkeer" staat. „Voor zoover ons bekend'"
Ik mag toch aannemen dat U als een der
oprichters en als lid van het dagelijkseh
bestuur met den grondslag der vereeni
ging ten volle bekend zijt? Waartoe dan
deze restrictie in Uw overigens zoozeer
positief en duidelijk betoog? Zoodra dit
punt ter sprake komt, wordt1 ook Uw ar
gumentatie vaag.
[De tusschenvoeging „voorzoover ons
bekend" beteekent niets anders, dan dit:
de hoofdredacteur van deze courant,
schoon als partikulier lid van het bestuur
der vereeniging, heeft, als hoofdredacteur,
niet het recht ex cathedra te spreken
hij is, schrijvende, niets anders dan
hoofdredacteur. Vandaar dit, formeele,
voorbehoud. Red.]
4.) Tot Uw geruststelling: in rechte
linie sinds elf geslachten.
houd der Zeeuwsche kleederdrachten,
wiens vrouw voor haar huwelijk jarenlang
aris op Volendam was, deelde ons nl.
mede dat zelfs daarde heele vreem
delingenindustrie nauwelijks onder de op
pervlakte van het sociale leven dier ge
meenschap is doorgedrongen, en dat de
Volendammer visschers en visschersvrou-
wen in hun gewestelijke dracht een even
diepe verachting, neen, erger nog: een
even totale onverschilligheid voor den
sights-see-enden vreemdeling koesteren als
onze Zeeuwsche boeren en boerinnen, voor
wie „dat volk" toch als regel ook niet zal
bestaan.
Overigens haalt de geachte inzender ook
nu weer oprichtingsmanifest en statuten,
aanvankelijk comité en tegenwoordig be
stuur, hopeloos dooreen. Dat de voorzit
ter der vereeniging tot bevordering van
het vreemdelingenverkeer op Walcheren
„door de vereeniging in haar bestuur op
genomen zoude zijn", is een vergissing van
den geachten inzender, nademaal die noch
opgenomen noch overgenomen noch eigener
beweging- toegetreden, namelijk: gansche-
lijk geen lid, noch van het bestuur noch
van de vereeniging is. En indien het al
waar zoude zijn, wat ons blad als zooda
nig niet bekend is, dat A.N.W.B. en de
Mpij „Zeeland" de vereeniging een subsi
die verleenen, dan vragen wij: hoe weet
het niet-lid der vereeniging de heer P.
J. Meertens te Amsterdam dat? En
had de heer Meertens van deze hem ver
moedelijk zeer vertrouwelijk bekende we
tenschap in de publieke gedachtenwisseling
wel gebruik mogen maken?
De heer Meertens is allerminst over
tuigd, maar gaat hij niet tever met te
beweren, dat „geen zijner bestrijders ook
maar een poging heeft gedaan zijn betoog
wat de kern betreft, te ontzenuwen?" Wij
meenen, in alle bescheidenheid, deze po
ging althans ondernomen te hebben, en
naar veler oordeel zijn wij daarin zelfs
geslaagd ook. En wanneer de heer Meer
tens, overigens niet zonder eenige zelf
verheffing, meent dat pas nadat h ij en
kele opmerkingen had gemaakt, de ver
eeniging tracht „de kool te verloochenen",
dan vergist hiji zich deerlijk: met de stuk
ken en de datums is te bewijzen, dat deze
zaak in het bestuur aan de orde was ge
steld voor en aleer de heer Meertens hier
omtrent nog maar een pen op papier had
gezet. Hadde hij zich tot dit bestuur ge
wend, dan had hij zulks kunnen vernemen;
het bestuur is echter niet verplicht, omdat
het niet-lid de heer P. J. Meertens in Am
sterdam meent, dat het' niet goed gaat,
bepaalde „geïncrimineerde woorden"
„terug te nemen." Te juister tijd zou het
bestuur deze zaken stellig in het open
baar klaar en duidelijk gezegd hebben,
thans heeft de heer Meertens: met zijn
aanval het gedwongen zulks te ongelege
ner tijd, en tot aanzienlijke schade van
het door beiden nagestreefde doel, te
doen.
Met 's heeren Meertens slotzin stem
men wij van ganscher harte in. Maar be
hoeft dat, na hetgeen wij er reeds eer
der over schreven nu nog gezegd te
worden? Hoofdred.]
DONDERDAG 18 AUGUSTUS.
HILVERSUM I, 1875 M.
AVRO-Uitzending.
8.00 Gram. (Om 8.15 Ber.). 10.00 Mor-
genw. 10.15 Gram. 10.30 Omroepork. en so
list. 12.00 Alfredo Spezialetti's ensemble.
"(Om 12.15 Ber.). 12.45 Secco's Gitano's. 1.15
Verv. van 12.00. 2.00 -Declam. 2.20 Kovacs
Lajos' ork. en soliste. 4.00 Voor zieken en
thuiszittenden. 4.30 Pianovoordr. 5.00 Voor
de kinderen. 5.30 Gram. 6.30 Spórtpr. 7.00
Orgel en viool. 7.30 Het Wiener Maxim-
kwartet. 8.00 Ber. ANP. Meded. 8.15 Ko
vacs Lajos' ork. m.m.v. soliste. 9.15 Inleid,
volgende uitz. 9.30 Uit Salzburg: 3de acte
opera „Falstaff". 10.15 Gram. 11.00 Ber.
ANP., hierna Bert van Dinteren's ensem
ble. 11.3512.00 The Jolly Britanneders.
HILVERSUM H 301,5 en 415,5 M.
8.00—9.15 KRO. 10.00 NCRV. 11.00 KRO.
2.00—12.00 NCRV.
8.00—9.15 Gram. (Om 8.15 Ber.) 10.00
Gram. 10.15 Morgend. 10.45 Gram. 11.30
Godsd.' halfuur. 12.00 Ber. 12.15 KRO-Ork.
en Gram. 2.00 Gram. 2.30 Trioconc. In de
pauze: Gram. 3.45 Bijbellez. 4.45 Gram. 5.00
Handenarbeid voor de jeugd. 5.30 Zang en
piano. In de pauze: Gram. 6.00 Gram. 6.30
Verv. conc. 7.00 Ber. 7.15 Boekbespr. 7.45
Rep. 8.00 Ber. ANP., herh. SOS-Ber. 8.15
Orgelconc. 9.00 Causerie. 9.30 Gram. 10.00
Ber. ANP. 10.05 Kamerork. „Ars nova et
antiqua"., In de pauze- Gram. 11.25 Gram.
11.5012.00 Schriftlez.
DROITWICH 1500 m. 11.25 Cello en
piano. 12.05 Het BBC-Northern-Ireland-
Orkest. 1.00 Pianovoordr. 1.20 Gram. 1.50
Leonardi's Weensch ork. 2.20 Gram. 2.50
Philipp Martell's ork. 3.35 Stedelijk Ork.
Bournemouth m.m.v. solist. 5.05 Gram. 5.20
Zang. 5.40 J. Kantrovitch's ork. 6.20 Ber.
6.45 Kamermuz. 7.20 Michaeloff en zijn or
kest. 7.50 Radiotooneel. 8.20 Operette „The
three connered hat". 9.35 Radiotooneel. 10.00
Ber. 10.25 Causerie. 10.40 Het BBC-Ork.
11.30 O. Rabin en zijn Band. 11.5012.20
Dansmuz. (Gr. pl.)
RADIO-PARIS 1648 m. 8.10, 9.00 en 10.10
Gram. 12.35 Giardino-ork. 2.35 en 3.05
Gram. 3.20 Zang. 4.20 Gram. 5.20 Radio
tooneel. 6.50 en 7.20 Gram. 8.35 Zang. 8.50
Symphonieconc. 10.5011.05 Gram.
KEULEN 456 m. 6.50 Gram. 7.30 Orkest.
12.20 Ork. en solist. 2.30 Sextet en solisten.
3.20 Boerenkapel en solisten. 4.20 Amuse-
mentsork. 6.20 H. Fröhlich's ork. en solis
ten. 7.20 Uit Salzburg: Opera „Falstaff".
11.00 en 12.20—3.20 Kleinork. en solist.
BRUSSEL 322 en 484 m. 322 m. 12.20
Gram. 12.50 Max Alexys' ork. 1.50—2.20
Gram. 5.20 en 6.50 Gram. 8.20 Kon. Har
monie „Apollo". 9.20 Symphonieconcert.
11.00—11.20 Gram.
484 m.: 12.20 Gram. 12.50 Kleinork. 1.50-
2.10 Gram. 5.20 Muz. causerie. (Met gram.)
6.35 Het Salonork. 7.35 en 8.20 Gram. 9.00
Rep. 9.20 Symphonieconc. 11.0011.20
Gram.
DEUTSCHLANDSENDER 1571 m. 8.35
Bont programma. 10.27 Ber. 10.4011.00
Sportrep. 11.05 Ber. 11.20 Frankforter
Kleinork. en solist. 12.20—2.20 Het Neder-
saksen-ork. en solisten. (Van 1.151.26
Tijdsein).